ਕ੍ਸ਼ਤਵਿਕ੍ਸ਼ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਰ੍ਕਸ਼ਃ । ਉਪਵਾਸਪਰੋ ਗ੍ਰਾਮੋ ਦੀਨੋ ਮृਤਿਪਰਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਪਿੰਡ ਹਰ ਪਾਸੇ ਝਟਕੇ ਤੇ ਜਖਮੀ ਹੋਇਆ, ਦਇਆ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਕਠੋਰ, ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਤੇ ਮੌਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਦਿਵਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਾਸ੍ਰੁਬਿਨ੍ਦਵਃ । ਗੁਚ੍ਛਲੋਚਨਕੋਸ਼ੇਭ੍ਯਸ੍ ਤਾਪੋष੍ਣਾ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਓਸ ਵਾਂਗ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ, ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਜਨਸਞ੍ਚਾਰਾ ਰਥ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰਵਿਧੂਸਰਾਃ । ਵਿਧਵਾ ਵਿਗਤਾਨਨ੍ਦਾਸ੍ ਸਂਸ਼ੂਨ੍ਯਹृਦਯਂ ਗਤਾਃ
ਸੜਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਲੂਣ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਵਿਧਵਾ, ਸੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਖਾਲੀ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਜੜ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਕੋਕਿਲਾਲਿਪ੍ਰਲਾਪਿਨ੍ਯੋ ਵृष੍ਟਿਬਾष੍ਪਹਤਾ ਲਤਾਃ । ਉष੍ਣੋष੍ਣਸ਼੍ਵਸਨਾ ਦੇਹਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਲ੍ਲਵਪਾਣਿਭਿਃ
ਬੇਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਤੇ ਤਪਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝਟਕ ਰਹੇ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਥੱਕੀਆਂ, ਕੋਕਿਲ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਤਧਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਬृਹਚ੍ਛ੍ਵਭ੍ਰਾਚ੍ ਛਿਲਾਤਲੇ । ਨਿਰ੍ਝਰਾ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਤਾਪਤਪ੍ਤਸ਼ਰੀਰਕਾਃ
ਇਹ ਝਰਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ।
ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਥਾ ਗਤਸ਼੍ਰੀਕਾ ਮੂਕਾ ਵਿਲੁਲਿਤਾਸ਼ਯਾਃ । ਅਨ੍ਧੇਨ ਤਮਸਾ ਪੂਰ੍ਣਾ ਗृਹਾ ਗਹਨਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਗੱਲਬਾਤ ਰਹੀ ਤੇ ਨਾ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਮੂਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵੀ ਵਿਖੇੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੁਣ ਉਹ ਘਣੇ ਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਉਦ੍ਯਾਨਪੁष੍ਪषਣ੍ਡੇਭ੍ਯੋ ਰੁਦਦ੍ਭ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਰਾਰਵੈਃ । ਪੂਤਿਗਨ੍ਧੋ ਵਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਮੋਦਾਪਰਨਾਮਕਃ
ਬਾਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਭੌਂਰੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਮਾੜੀ ਵਾਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਚੂਤਦ੍ਰੁਮਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯੋ ਵਿਰਸਾਃ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਰਮ੍ । ਲਤਾਃ ਕृਸ਼ਾ ਵਿਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕੁਚਦ੍ਗੁਚ੍ਛਲੋਚਨਾਃ
ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ, ਬੇਸਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਤਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ-ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਘ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੁਰਝਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਪ੍ਤੁਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਧੌ ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਆਕੁਲਾਃ । ਕੁਲ੍ਯਾਃ ਕਲਕਲਾਲੋਲਾ ਲੋਲਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ ਤਨੁਂ ਭੁਵਿ
ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਤਲਬ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ਼ਙ੍ਕਮषਕਾਪਾਤਸ੍ਪਨ੍ਦਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਚਾਪਲਮ੍ । ਕਲਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਾਪ੍ਯੋ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਪੋਖਰ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ, ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੱਛਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਚਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੀਕ ਚਲਾਕੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਕਿਨ੍ਨਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸੁਰਾਙ੍ਗਨਮ੍ । ਨੂਨਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਨਭੋ ਜਾਤਮ੍ ਅਸ੍ਮਤ੍ਤਾਤਾਭ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਮ੍
ਅੱਜ ਆਸਮਾਨ ਕਿਨਨਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਦ੍ ਦੇਵ੍ਯੌ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਤਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਸ਼ੋਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਮਹਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਾਮ ਨ ਕਦਾਚਨ ਨਿष੍ਫਲਮ੍
ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਵੀਆਂ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਸਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਪਾਣਿਨਾ । ਪਲ੍ਲਵੇਨਾਨਤਾ ਨਮ੍ਰਂ ਮੂਲਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮ੍ ਇਵਾਬ੍ਜਿਨੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਨਰਮ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਜੜ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਤੇਨਾਸੌ ਦੁਃਖਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਸਙ੍ਕਟਮ੍ । ਜਹੌ ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ਘਨਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਗ੍ਰੀष੍ਮਤਾਪਮ੍ ਇਵਾਚਲਃ
ਮਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਨਸੀਬ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋ ਗृਹਜਨਸ੍ ਸੋ ऽਥ ਤਯੋਰ੍ ਦੇਵ੍ਯੋਰ੍ ਵਿਲੋਕਨਾਤ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ ਦੁਃਖਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵਾਮृਤਪੋ ਯਥਾ
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਯਾਸ੍ਯ ਲੀਲਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼ਰ੍ਮਣਃ । ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਤ੍ਤਂ ਨੋ ਦਤ੍ਤਃ ਕਥਿਤੋ ऽਥਵਾ
ਮਾਂ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?
ਬੁਦ੍ਧਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਬੋਧੇਨ ਯੇਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਘਕਃ । ਤਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡਾਤ੍ਮਤਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯੋਮੈਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਸਦ੍ ਇਵ ਭਾਤਿ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਵੇਦਨਾਤ੍ । ਯਥਾ ਬਾਲਸ੍ਯ ਵੇਤਾਲੋ ਨ ਭਾਤਿ ਤਦਵੇਦਨਾਤ੍
ਪਿਆਰੇ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਅਸਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਭੂਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਯਥਾ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਤਾ ਭਾਤਾ ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਭਵੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਤਥਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਖਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧਂ ਖਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਥਾ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਧਾਤੂਨਾਂ ਕੁਡ੍ਯੇ ऽਪਿ ਖ ਇਵੋਦ੍ਯਮਃ
ਜਦੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਤੱਤ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੰਧ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਗਰਮ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਵਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਖਾਤਂ ਚ ਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਙ੍ਗਨਾ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾ ਨृਣਾਮ੍
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਖਾਲੀ ਜਾਂ ਥੱਲੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਔਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮਤਲਬ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਖਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਮੂਰ੍ਛਯਾ ਪਰਲੋਕੋ ऽਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਅਕਾਸ਼, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਦੂਜਾ ਲੋਕ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲੋ ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਵੇਤਾਲਂ ਮ੍ਰਿਯਮਾਨੋ ऽਮ੍ਬਰਂ ਵਨਮ੍ । ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਖਮ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਖਮ੍ ਅਨ੍ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਮੌਕ੍ਤਿਕਮ੍
ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਦੂਗਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਾਲ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮੋਤੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ੀਵਾਰ੍ਧਨਿਦ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਨੌਯਾਨਾਸ਼੍ ਚ ਸਦੈਵ ਖੇ । ਵੇਤਾਲਵਚ੍ ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਧ-ਸੁੱਤੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਾਦੂਗਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਦੋ ਵਪੁਃ । ਅਭ੍ਯਾਸਜਨਿਤਂ ਭਾਵਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਕਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਮਨ ਦੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਲੀਲਯਾ ਤੁ ਯਥਾਵਸ੍ਤੁ ਬੁਦ੍ਧਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ । ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਵਿਤ੍ਵਾਦਿਤਯੋਦਿਤਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮੈਕਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਬੋਧਵਤੋ ਮੁਨੇਃ । ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਕਥਂ ਕਾਨਿ ਕਦਾ ਕੁਤਃ
ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੇਤਨਾ-ਰੂਪ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਹਸ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਰਸਿ ਯਦ੍ ਦਤ੍ਤੋ ਲੀਲਯਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼ਰ੍ਮਣਃ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਸ੍ਥਿਤਾਰਮ੍ਭਸਮ੍ਬੋਧਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੇਃ ਫਲਮ੍
ਜੈਸ਼ਠਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹੱਥ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਇਹ ਚਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ-ਰੂਪ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਝ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਬੋਧੋ ਹਿ ਚੇਤਤਿ ਯਥੈਵ ਤਥਾ ਵਿਭਾਤਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ ਤੁ ਖਾਦ੍ ਅਤਿਤਰਾਂ ਚ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਰਾਘਵ ਸ ਏਵ ਪਦਾਰ੍ਥਜਾਲਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇषੁ ਕਲ੍ਪਿਤਪੁਰੇष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਤਮ੍ ਏਵ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰਿਤਟੇ ਗ੍ਰਾਮੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਣ੍ਡਪਕੋਦਰੇ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਿਮ੍ ਆਸ਼੍ਵ੍ ਆਯਯਤੁਸ੍ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੇ ਏਵ ਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੌ
ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮੰਡਪ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ।