ਇਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਸ ਮੁਨੇ ਰਘੁਵਂਸ਼ਕੇਤੁਰ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਉਚਿਤਾਰ੍ਥਵਿਲਾਸਗਰ੍ਭਮ੍ । ਤਤ੍ਯਾਜ ਖੇਦਮ੍ ਅਭਿਗਰ੍ਜਤਿ ਵਾਰਿਵਾਹੇ ਬਰ੍ਹੀ ਯਥਾਭ੍ਯਨੁਮਿਤਾਭਿਮਤਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਚਿਤ ਅਰਥ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਵਿੱਖੇ ਪਿਆਰੇ ਮੋਸਮ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਲਕੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਆਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਪृष੍ਟੋ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਚਾਰੁ ਧੀਰਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਥਮਨ੍ਥਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਭਗਵਨ੍ ਭਵਤਾ ਪृष੍ਟੋ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਧੁਨਾ ਕਿਲ । ਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਅਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਕੋ ਲਙ੍ਘਯਤਿ ਸਦ੍ਵਚਃ
ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਹਂ ਤਾਵਦ੍ ਅਯਂ ਜਾਤੋ ਨਿਜੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤृਸਦ੍ਮਨਿ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਦ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਤਤਸ੍ ਸਦਾਚਾਰਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾਹਂ ਮੁਨਿਨਾਯਕ । ਵਿਹृਤਸ੍ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਰ੍ਵੀਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਧਿਮੇਖਲਾਮ੍
ਫਿਰ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਗੂ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਘੁੰਮਿਆ।
ਏਤਾਵਤਾਥ ਕਾਲੇਨ ਸਂਸਾਰਾਸ੍ਥਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਮਮ । ਸ੍ਵਵਿਵੇਕੋ ਜਹਾਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਓਘਸ੍ ਤਟਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਲਗਨ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕੇਨ ਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨਾਹਂ ਤਦਨੁ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਭੋਗਨੀਰਸਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਿਤਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਵਿਆਕਰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੀ।
ਕਿਂ ਨਾਮੇਦਂ ਵਤ ਸੁਖਂ ਯੋ ऽਯਂ ਸਂਸਾਰਸਂਸृਤਿਃ । ਜਾਯਤੇ ਮृਤਯੇ ਲੋਕੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਨਾਯ ਚ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਇਹ ਸੁਖ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਮਰਨ ਲਈ, ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਮੇ ਸਚਰਾਚਰਚੇष੍ਟਿਤਾਃ । ਆਪਦਾਂ ਪਤਯਃ ਪਾਪਾ ਭਾਵਾ ਵਿਭਵਭੂਮਯਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਕੰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਾਪੀ ਵਿਚਾਰ, ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਸਰੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਯਸ਼੍ਸ਼ਲਾਕਾਸਦृਸ਼ਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਿਨਃ । ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਵਲਂ ਭਾਵਾ ਮਨਃਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸ੍ਵਯਾ
ਬਦਨਾਮੀ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀਆਂ, ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਸਮਾਯਤ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਆਭੋਗਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਮਨਸ਼੍ ਚਾਸਦ੍ ਇਹਾਭਾਤਿ ਕੇਨ ਸ੍ਮਃ ਪਰਿਮੋਹਿਤਾਃ
ਇਹ ਜਗਤ ਮਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਨ ਇਥੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਇੰਨੇ ਭਟਕ ਗਏ ਹਾਂ?
ਅਸਤੈਵ ਵਯਂ ਕष੍ਟਂ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਮੂਢਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਭਸਾ ਦੂਰੇ ਵਨੇ ਮੁਗ੍ਧਮृਗਾ ਇਵ
ਅਫਸੋਸ, ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਵਿਚ ਵਿਕ ਗਏ, ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ। ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਮੂਰਖ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ।
ਨ ਕੇਨਚਿਚ੍ ਚ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਤ ਮੂਢਾ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਜਾਨਾਨਾ ਅਪਿ ਸ਼ਮ੍ਬਰਮ੍
ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੇਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਵੇਚੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਾਂ। ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਕਿਮ੍ ਏਤੇषੁ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇषੁ ਭੋਗਾ ਨਾਮ ਸੁਦੁਰ੍ਭਗਾਃ । ਮੁਧੈਵ ਹਿ ਵਯਂ ਮੋਹਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਬਦ੍ਧਭਾਵਨਾਃ
ਕੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੁਖ ਵਾਕਈ ਇੰਨੇ ਵਿਰਲੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਅਜ੍ਞਾਤੇ ਬਹੁਕਾਲੇਨ ਵ੍ਯਰ੍ਥ ਏਵ ਵਯਂ ਘਨੇ । ਮੋਹੇ ਨਿਪਤਿਤਾ ਮੁਗ੍ਧਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਮੁਗ੍ਧਮृਗਾ ਇਵ
ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਗਵਾ ਲਈ। ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਮਾਸੂਮ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਜੋ ਖੱਡ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਂ ਮੇ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕਿਂ ਭੋਗੈਃ ਕੋ ऽਹਂ ਕਿਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਯਨ੍ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਸ੍ਯ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠ ਹੀ ਰਹੇ; ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ?
ਏਵਂ ਵਿਮृਸ਼ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਤਤੋ ਮਮ । ਭਾਵੇष੍ਵ੍ ਅਰਤਿਰ੍ ਆਯਾਤਾ ਪਥਿਕਸ੍ਯ ਮਰੁष੍ਵ੍ ਇਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਉਚਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੀ ਦਾ ਰੇਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਉਚਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਪਰਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਜਾਯਤੇ ਭੂਯਃ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਵਧਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ?
ਜਰਾਮਰਣਮ੍ ਆਪਚ੍ ਚ ਜਨਨਂ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ ਤਥਾ । ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵੈਰ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਜਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵੈਸ੍ ਤੈਰ੍ ਏਵ ਤੈਰ੍ ਏਵ ਤੁਚ੍ਛੈਰ੍ ਵਯਮ੍ ਇਮੇ ਕਿਲ । ਪਸ਼੍ਯ ਜਰ੍ਜਰਤਾਂ ਨੀਤਾ ਵਾਤੈਰ੍ ਇਵ ਗਿਰਿਦ੍ਰੁਮਾਃ
ਇਹ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ — ਵੇਖੋ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਵਾ ਨਾਲ ਖੜਕਦੇ ਹਨ।
ਅਚੇਤਨਾ ਇਵ ਜਨਾਃ ਪਵਨੈਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਮਭਿਃ । ਧ੍ਵਨਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਥਾ ਕੀਚਕਵੇਣਵਃ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਚਲਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਬਾਂਸ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਜਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਦਂ ਕਥਂ ਦੁਃਖਮ੍ ਇਤਿ ਤਪ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾ । ਜਰਦ੍ਦ੍ਰੁਮ ਇਵੋਗ੍ਰੇਣ ਕੋਟਰਸ੍ਥੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ
ਮੈਂ ਇਸ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ: ਇਹ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਪਾषਾਣਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਹृਦਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਨਿਜਲੋਕਭਯਾਦ੍ ਏਵ ਗਲਦ੍ਬਾष੍ਪੈਰ੍ ਨ ਰੋਦਿਮਿ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਰੋਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਹੰਝੂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਨ੍ਮੁਖਵृਤ੍ਤੀਸ੍ ਤੁ ਸ਼ੁष੍ਕਰੋਦਨਨੀਰਸਾਃ । ਵਿਵੇਕ ਏਵ ਹृਤ੍ਸਂਸ੍ਥੋ ਮਮੈਕਾਨ੍ਤੇषੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸੁੰਨੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਹੰਝੂ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਸੋਝੀ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਭृਸ਼ਂ ਮੁਹ੍ਯਾਮਿ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਭਾਵਾਭਾਵਮਯੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯੇਣੇਵ ਸੁਭਗੋ ਦੂਰੇ ਸਂਸਾਰਚਿਨ੍ਤਯਾ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਵਧੀਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੋਹਯਨ੍ਤਿ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਂ ਖਣ੍ਡਯਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ ਅਲਮ੍ । ਦੁਃਖਜਾਲਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਪਰਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਧਨ, ਜੋ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਨਿਚਯਵਕ੍ਰਾਣਿ ਨਾਨਨ੍ਦਾਯ ਧਨਾਨਿ ਮੇ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੂਤਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਗृਹਾਣ੍ਯ੍ ਉਗ੍ਰਾਪਦਾਂ ਯਥਾ
ਧਨ, ਜੋ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੰਕੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਘਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਫੰਦੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਵਿਵਿਧਦੋषਦਸ਼ਾਪਰਿਚਿਨ੍ਤਨੈਸ੍ ਸਤਤਭਙ੍ਗੁਰਕਾਰਣਕਲ੍ਪਿਤੈਃ । ਮਮ ਨ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਮਨੋ ਮੁਨੇ ਨਿਗਡਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾ ਵਨਹਸ੍ਤਿਨਃ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੇਕਾਂ ਔਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਜੁਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ।
ਖਲਾਃ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਿ ਨਿਸ਼ਿਤਮੋਹੈਕਮਿਹਿਕਾਗਤਾਲੋਕੇ ਲੋਕੇ ਵਿषਯਹਠਚੌਰਾਸ੍ ਸੁਚਤੁਰਾਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ਿ ਦਿਸ਼ਿ ਵਿਵੇਕੈਕਹਰਣੇ ਰਣੇ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਵਦਤ ਵਿਬੁਧਾਃ ਕੇ ऽਦ੍ਯ ਸੁਭਟਾਃ
ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਪਲ, ਰਾਤ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਚਲਾਕ ਚੋਰ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਓ, ਅੱਜ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਚੇ ਯੋਧੇ ਹਨ?
ਇਯਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਨੋਦਾਯ ਸਂਸਾਰੇ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਮੁਨੇ ਪਰਿਮੋਹਾਯ ਸਾਪਿ ਨੂਨਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਦਾ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।