ਅਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਵਨ੍ਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਯਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਭਾਗਂ ਤਦ੍ ਅਧਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ
ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ 'ਹੇਠਾਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਹੀ ਹੈ।
ਪਿਪੀਲਿਕਾਨਾਮ੍ ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਰ੍ਤੁਲਲੋष੍ਟਕੇ । ਦਸ਼ਦਿਕ੍ਕਮ੍ ਅਧਃਪਾਦਾਃ ਪृष੍ਠਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡਲੇ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਚੀਟੀਆਂ ਲਈ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ — ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਪਿੱਠ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਿਸਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਵਲ੍ਮੀਕਜਾਲੇਨ ਕੇषਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਧृਦਿ ਭੂਤਲਮ੍ । ਸੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਾਮਰਦੈਤ੍ਯੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਕਈਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਬਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਸਾਫ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਮਰੁਭੂਤੇਨ ਸਗ੍ਰਾਮਪੁਰਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਇਦਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਅਲੂਨੇਨ ਪਕ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ੋਟਮ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਚਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਅਟੱਲ ਤੱਤ ਦੁਆਰਾ, ਪੱਕੀ ਹੜੜੀ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਾਂਗ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨਾਭੋਗੇ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਕਰੇਣਵਃ । ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਾਭੋਗੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਤਤ੍ । ਤਚ੍ ਚ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਥਾ ਤਦ੍ ਅਣੁਕਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਮਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮਾਲੋਕਵਾਰਿਧੌ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਖ੍ਯਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਕਾਃ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਮ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਮਿਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯਰਾਤ੍ਰਯਃ । ਤਰਙ੍ਗਾ ਇਵ ਤੋਯਾਬ੍ਧੌ ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਰ੍ਣਵੇ
ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੁੰਨਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇषਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਘਰ੍ਘਰਾਰਵਃ । ਨ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ऽਨ੍ਯੈਰ੍ ਨ ਚ ਜ੍ਞਾਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਰਸਨਾਕੁਲੈਃ
ਕਈਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇੱਕ ਘਰਘਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾਰਮ੍ਭੇषੂਦ੍ਬੁਭੂषਾ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਰ੍ਗਸਂਸਿਕ੍ਤਬੀਜਾਨਾਂ ਕੋਸ਼ੇ ऽਙ੍ਕੁਰਲਤਾ ਯਥਾ
ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਬੀਜ ਦੇ ਥੱਲੇ ਨਰਮ ਟਹਿਣੀ ਉਗਦੀ ਹੋਵੇ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਸੂਰ੍ਯਾਰ੍ਚਿਰ੍ਵਿਦ੍ਰੁਤਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਗਲਿਤੁਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਾਪੇ ਹਿਮਕਣਾ ਯਥਾ
ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਕੁਝ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਖੇਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਲ੍ਪਂ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕੇਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਭੂਮਯਃ । ਯਾਵਦ੍ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਥਾਸਂਵਿਨ੍ਮਯਾਃ ਕਿਲ
ਕੁਝ, ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਕਲਪ ਭਰ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਖੇਰ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇषੋਣ੍ਡੁਕਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ । ਵਾਯੋਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾਪ੍ਰੋਦਿਤਸਮ੍ਪਦਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਸ ਦਾ ਗੋਲਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹਵਾ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਐਸੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਚਾਰਾਦ੍ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਅਨ੍ਯ ਏਵਾਨ੍ਯਥੋਦਿਤਃ । ਆਰਮ੍ਭੋ ਵਿਤਤੋ ऽਨ੍ਯੇषਾਮ੍ ਅਨਿਤ੍ਥਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਕ੍ਰਮਃ
ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੜੀ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਪੁਰੁषਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਿਸਰ੍ਗਪਾਃ । ਕੇਚਿਚ੍ ਚਾਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥਾਃ ਕੇਚਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਨਾਥਜਨ੍ਤਵਃ
ਕਈ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਮਾਲਕ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਸਰ੍ਗੇਸ਼ਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਯਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵਾਪੂਰ੍ਣਾ ਜਲੇਤਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਅਜੀਬ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੇਚਿਚ੍ ਛਿਲਾਙ੍ਗਨਿष੍ਪਿਣ੍ਡਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਰਿਮਿਪਥਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਵਮਯਾ ਏਵ ਕੇਚਿਨ੍ ਨਰਮਯਾਨ੍ਤਰਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਅਧ-ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਾਨ੍ਧਕਾਰਾਢ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾਸ਼ੀਲਿਤਜਨ੍ਤਵਃ । ਕੇਚਿਨ੍ ਮषਕਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਉਡੁਮ੍ਬਰਫਲਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਕੁਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਐਸੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਜਨ੍ਤਵਃ । ਸਰ੍ਗੇਣ ਤਾਦृਸ਼ੇਨਾਨ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਣਾ ਯੇ ऽਸ੍ਮਦ੍ਧਿਯਾਮ੍ ਇਹ । ਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯੋਮਮੂਕਾਚਲਾ ਇਵ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਖਾਲੀਪਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੋਰ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਖਾਲੀਪਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਪ ਪਹਾੜ।
ਤਾਦृਗਨ੍ਤਰਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਮਹਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਆਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਯਨ੍ ਨ ਦੀਯਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਐਸਾ ਵੱਡਾ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਅਣ੍ਡਗੋਲਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਡ੍ਢਕਰਤ੍ਨਵਤ੍ । ਭੂਤਾਕृष੍ਟਿਕਰੋ ਭਾਗਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਹਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ ਚੁੰਬਕ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਤਨ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭਵੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਧਿਯਾਮ੍ ਅਵਿषਯਸ੍ ਤਤਃ । ਤਜ੍ਜਗਤ੍ਕਥਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਮਮਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਜੋ ਮੂਲ ਉਪਜ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਗਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਭੀਮਾਨ੍ਧਕਾਰਗਹਨੇ ਸੁਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਰਣ੍ਯੇ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਰ੍ਸ਼ਿਤਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਏਵ ਮਤ੍ਤਾਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਵਿਤਤੇ ਪਰਮਾਮ੍ਬਰੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਸੁਬਹੂਨਿ ਮਹਾਜਗਨ੍ਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਯਕਸ਼ ਵੱਡੇ, ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਵੱਡੇ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਆਕਲਯਨ੍ਤ੍ਯੌ ਤੇ ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਜਗਤੋ ਨਿਜਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਦਦृਸ਼ਤੁਰ੍ ਝਗਿਤੀਵ ਵਿਨਿਦ੍ਰਿਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਗਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ੍ਥਿਤਪੁष੍ਪਭਰਾਪੂਰ੍ਣਮਹਾਰਾਜਮਹਾਸ਼ਵਮ੍ । ਸ਼ਵਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਪਵਿष੍ਟਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਲੀਲਾਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਸ਼ ਵੇਖੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੁਖਮ ਕਾਇਆ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਘਨਰਾਤ੍ਰਿਤਯਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਹਾਨਿਦ੍ਰਜਨਾਕੁਲਮ੍ । ਧੂਪਚਨ੍ਦਨਕਰ੍ਪੂਰਕੁਙ੍ਕੁਮਾਮੋਦਮਨ੍ਥਰਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂਪ, ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਕੁੰਗੂਮ ਦੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ ਸਂਸਾਰਂ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਆਦृਤਾ । ਪਪਾਤ ਲੀਲਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹੇਨਾਤ੍ਰੈਵ ਤਨ੍ਨਭਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਲੀਲਾ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਇਥੇ ਹੀ ਉਸ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਵਿਵੇਸ਼ ਭਰ੍ਤृਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਸਾਰਂ ਕਞ੍ਚਿਦ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਸਂਸਾਰਾਵਰਣਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਰ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਰਦੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਖੋਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਗਈ।
ਪ੍ਰਾਪ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਪੁਨਰ੍ ਆਵਰਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਪਂ ਸ੍ਫਾਰਂ ਤਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਥਾ ਜਵਾਤ੍
ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਮੰਡਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੁੜ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਈ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰ੍ਤृਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਗਜ੍ ਜਮ੍ਬਾਲਪਲ੍ਵਲਮ੍ । ਸਾ ਹਂਸੀ ਸ਼ੈਲਕਮਲਂ ਤਮੋਜਲਦਪਙ੍ਕਿਲਮ੍
ਉਹ ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੰਦਲੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਮੈਲੇ ਜੰਬਾਲਾ ਪਲਵਲ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ।