ਆਕਾਸ਼ਭੂਧਰਨਿਕੁਞ੍ਜਗੁਹਾਨ੍ਤਰਾਲ ਪਿਣ੍ਡੋਪਮਸ੍ਥਿਤਤਮੋऽਮ੍ਬੁਦਪੀਠਪੂਰਮ੍ । ਵ੍ਯਾਲੋਲਭੂਤਰਭਸਾਕੁਲਕਲ੍ਪਵਾਤ ਵ੍ਯਾਧੂਤਲੋਕਕਰਕਾਣ੍ਡਕਵਾਟਕਲ੍ਪਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਨੇਰਾ ਇਕ ਗੱਡੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹਵਾ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀ ਭਰੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਚਾਰਚਿਰਘੋਰੇ ਰਣਾਙ੍ਗਨੇ । ਉਲ੍ਲਸਨ੍ਤੀषੁ ਵੇਤਾਲਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਾਸੂਡ੍ਡਾਮਰਾਰਵੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੌਲਾਂ ਅਤੇ ਉਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਭਃਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਕਸੇਨਾਸੁ ਪ੍ਰਗਤਾਸੁ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਭੂਪੇषੁ ਰਥਾਦਿषੁ ਨਿਜਾਸ੍ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਈਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣ।
ਮਹਾਸਰੋਜਲ ਇਵ ਜਨੇ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਰਣਾਙ੍ਗਨੇ । ਅਹਨੀਵ ਜਨਾਚਾਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾਚਰੇਹਿਤੇ
ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਦਿਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਜੀਵ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦਾ ਚਲਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਹਸ੍ਤਹਾਰ੍ਯਤਮਃਪਿਣ੍ਡਸ੍ਫੁਟਕੁਡ੍ਯੇ ਨਿਸ਼ਾਗृਹੇ । ਲਾਭੋਤ੍ਸਵੋਚ੍ਛਲਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਭੂਤਸਙ੍ਘੇ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਯਤਿ
ਰਾਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀਆਂ ਮੋਠੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਭ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰੇ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਦ੍ਰੇ ਕਕੁਬ੍ਗਣੇ । ਲੀਲਾਪਤਿਰ੍ ਉਦਾਰਾਤ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਖਿਨ੍ਨਮਨਾ ਇਵ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਣ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ । ਦੀਰ੍ਘਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਾਕਾਰੇ ਸ਼ਯਨੇ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲੇ
ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਚਿਰਕਟ ਵਾਂਗ ਲੰਬੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਨਿਭੇ ਵਾਸਗृਹੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਕੋਟਰੇ । ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਗਮਨ੍ ਮੁਦ੍ਰਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਪੁष੍ਕਰਃ
ਚੰਦ ਦੇ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਾਂਗ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਅਥ ਤੇ ਲਲਨੇ ਵ੍ਯੋਮ ਤਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਦ੍ ਗृਹਮ੍ । ਰਨ੍ਧ੍ਰੈਰ੍ ਵਿਵਿਸ਼ਤੁਰ੍ ਵਾਤਲੇਖੋ ऽਬ੍ਜਮੁਕੁਲਂ ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਸੋਹਣੀਏ, ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਕੌਲ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਛੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਰਨ੍ਧ੍ਰੇਣ ਤਨ੍ਤੁਤਨੁਨਾ ਕਥਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਭੋ
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਮੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਧਾਗੇ ਵਰਗੇ ਪਤਲੇ ਛੇਦ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ?
ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਮਤਿਭ੍ਰਮਃ । ਤਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਣੁਰਨ੍ਧ੍ਰੇਣ ਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਨਾਨਘ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਭੌਤਿਕ ਹੈ', ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਛੇਦ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰੋਧਿਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨੇਨੇਤਿ ਨ ਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਧੀਃ । ਅਨੁਭੂਤਾਨੁਭਵਿਨੀ ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰੁਕਿਆ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਆਪ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨਾਨੁਭੂਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਸ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਃ । ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਗਮਨੋਨ੍ਮੁਖਚੇਤਨਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ‘ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ’, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਿੱਤ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮੋੜਦਾ ਹੈ?
ਵਾਰਿ ਨੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਵਕਃ । ਯਾ ਯਥੈਵ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ ਸਾ ਤਥੈਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤੇ ਅੱਗ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛਾਯਾਯਾਮ੍ ਉਪਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਕੁਤਸ੍ ਤਾਪਾਨੁਭੂਤਯਃ । ਅਨ੍ਯਸਂਵੇਦਨੋ ऽਨ੍ਯੋऽਰ੍ਥਃ ਕੇਨਚਿਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜੋ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਕ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਾ ਯਥਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ ਸਾ ਤਥੈਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਾ । ਪਰਮੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਨੀਯਤੇ ऽਨ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਪੁਨਃ
ਚਿੱਤ ਜਿਵੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪੈਕਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਦ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ऽਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭਰਮ ਝੂਠੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਭਰਮ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਓਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਥੇਹਿਤਮ੍ । ਬਾਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਏਤਤ੍ ਕੋ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
ਯਃ ਪੁਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਪ੍ਰਤਿਮਾਕृਤਿਃ । ਆਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਕਾਕਾਰਸ੍ ਸ ਕਥਂ ਕੇਨ ਰੋਧ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਉਹਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵੇਦਨਾਤ੍ਵੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਏਤੀਵ ਹृਦ੍ਗਤਾਤ੍
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭਿਮਤਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮਯੋਦਯਮ੍ । ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਥਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਭਾਵਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਇਤਾ ਤੇ ਇਕਤਾ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ।
ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਚ ਤृਤੀਯਕਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਮ੍ ਏਵੈਕਮ੍ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਤੀਜਾ—ਸਰੀਰਕ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
ਏਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਰੀਰਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਗਤੋਦਯਮ੍ । ਯਥਾ ਸਂਵੇਦਨੇਚ੍ਛਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਥਾ ਸਂਵੇਦਨੋਦਯਮ੍
ਇਹ ਮਨ-ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸਮਝੋ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
ਵਸਤਿ ਤ੍ਰਸਰੇਣ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਨੀਯਤੇ ਗਗਨੋਦਰੇ । ਲੀਯਤੇ ऽਙ੍ਕੁਰਕੋਸ਼ੇषੁ ਰਸੀਭਵਤਿ ਪਲ੍ਲਵੇ
ਇਹ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੀਜ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਵਿਚ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਲ੍ਲਸਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਵੀਚਿਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਯਤਿ ਸ਼ਿਲੋਦਰੇ । ਪ੍ਰਵਰ੍षਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਦੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲੀਭੂਯਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਵਰਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥੇਚ੍ਛਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ਯਾਤਿ ਜਠਰੇ ऽਪਿ ਚ ਭੂਭृਤਾਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਪੁਰ੍ ਧਤ੍ਤੇ ऽਥ ਪਰਮਾਣੁਤਾਮ੍
ਇਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਬੇਅੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣ ਦਾ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰਿਵਰਾਧਾਰੋ ਬਦ੍ਧਪੀਠੋ ਨਭਸ਼੍ਸ਼ਿਰਃ । ਦੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਪਿ ਦਧਦ੍ਵਰਤਨੂਰੁਹਮ੍
ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਬਣਾਕੇ ਅਡੋਲ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਧਤ੍ਤੇ ਕੋਟੀਃ ਪਦ੍ਮਜਸਦ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਨਨ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਆਵਰ੍ਤਰਚਨ ਇਵ
ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੂਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਬੇਅੰਤ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਂਗ, ਇਕੋ ਇਕ ਹੈ।
ਅਨੁਦ੍ਭਿਨ੍ਨਪ੍ਰਬੋਧੋ ऽਸੌ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਕਃ । ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਤਾਂ ਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਇਹ ਮਨ-ਦੇਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਠੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ 'ਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਾਰਿਤ੍ਵਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੋਦੇਤੀਵ ਤਤ੍ਤਯਾ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਭ੍ਰਮੇ ਨਰਃ
ਇਸ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਸਲ 'ਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇਹ ਉੱਭਰਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਸੋਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹਾਂ।