ਮਤ੍ਤਵੇਤਾਲਕਲਹੇ ਚਿਤਾਲਾਤਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਵਹਦ੍ਰਕ੍ਤਵਸਾਮਿਸ਼੍ਰਗਨ੍ਧਬਨ੍ਧੁਰਮਾਰੁਤਮ੍
ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਲਹੂ ਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀ ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
ਰੂਪਿਕਾਪੇਟਕੇ ਵੇਗਰਣਦ੍ਰੁਟਰੁਟਾਰਵਮ੍ । ਅਰ੍ਧਪਕ੍ਵਸ਼ਵਾਸ੍ਵਾਦਲੁਬ੍ਧਯਕ੍ਸ਼ੋਲ੍ਲਸਤ੍ਕਿਲਿ
ਸਿੱਕਿਆਂ ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਝਣਕਾਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਕਰੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ, ਜਦੋਂ ਅਧਪੱਕੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਏ।
ਤੁਙ੍ਗਵਙ੍ਗਕਲਿਙ੍ਗਾਙ੍ਗਤਙ੍ਗਨਾਙ੍ਗਲਗਤ੍ਖਗਮ੍ । ਤਾਰਾਪਾਤੋਪਮਭਵਤ੍ਸਂਮੁਖਜ੍ਵਾਲਰੂਪਿਕਮ੍
ਬੰਗਾਲ ਤੇ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਆਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਤਨ ਹੋਵੇ।
ਪਤਦ੍ਵੇਤਾਲਸੋਲ੍ਲਾਸਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਸृਕ੍ਸੁਰੂਪਿਕਮ੍ । ਪਿਸ਼ਾਚਾਕਰ੍ਣਿਤਾਭ੍ਯਰ੍ਣਯੋਗਿਨੀਗਣਗਾਯਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਰਕਤ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਜੋਗੀ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ।
ਪ੍ਰਸृਤਾਨ੍ਤ੍ਰਮਹਾਤਨ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਾਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਾਦਨਮ੍ । ਪਿਸ਼ਾਚਵਾਸਨੋਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪਿਸ਼ਾਚੀਭੂਤਮਾਨਵਮ੍
ਵੱਡੇ ਤੰਤਰੀ ਵਾਦਨਿਆਂ 'ਤੇ ਵਜ ਰਹੀ ਸੰਗੀਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਪਿਸਾਚੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ।
ਰੂਪਿਕਾਲੋਕਨਾਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਾਰ੍ਧਮृਤਸਦ੍ਭਟਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵੇਤਾਲਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰ੍ ਅਹਨੀਵੋਨ੍ਨਮਦ੍ਰਣਮ੍
ਕਈ ਜੰਗੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਡਰੇ, ਹੁਣ ਡਰ ਨਾਲ ਅੱਧੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠ ਰਹੀ ਸੀ।
ਖਰੂਪਿਕਾਸ੍ਕਨ੍ਧਪਤਚ੍ਛਵਤ੍ਰਸ੍ਤਨਿਸ਼ਾਚਰਮ੍ । ਨਭਸ੍ਸਙ੍ਘਟਿਤਾਪੂਰ੍ਵਭੂਤਪੇਟਕਸਙ੍ਕਟਮ੍
ਕਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤੰਗ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਅਤਿਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਪਹृਤਮ੍ਰਿਯਮਾਣਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਸੁਭਕ੍ਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸ਼ਿਯਕ੍ਸ਼ੇਕ੍ਸ਼ਾਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ਼ਵਰਾਸ਼ਿਮਤ੍
ਕਈ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਠਾ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ।
ਸ਼ਿਵਾਮੁਖਾਨਲਸ਼ਿਖਾਖਣ੍ਡੈਸ਼੍ ਛਮਿਤਨਕ੍ਤਗੈਃ । ਸਮੁਡ੍ਡੀਨਨਵਾਸ਼ੋਕਪੁष੍ਪਗੁਚ੍ਛਮ੍ ਇਵਾਭਿਤਃ
ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਛਿੜਕੇ ਹੋਣ।
ਕਬਨ੍ਧਕਨ੍ਧਰਾਬਦ੍ਧਵ੍ਯਗ੍ਰਵੇਤਾਲਬਾਲਕਮ੍ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਃਪਿਸ਼ਾਚਾਜਿਕਚਦਾਕਾਸ਼ਗੋਲ੍ਮੁਕਮ੍
ਕਈ ਬੱਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਧੜਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਅਜ, ਚਾਢ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਭੂਧਰਨਿਕੁਞ੍ਜਗੁਹਾਨ੍ਤਰਾਲ ਪਿਣ੍ਡੋਪਮਸ੍ਥਿਤਤਮੋऽਮ੍ਬੁਦਪੀਠਪੂਰਮ੍ । ਵ੍ਯਾਲੋਲਭੂਤਰਭਸਾਕੁਲਕਲ੍ਪਵਾਤ ਵ੍ਯਾਧੂਤਲੋਕਕਰਕਾਣ੍ਡਕਵਾਟਕਲ੍ਪਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਨੇਰਾ ਇਕ ਗੱਡੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹਵਾ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀ ਭਰੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਚਾਰਚਿਰਘੋਰੇ ਰਣਾਙ੍ਗਨੇ । ਉਲ੍ਲਸਨ੍ਤੀषੁ ਵੇਤਾਲਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਾਸੂਡ੍ਡਾਮਰਾਰਵੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੌਲਾਂ ਅਤੇ ਉਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਭਃਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਕਸੇਨਾਸੁ ਪ੍ਰਗਤਾਸੁ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਭੂਪੇषੁ ਰਥਾਦਿषੁ ਨਿਜਾਸ੍ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਈਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣ।
ਮਹਾਸਰੋਜਲ ਇਵ ਜਨੇ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਰਣਾਙ੍ਗਨੇ । ਅਹਨੀਵ ਜਨਾਚਾਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾਚਰੇਹਿਤੇ
ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਦਿਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਜੀਵ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦਾ ਚਲਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਹਸ੍ਤਹਾਰ੍ਯਤਮਃਪਿਣ੍ਡਸ੍ਫੁਟਕੁਡ੍ਯੇ ਨਿਸ਼ਾਗृਹੇ । ਲਾਭੋਤ੍ਸਵੋਚ੍ਛਲਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਭੂਤਸਙ੍ਘੇ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਯਤਿ
ਰਾਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀਆਂ ਮੋਠੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਭ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰੇ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਦ੍ਰੇ ਕਕੁਬ੍ਗਣੇ । ਲੀਲਾਪਤਿਰ੍ ਉਦਾਰਾਤ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਖਿਨ੍ਨਮਨਾ ਇਵ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਣ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ । ਦੀਰ੍ਘਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਾਕਾਰੇ ਸ਼ਯਨੇ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲੇ
ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਚਿਰਕਟ ਵਾਂਗ ਲੰਬੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਨਿਭੇ ਵਾਸਗृਹੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਕੋਟਰੇ । ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਗਮਨ੍ ਮੁਦ੍ਰਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਪੁष੍ਕਰਃ
ਚੰਦ ਦੇ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਾਂਗ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਅਥ ਤੇ ਲਲਨੇ ਵ੍ਯੋਮ ਤਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਦ੍ ਗृਹਮ੍ । ਰਨ੍ਧ੍ਰੈਰ੍ ਵਿਵਿਸ਼ਤੁਰ੍ ਵਾਤਲੇਖੋ ऽਬ੍ਜਮੁਕੁਲਂ ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਸੋਹਣੀਏ, ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਕੌਲ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਛੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਰਨ੍ਧ੍ਰੇਣ ਤਨ੍ਤੁਤਨੁਨਾ ਕਥਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਭੋ
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਮੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਧਾਗੇ ਵਰਗੇ ਪਤਲੇ ਛੇਦ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ?
ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਮਤਿਭ੍ਰਮਃ । ਤਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਣੁਰਨ੍ਧ੍ਰੇਣ ਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਨਾਨਘ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਭੌਤਿਕ ਹੈ', ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਛੇਦ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰੋਧਿਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨੇਨੇਤਿ ਨ ਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਧੀਃ । ਅਨੁਭੂਤਾਨੁਭਵਿਨੀ ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰੁਕਿਆ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਆਪ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨਾਨੁਭੂਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਸ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਃ । ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਗਮਨੋਨ੍ਮੁਖਚੇਤਨਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ‘ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ’, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਿੱਤ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮੋੜਦਾ ਹੈ?
ਵਾਰਿ ਨੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਵਕਃ । ਯਾ ਯਥੈਵ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ ਸਾ ਤਥੈਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤੇ ਅੱਗ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛਾਯਾਯਾਮ੍ ਉਪਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਕੁਤਸ੍ ਤਾਪਾਨੁਭੂਤਯਃ । ਅਨ੍ਯਸਂਵੇਦਨੋ ऽਨ੍ਯੋऽਰ੍ਥਃ ਕੇਨਚਿਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜੋ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਕ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਾ ਯਥਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ ਸਾ ਤਥੈਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਾ । ਪਰਮੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਨੀਯਤੇ ऽਨ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਪੁਨਃ
ਚਿੱਤ ਜਿਵੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪੈਕਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਦ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ऽਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭਰਮ ਝੂਠੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਭਰਮ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਓਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਥੇਹਿਤਮ੍ । ਬਾਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਏਤਤ੍ ਕੋ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
ਯਃ ਪੁਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਪ੍ਰਤਿਮਾਕृਤਿਃ । ਆਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਕਾਕਾਰਸ੍ ਸ ਕਥਂ ਕੇਨ ਰੋਧ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਉਹਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵੇਦਨਾਤ੍ਵੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਏਤੀਵ ਹृਦ੍ਗਤਾਤ੍
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।