ਸਾਲਤਾਲੀਤਮਾਲਾਢ੍ਯਨੀਲਪਲ੍ਵਲਮਾਲਿਤਮ੍ । ਵਲੀਵਲਯਵਿਨ੍ਯਾਸਵਿਲਾਸਵਲਿਤਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਸਾਲ, ਤਾਲ ਤੇ ਤਮਾਲ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਹਾਵਣੀ ਤੇ ਮੋਹਕ ਬਣੀ ਹੋਈ।
ਆਲੋਲਪਲ੍ਲਵਲਤਾਵਲਿਤਾਲਯਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਨ੍ਦਲਸਿਲਿਨ੍ਧ੍ਰਸੁਗਨ੍ਧਿਤਾਨਾਮ੍ । ਸਾਰਾਵਵਾਰਿਵਲਨਾਕੁਲਗੋਕੁਲਾਨਾਮ੍ ਆਨੀਲषष੍ਪਕੁਸੁਮਸ੍ਥਲਸ਼ੋਭਿਤਾਨਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਲਤਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕੰਦਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਨੂੰ ਮਹਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਗੋਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਨਰਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ।
ਤੀਰਦ੍ਰੁਮਪ੍ਰਕਰਗੁਪ੍ਤਸਰਿਦ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਪੁष੍ਪਿਤਲਤੋਗ੍ਰਵਿਤਾਨਕਾਨਾਮ੍ । ਉਦ੍ਯਾਨਕੁਨ੍ਦਮਕਰਨ੍ਦਸੁਗਨ੍ਧਿਤਾਨਾਮ੍ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਧषਟ੍ਪਦਕੁਲਾਨ੍ਤਰਿਤਾਮ੍ਬੁਦਾਨਾਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਲਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਛਤਾਂ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਬਾਗਾਂ ਜਸਮਿਨ ਦੇ ਮਧੁਰ ਰਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਿਕ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਏ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਤਰ੍ਜਿਤਪੁਰਨ੍ਦਰਮਨ੍ਦਿਰਾਣਾਮ੍ ਰਾਜੀਵਰਾਜਿਰਜਸਾਰੁਣਿਤਾਮ੍ਬਰਾਣਾਮ੍ । ਰਂਹੋਵਹਦ੍ਗਿਰਿਨਦੀਰਵਘਰ੍ਘਰਾਣਾਮ੍ ਕੁਨ੍ਦਾਵਦਾਤਜਲਦਦ੍ਯੁਤਿਭਾਸੁਰਾਣਾਮ੍
ਉਹ ਮਹਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਜਸਮਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੌਂਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸੌਧਸ੍ਥਲੋਲ੍ਲਸਿਤਪੁष੍ਪਲਤਾਲਯਾਨਾਂ ਲੀਲਾਵਿਲੋਲਕਲਕਣ੍ਠਵਿਹਙ੍ਗਮਾਨਾਮ੍ । ਉਲ੍ਲਾਸਿਕੌਸੁਮਦਲਾਸ੍ਤਰਣਸ੍ਥਯੂਨਾਮ੍ ਆਪਾਦਮ੍ ਆਵਲਿਤਮਾਲ੍ਯਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਮ੍
ਉੱਚੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਤੇ ਆਵਾਰਾ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਲੰਗਾਂ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸੁਨ੍ਦਰਨਵਾਙ੍ਕੁਰਦਨ੍ਤੁਰਾਣਾਮ੍ ਹੇਲੋਲ੍ਲਸਦ੍ਵਨਲਤਾਕੁਲਮਾਰ੍ਗਗਾਣਾਮ੍ । ਸਞ੍ਜਾਤਕੋਮਲਲਤੋਪਲਸਙ੍ਕੁਲਾਨਾਮ੍ ਵਰ੍षਤ੍ਪਯੋਦਪਟਸਂਵਲਿਤਾਲਯਾਣਾਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਨਵੇਂ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਰਮ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਘਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨੀਹਾਰਹਾਰਿਹਰਿਤਸ੍ਥਲਵਿਸ੍ਤृਤਾਨਾਮ੍ ਸੌਧਸ੍ਥਮੇਘਤਡਿਦਾਕੁਲਿਤਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮ੍ । ਨੀਲੋਤ੍ਪਲੋਲ੍ਲਸਿਤਸੌਰਭਸੁਨ੍ਦਰਾਣਾਮ੍ ਹੁਙ੍ਕਾਰਹਾਰਿਹਰਿਤੋਨ੍ਮੁਖਗੋਕੁਲਾਨਾਮ੍
ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ ਕੋਹਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸਜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਵਾ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਮੁਗ੍ਧਮृਗਸ਼ਾਵਗृਹਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਬਰ੍ਹਿਗਣਸ਼ੀਕਰਨਿਰ੍ਝਰਾਣਾਮ੍ । ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਮਤ੍ਤਪਵਨਾਹृਤਸੌਰਭਾਨਾਮ੍ ਵਪ੍ਰੌषਧਿਜ੍ਵਲਨਵਿਸ੍ਮृਤਦੀਪਕਾਨਾਮ੍
ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗਣ ਡਰਪੋਕ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੋਹ ਵਿਚ ਮਸਤ ਮੋਰ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਛਿਟੇ ਵਿਚ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਿਕ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਵਾ ਸਾਰੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਭੁੱਲੇ ਪਏ ਹਨ।
ਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲਕੁਲਾਯਕੁਲਾਕੁਲਾਨਾਮ੍ ਕੁਲ੍ਯਾਕੁਲਾਕਲਕਲਾਸ਼੍ਰੁਤਸਙ੍ਕਥਾਨਾਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪ੍ਰਕਰਸੁਨ੍ਦਰਬਿਨ੍ਦੁਪਾਤਸ਼ੀਤਾਖਿਲਦ੍ਰੁਮਲਤਾਤृਣਪਲ੍ਲਵਾਨਾਮ੍
ਉਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਬੂੰਦਾਂ ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੇਲ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਿਤਪੁष੍ਪਵਿਕਾਸਭਾਜਾਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਃ ਕਲਯਿਤੁਂ ਗਿਰਿਮਨ੍ਦਿਰਾਣਾਮ੍
ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਹਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਪੇਤਤੁਰ੍ ਦੇਵ੍ਯੌ ਗ੍ਰਾਮੇ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਾਤ੍ਮਨਿ । ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿਯੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪੁਂਸੀਵ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਠੰਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲੇਨੈਤਾਵਤਾ ਲੀਲਾ ਤੇਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸਾਭਵਤ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨੈਕਦੇਹਤ੍ਵਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਮਲਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਸਾਫ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਇਕ-ਰੂਪ ਦੇਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾਗ ਦੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲ ਗਈ।
ਅਥ ਸਸ੍ਮਾਰ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਸ੍ ਸਂਸृਤੇਰ੍ ਗਤੀਃ । ਸ੍ਵਾਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਨ੍ਮਮਰਣਾਦਿਕਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਆਪਣਾ ਪੂਰਵ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਾਲਾਤ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ।
ਦੇਵਿ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਇਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਇਹ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਵੇष੍ਟਿਤਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੋਈਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸਾਰੇ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਇਹਾਭੂਵਮ੍ ਅਹਂ ਜੀਰ੍ਣਾ ਸਿਰਾਲਾਙ੍ਗੀ ਕृਸ਼ਾਸਿਤਾ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਸ਼ੁष੍ਕਦਰ੍ਭਾਗ੍ਰਭੇਦਰੂਕ੍ਸ਼ਕਰੋਦਰਾ
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਡੀਲੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪਤਲੇ ਅੰਗ ਸਨ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੇਟ ਸੁੱਕੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵੰਡਣ ਕਰਕੇ ਰੁੱਖੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਭਰ੍ਤੁਃ ਕੁਲਕਰੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਦੋਹਮਨ੍ਥਾਨਸ਼ੋਭਿਨੀ । ਮਾਤਾ ਸਕਲਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਅਤਿਥੀਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਕਰੀ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਮੁਖ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਮੱਖਣ ਮਥਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਸਤਾਂ ਭਕ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਘृਤਗੋਰਸੈਃ । ਗਰ੍ਗਰੀਚਰੁਕੁਮ੍ਭਾਦਿਭਾਣ੍ਡੋਪਸ੍ਕਰਸ਼ੋਧਿਨੀ
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਗਤਿ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਮੈਂ ਗਰਗਰੀ, ਚਰੂ, ਕੁੰਭ ਆਦਿ ਬਰਤਨ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਨਲਵਾਕ੍ਤੈਕਕਾਚਕਮ੍ਬੁਪ੍ਰਕੋष੍ਠਕਾ । ਜਾਮਾਤृਦੁਹਿਤृਭ੍ਰਾਤृਪਿਤृਮਾਤृਪ੍ਰਪੂਜਿਨੀ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਣਾ, ਨਮਕ, ਇਕ ਹੀ ਕਪੜਾ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ; ਮੈਂ ਜਮਾਈ, ਧੀਆਂ, ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਆਦੇਹਂ ਸਦ੍ਮਵृਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਦਿਨਯਾਮਿਨੀ । ਵਾਚਂ ਚਿਰਂ ਚਿਰਮ੍ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਸ਼ਮ੍ ਆਕੁਲਾ
ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਕਾਹਂ ਕ ਇਵ ਸਂਸਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਕਥਾ । ਜਾਯਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਮੂਢਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯੈਵ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ
ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹੈ?—ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਸ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਘਰਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਏਕਨਿष੍ਠਾ ਸਮਿਚ੍ਛਾਕਗੋਮਯੇਨ੍ਧਨਸਞ੍ਚਯੇ । ਮ੍ਲਾਨਕਮ੍ਬਲਸਂਵੀਤਸਿਰਾਲਕ੍ਸ਼ਾ ਸਗਾਤ੍ਰਿਕਾ
ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਗੋ-ਮੈਲ ਤੇ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਲਿਨ ਕੰਬਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਰ੍ਣਕੀਕਰ੍ਣਜਾਹਸ੍ਥਕ੍ਰਿਮਿਨਿष੍ਕਾਸਤਤ੍ਪਰਾ । ਗृਹਸ਼ਾਕਵਨਾਸੇਕਸਤ੍ਵਰਾ ਗृਹਕਰ੍ਮਣਾਂ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕੰਨ, ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੀੜੇ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਘਰ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨੀਲਤੀਰਤਰਙ੍ਗਾਕ੍ਤਤृਣਤਰ੍ਪਿਤਤਰ੍ਣਕਾ । ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਂ ਗृਹਦ੍ਵਾਰਕृਤਚਨ੍ਦਨਵਰ੍ਣਕਾ
ਉਹ ਨੀਲੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗृਹਭृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਦਿਨਾਂ ਕृਤਵਾਚ੍ਯਤਾ । ਮਰ੍ਯਾਦਾਨਿਯਮਾਦ੍ ਅਬ੍ਧਿਵੇਲੇਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ਅਚ੍ਯੁਤਾ
ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਸਵਰ੍ਣੈਕਕਰ੍ਣਦੋਲਾਧਿਰੂਢਯਾ । ਕष੍ਟਤਾਪਜਰਾਭੀਤਜੀਵਭृਤ੍ਯੇਵ ਚਿਹ੍ਨਿਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਨ 'ਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੀ ਕੁੰਦਲ ਦੀ ਝੁਲਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਡਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤੀ ਸਾ ਸ਼ਿਖਰਿਗ੍ਰਾਮਕੋਟਰੇ । ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀ; ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ।
ਇਯਂ ਮੇ ਪਾਟਲਾषਣ੍ਡਮਣ੍ਡਿਤਾ ਪੁष੍ਪਵਾਟਿਕਾ । ਇਯਂ ਮੇ ਪੁष੍ਪਿਤੋਦ੍ਯਾਨਮਣ੍ਡਪਾਕਾਰਵਾਟਿਕਾ
ਇਹ ਲਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਾਗ ਮੇਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਬਾਗ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਛਤਰੀ ਮੇਰੀ ਹੈ।
ਇਯਂ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀਤੀਰਦ੍ਰੁਮਗ੍ਰਥਿਤਤਰ੍ਣਕਾ । ਇਯਂ ਸਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾਨਾਮ੍ਨੀ ਤਰ੍ਣਿਕਾ ਭੁਕ੍ਤਪਰ੍ਣਿਕਾ
ਇਹ ਕਮਲ ਦੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹਰੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਣਿਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਤਰਨਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਯਂ ਸਾ ਮੇਦਸਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਰਾਕੀ ਜਲਹਾਰਿਕਾ । ਅਦ੍ਯਾष੍ਟਮਂ ਦਿਨਂ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੀ ਪਰਿਰੋਦਿਤਿ
ਇਹ ਬੇਚਾਰੀ, ਜੋ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਹੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਅਠਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦੇਵਿ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਇਹੋषਿਤਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਇਹ ਸੁਪ੍ਤਮ੍ ਇਹਾਤੀਤਮ੍ ਇਦਂ ਦਤ੍ਤਮ੍ ਇਹਾਹृਤਮ੍
ਇਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਇਥੇ ਹੀ ਵੱਸਿਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ; ਇਥੇ ਹੀ ਸੌਂਇਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਇਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਲਿਆ।