ਉਲ੍ਲਾਸਬਹੁਲਾਨ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਲ੍ਲੋਲਾਨ੍ ਅਕ੍ਰਮਾਕੁਲਾਨ੍ । ਜਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਤਿ ਸ੍ਫਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉਲਝਣ ਭਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਦੁਹਿਤਰੋ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਭੂਰਿਦੁਰ੍ਲਲਿਤੇਰਿਤਾਃ । ਚਞ੍ਚਲਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਫਿਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਗਣ ਨਾਲ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏषਾ ਹਿ ਪਦਮ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਨ ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਦੁਰ੍ਭਗਾ । ਮੁਗ੍ਧੇਵਾਨਿਯਤਾਚਾਰਮ੍ ਇਤਸ਼੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਚ ਧਾਵਤਿ
ਇਹ ਮਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਬੇਸਮਝ ਤੇ ਅਣਯਤਿ ਵਰਗਾ, ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਉੱਥੇ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨਯਨ੍ਤੀ ਪਰਂ ਦਾਹਂ ਪਰਾਮृष੍ਟਾਙ੍ਗਿਕਾ ਸਤੀ । ਵਿਨਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਧਤ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਦੀਪਲੇਖੇਵ ਕਜ੍ਜਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨ ਛੁਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਤੀਬਰ ਜਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਕਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣਾਗੁਣਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਨੈਵ ਕਿਲ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਮ੍ । ਰਾਜਪ੍ਰਕृਤਿਵਨ੍ ਮੂਢਾ ਦੁਰਾਰੂਢਾਵਲਮ੍ਬਤੇ
ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣ ਦੀ ਸੋਚ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਮਨ ਜੋ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਓਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਤੇਨੈषਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ । ਦੋषਾਸ਼ੀਵਿषਵੇਗਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਿਸਰਾਯਤੇ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਚ੍ ਛੀਤਮृਦੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਪਰੇ ਸ੍ਵੇ ਚ ਜਨੇ ਜਨਃ । ਵਾਤ੍ਯਯੇਵ ਹਿਮਂ ਯਾਵਚ੍ ਛ੍ਰਿਯਾ ਨ ਪਰੁषੀਕृਤਃ
ਜਦ ਤਕ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੇ ਸਖਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਠੰਡੀ ਪਾਲੇ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੂਫਾਨ ਪਾਲੇ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੌਲਤ ਆਉਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਰਮੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਰਾਃ ਕृਤਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਚ ਪੇਸ਼ਲਾ ਮृਦਵਸ਼੍ ਚ ਯੇ । ਪਾਂਸੁਮੁष੍ਟ੍ਯੇਵ ਮਣਯਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਤੇ ਮਲਿਨੀਕृਤਾਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝਦਾਰ, ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਗੇ ਹੋਏ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸੁਖਾਯ ਭਗਵਨ੍ ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਹਿ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਗੁਪ੍ਤਂ ਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਧਤ੍ਤੇ ਮृਤਿਂ ਵਿषਲਤਾ ਯਥਾ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੌਲਤ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਪ ਚਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਅਜਨਨਿਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਕਤ੍ਥਨਃ । ਸਮਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ ਚੈਵ ਦੁਰ੍ਲਭਾਃ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤ੍ਰਯਃ
ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦੂਜਾ ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਘਮੰਡ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਜੋ ਨਿਆਂਪ੍ਰੀ ਤੇ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਹਿ ਵਿषਮਾ ਦੁਃਖਭੋਗਿਨਾਂ ਗਹਨਾ ਗੁਹਾ । ਘਨਮੋਹਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਮਹਾਟਵੀ
ਇਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖਤਰਨਾਕ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੁਫਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਦ੍ਮਰਜਨੀ ਦੁਃਖਕੈਰਵਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ । ਸਦ੍ਦृष੍ਟਿਦੀਪਿਕਾਵਾਤ੍ਯਾ ਕਲ੍ਲੋਲੌਘਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇਹ ਉੱਚੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕਮਲ-ਰਾਤ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੈਰਵਾ ਲਈ ਚੰਦਨੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਦੀਵੇ ਲਈ ਤੂਫਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਹੈ।
ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਭ੍ਰਾਦ੍ਰਿਪਦਵੀ ਵਿषਾਦਵਿषਵਰ੍ਧਿਨੀ । ਕੇਦਾਰਿਕਾ ਵਿਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਖਦਾ ਕੁਭਯਭੋਗਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਘਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਦ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖੱਡ ਹੈ।
ਹਿਮਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਲ੍ਲੀਨਾਂ ਵਿਕਾਰੋਲੂਕਯਾਮਿਨੀ । ਰਾਹੁਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਵਿਵੇਕੇਨ੍ਦੋਸ੍ ਸੌਜਨ੍ਯਾਮ੍ਭੋਜਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ
ਇਹ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਬੇਲਾਂ ਲਈ ਠੰਡੀ ਪਾਲ ਹੈ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ, ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਦੀ ਜਬੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਦੇ ਕਮਲ ਲਈ ਚੰਦਨੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਵਦ੍ ਆਲੋਲਨਾਨਾਰਾਗਮਨੋਹਰਾ । ਲੋਲਾ ਤਡਿਦ੍ ਇਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਂਸਿਨੀ ਜਡਸਂਸ਼੍ਰਯਾ
ਇਹ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਲਚਲ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੂੜਤਾ ਦੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਚਪਲਾ ਵਰ੍ਜਿਤਾ ਰਤ੍ਯਾ ਨਕੁਲੀ ਨਕੁਲੀਨਜਾ । ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਨਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਹੇਤੂਗ੍ਰਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ
ਇਹ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਨਕੁਲੀ ਵਿੱਚ ਨਕੁਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਵਿਰਹ ਤੇ ਲਾਲਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਿੱਖੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ।
ਲਹਰੀਵੈਕਰੂਪੇਣ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਦਮ੍ ਅਕੁਰ੍ਵਤੀ । ਚਲਾ ਦੀਪਸ਼ਿਖੇਵਾਤਿਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾਗਤਿਗੋਚਰਾ
ਇਹ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ; ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਉ ਵਾਂਗ ਚਲਚਲ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਿਂਹੀਵ ਵਿਗ੍ਰਹਵ੍ਯਗ੍ਰਕਰੀਨ੍ਦ੍ਰਕੁਲਪਾਤਿਨੀ । ਖਡ੍ਗਧਾਰੇਵ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ
ਇਹ ਸਿੰਹਣੀ ਵਾਂਗ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਤੇ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਯੋਪਹਤਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾ ਦੁਰਾਧਿਪਰਿਪੀਨਯਾ । ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਭਵ੍ਯਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦੁਃਖਾਦ੍ ऋਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਹ ਡੋਲਦੀ, ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਅਸ਼ੁਭ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਦ੍ਵਾਰੇਣੋਤ੍ਸਾਰਿਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪੁਨਰ੍ ਏਤਿ ਤਮੋऽਰਿਣਾ । ਅਹੋ ਵਤ ਹृਤਸ੍ਥਾਨਾ ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜਾ ਦੁਰ੍ਜਨਾਸ੍ਪਦਾ
ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਲੋਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਾਏ, ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਗੁਆ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਰਮਾ ਕਰ੍षਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਂ ਕਦਰ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗੁਰਾ ਚ । ਵ੍ਯਾਲਾਵਲੀਗਰ੍ਭਨਿਵृਤ੍ਤਦੇਹਾ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਾ ਪੁष੍ਪਲਤੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ
ਮਨੋਹਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਕੰਜੂਸਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਖੱਡ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਆਯੁਃ ਪਲ੍ਲਵਕੋਣਾਗ੍ਰਲਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਕਣਭਙ੍ਗੁਰਮ੍ । ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਕਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
ਜੀਵਨ ਪੱਤੇ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਲਟਕਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਕੱਚਾ ਹੈ; ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯਾਸ਼ੀਰ੍ਵਿषਾਸਙ੍ਗਪਰਿਜਰ੍ਜਰਚੇਤਸਾਮ੍ । ਅਪ੍ਰੌਢਾਤ੍ਮਵਿਵੇਕਾਨਾਮ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਯਾਸਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਕ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵਿਤਤੇ ਪਦੇ । ਭਾਵਾਭਾਵਸਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾ ਆਯੁਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸੁਖਾਯਤੇ
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਯਂ ਪਰਿਮਿਤਾਕਾਰਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਨਿਸ਼੍ਚਯਾਃ । ਸਂਸਾਰਾਭ੍ਰਤਡਿਤ੍ਪੁਞ੍ਜੇ ਮੁਨੇ ਨਾਯੁषਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ
ਸਾਡੀ ਹਦਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੇ ਮুনি, ਅਸੀਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਵੇष੍ਟਨਂ ਵਾਯਾਵ੍ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਵਖਣ੍ਡਨਮ੍ । ਗ੍ਰਥਨਂ ਚ ਤਰਙ੍ਗਾਣਾਮ੍ ਆਸ੍ਥਾ ਨਾਯੁषਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਹਵਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਪੇਲਵਂ ਸ਼ਰਦੀਵਾਭ੍ਰਮ੍ ਅਸ੍ਨੇਹਮ੍ ਇਵ ਦੀਪਕਮ੍ । ਤਰਙ੍ਗਕਮ੍ ਇਵਾਲੋਲਂ ਗਤਮ੍ ਏਵੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੀਵਨ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਵਾਂਗ ਬੇਲਗ, ਤੇ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ੍ਦੁਂ ਤਡਿਤ੍ਪੁਞ੍ਜਂ ਨਭੋऽਮ੍ਬੁਦੇ । ਗ੍ਰਹੀਤੁਮ੍ ਆਸ੍ਥਾਂ ਬਧ੍ਨਾਮਿ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਆਯੁषਿ ਗਤਸ੍ਥਿਤੌ
ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਂਈ, ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਗੁੱਝਾ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਾ ਰਹੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਅਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਨਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਤਤਮ੍ ਈਹਤੇ । ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਵਿਮੂਢੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਗਰ੍ਭਮ੍ ਅਸ਼੍ਵਤਰੀ ਯਥਾ
ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਅੰਦਰੋਂ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ।
ਸਂਸਾਰਸਂਸृਤਾਵ੍ ਅਮ੍ਭਃ ਫੇਨੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਗਸਾਗਰੇ । ਕਾਯਵਲ੍ਲ੍ਯਾਂ ਰਸੋ ਰਾਜਞ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੇ ਨ ਰੋਚਤੇ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਝਾਗ ਉਠਦੀ ਤੇ ਡੁੱਬਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਬੇਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।