ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਤਦ੍ ਭਵਤਿ ਕਿਂ ਵਾ ਭਵਤਿ ਨੋ ਕਥਮ੍ । ਕਥਮ੍ ਏਵਂਮਯਾਦ੍ ਰੂਪਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਭਵਤਿ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਕੀ ਇਹ ਮਨ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਤੋਂ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਲ 'ਚ?
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਏਵ ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਏਵਂਰੂਪਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍ । ਪृਥਕ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਾਃ
ਹਰ ਮਨ 'ਚ ਇਹ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਮਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਗਤ ਦੀ ਭ੍ਰਮਨਾ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਕਲ੍ਪਜਗਤ੍ਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਲਨ੍ਤਿ ਚ । ਨਿਮੇषਾਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਮਰਣਾਦੇਰ੍ ਮਹਾਮੋਹਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਯਂ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਚ੍ ਚਿਰਾਦ੍ ਵੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਤ੍ਰੇਮਂ ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮੌਤ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਇਹ ਛੇਤੀ, ਕਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਮਰਣਾਦਿਮਯੀ ਮੂਰ੍ਛਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕੇਨਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਯੈਵੈਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸੁਮਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਯਾਮਿਨੀਮ੍
ਮੌਤ ਆਦਿ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹੀ ਵੱਡੀ ਲੀਨਤਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤੇ ਤਨੁਤੇ ਸਰ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ । ਸਹਜਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਚਲਵृਤ੍ਤਿਵਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਜਨਮਜਾਤ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਭਟਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਲਚਲਾਂ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋਵਪੁਃ । ਯਥੇਦਂ ਤਨੁਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮृਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਨ ਰੂਪ ਵਿਰਾਟ ਆਤਮਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮृਤੇਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਰ੍ਗੋ ਯਥਾ ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਵਿਰਾਟ੍ ਤਥਾਨੁਭਵਤਿ ਨਾਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਰਾਟ ਆਤਮਾ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਮਹਤਿ ਪ੍ਰਲਯੇ ਰਾਮ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰਿਹਰਾਦਯਃ । ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮृਤੇਃ ਕ ਇਵ ਸਮ੍ਭਵਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇਹ ਰਹਿਤ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਕਿਲਾਵਸ਼੍ਯਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਕਥਂ ਭਵਨ੍ਤੁ ਵਾਮੁਕ੍ਤਾ ਵਿਦੇਹਾਃ ਪਦ੍ਮਜਾਦਯਃ
ਸਾਡੇ ਵਰਗਾ ਜਾਗਰੂਕ ਆਤਮਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਹ ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ?
ਅਦ੍ਯਤ੍ਵੇ ਤੇ ਹਿ ਯੇ ਜੀਵਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਮਰਣਜਨ੍ਮਸੁ । ਸ੍ਮृਤਿਃ ਕਾਰਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਭਾਵਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਹ
ਜੋ ਜੀਵ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।
ਜੀਵੋ ਹਿ ਮृਤਿਮੂਰ੍ਛਾਨ੍ਤੇ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰੋਨ੍ਮਿषਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਅਨੁਨ੍ਮਿषਿਤ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਮੌਤ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਹਾਲਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ ਸੋਕ੍ਤਾ ਤਦ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜਡਾਜਡਮ੍ । ਸਂਸृਤੇਰ੍ ਅਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ ਚੈਵ ਕ੍ਰਮ ਏष ਭਵੋਦਯੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼, ਮੂਲ ਸਰੂਪ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸੁੰਨ ਤੇ ਚੇਤਨ ਦੋਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ 'ਤੇ ਭੁੱਲਣ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੈ।
ਬੋਧੋਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵੇ ਹਿ ਮਹਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਦਾ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਦਿਕ੍ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਭੂਤਾਦ੍ਯ੍ ਉਦੇਤਿ ਖਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਜਾਗਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਤੇ ਜਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤੱਤ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਏਵੋਚ੍ਛੂਨਮ੍ ਆਬੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਮ੍। ਤਦ੍ ਏਵ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਦੇਹਂ ਸ ਏषੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਃ
ਉਹੀ ਅਜਾਣੀ ਹਾਲਤ, ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਜਾਗੀ ਨਹੀਂ, ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਰਕਾਲਪ੍ਰਤ੍ਯਯਤਃ ਕਲ੍ਪਨਾਪਰਿਪੀਵਰਃ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਤਾਬੋਧਮ੍ ਆਧਤ੍ਤੇ ऽਥੈष ਏਵ ਵਃ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ, ਫਿਰ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਯਦੈਵ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਦੈਵ ਸਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਭੁਵਨਾਭੋਗਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ-ਅਨੁਭਵ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੈਵਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪੀ ਜੀਵੋ ਜਾਤ ਇਵਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਫ ਭਰਮ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ'; ਜੀਵ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਸ਼ੈਲਾਰ੍ਕਤਾਰਾਨਿਕਰਦਨ੍ਤੁਰਮ੍ । ਜਰਾਮਰਣਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਸਙ੍ਕਟਕੋਟਰਮ੍
ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਚ, ਇਹ ਸਭ ਬੁਢੇਪੇ, ਮੌਤ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਸਭਾਵਾਭਾਵਸਂਰਮ੍ਭਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਲਾਚਲਮ੍ । ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਹੋਰਾਤ੍ਰਿਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਮ੍
ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭੀੜ, ਮੋਟਾ ਤੇ ਪਤਲਾ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ, ਖੇਤਰ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ-ਉਤਰਨ ਨਾਲ—
ਅਹਂ ਜਾਤੋ ऽਮੁਨਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਕਿਲਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ । ਇਯਂ ਮਾਤਾ ਧਨਮ੍ ਇਦਂ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਵਾਸਨਮ੍
ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਪਿਤਾ ਤੋਂ, ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ; ਇਹ ਮਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਐਸੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ—
ਸੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਚੇਤਿ ਮਮੇਤਿ ਕृਤਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਬਾਲੋ ऽਭੂਵਮ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਦ੍ਯ ਯੁਵੇਤਿ ਵਿਲਸਨ੍ ਹृਦਿ
ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਬਣਾਵਟ; ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੇਡਦਿਆਂ, 'ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਵਾਨ ਹਾਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦਿਤਸ੍ ਸਂਸਾਰਵਨषਣ੍ਡਕਃ । ਤਾਰਾਕੁਸੁਮਿਤੋ ਨੀਲਮੇਘਚਞ੍ਚਲਪਲ੍ਲਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਉੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਹਲੇਰੇ ਮਾਨੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ।
ਚਰਨ੍ਨਰਮृਗਾਨੀਕਸ੍ ਸੁਰਾਸੁਰਵਿਹਙ੍ਗਮਃ । ਸਾਲੋਕਕੌਸੁਮਰਜੋਮਾਯਾਗਹਨਕੁਞ੍ਜਕਃ
ਇਹ ਜੰਗਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਘਣੀ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਯਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਜਾਦੂਈ ਬਾਵੜੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਅਬ੍ਧਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਪੂਰ੍ਣੋ ਮੇਰ੍ਵਾਦ੍ਯਚਲਲੋष੍ਟਕਃ । ਚਿਤ੍ਤਪੁष੍ਕਰਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਲੀਨਾਨੁਭਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਇੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੇਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਮਨ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੈष ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤੇष੍ਵ੍ ਏਵਂ ਜਗਤ੍षਣ੍ਡੇषੁ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜੀਵ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਜਗਤ ਦੇ ਉੱਗਣ ਤੇ, ਇਹੀ ਹਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੋਟਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਮਰੁਦ੍ਵਿष੍ਣੁਵਿਵਸ੍ਵਤਾਮ੍ । ਮੇਰ੍ਵਬ੍ਧਿਮਣ੍ਡਲਦ੍ਵੀਪਲੋਕਾਨ੍ਤਰਦृਸ਼ਂ ਗਤਾਃ
ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ, ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ, ਦਿਖੇ ਤੇ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ।
ਯਾਤਾ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਦृष੍ਤਯੋ ऽਨष੍ਟਰੂਪਿਣਿ । ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਉਪਬृਂਹਾਢ੍ਯੇ ਤਾਃ ਕੇ ਗਣਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੰਘਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਅਟੱਲ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਏਵਂ ਕੁਡ੍ਯਮਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਨਨਾਦ੍ ऋਤੇ । ਮਨਨਂ ਚ ਖਮ੍ ਏਵਾਤਸ੍ ਤਦ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਵਿਚਾਰਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੇ ਸੋਚ ਵੀ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਤਚ੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਮਨਨਂ ਚ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਚ ਵੀ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਪਦ ਹੈ।