ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਪਤਿਤਂ ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਵਾਸਨਮ੍ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਹਿਮਂ ਤਾਪਾਦ੍ ਇਵਾਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਬਾਫ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾਂ ਯਾਤਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰੈਰ੍ ਮਨਃ । ਸਰ੍ਗਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਗਤੈਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ ਮਿਲਤਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਜਗਤਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਯਦਾ ਤੇ ऽਯਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਸ੍ ਸ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ । ਤਦੋਦੇष੍ਯਤਿ ਤੇ ਸ੍ਫਾਰਾ ਦृਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਬੋਧਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਅਭਿਆਸ ਕਰ-ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾ ਜ੍ਞਾਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਤੇ ਯਾਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ । ਯਦਾ ਤਦਾਨ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਲੋਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਪਾਵਨੀ
ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਤਾਨਵੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਰੁ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਇਸ ਲਈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ ਨ ਪੂਰਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਬੋਧਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਤਾਵਦ੍ ਦੇਹਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦੇਹ ਇਥੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੋਰ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
ਮਾਂਸਦੇਹੋ ਮਾਂਸਦੇਹੇਨੈਵ ਸਂਸ਼੍ਲੇषਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ । ਨ ਤੁ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਜਾਂ ਵਾਪਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਨੁਭਵਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ । ਆਬਾਲਸਿਦ੍ਧਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਨ ਨਾਮ ਵਰਸ਼ਾਪਵਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋਈ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।
ਅਵਬੋਧਘਨਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਦੇਹਸ੍ਯਾਸ੍ਯੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਨੂਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਰੀਰਤਾ
ਗਹਿਰੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰਕ ਚਾਹਤਾਂ ਤੋਂ ਉਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਨ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦੇष੍ਯਨ੍ਤੀ ਚ ਸੈषਾਤ੍ਰ ਕੇਨਚਿਨ੍ ਨੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਕੇਵਲਂ ਤੁ ਜਨੈਰ੍ ਦੇਹੋ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ऽਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਦੇਹਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਂ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਚ ਜੀਵਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਕੇ ਕਿਲ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਰ੍ ਮਰਣਜੀਵਿਤੇ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਕੌਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ।
ਜੀਵਿਤਂ ਮਰਣਂ ਚੈਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषੇ ਯਥਾ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਿ ਸ਼ਰੀਰਕੇ
ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ, ਇਸ ਮਨ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਝੂਠੇ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਉਪਦਿष੍ਟਂ ਮੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਯਾਮਲਮ੍ । ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਗਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿषੂਚਿਕਾ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੋਪਕੁਰੁਤੇ ਕੋ ਹਿ ਕੋ ऽਭ੍ਯਾਸਃ ਕੀਦृਸ਼ੋ ऽਥਵਾ । ਸ ਕਥਂ ਪੋषਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਪੁष੍ਟੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯੇਨ ਯੇਨ ਯਦਾ ਯਦਾ । ਵਿਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤਨ੍ ਨੇਹ ਸਿਦ੍ਧਿਮ੍ ਏਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਵੀ, ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਤਤ੍ਕਥਨਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍ । ਤਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਮਨਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਯੇषਾਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਂ ਗਤਂ ਪਾਪਂ ਜਨਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਤੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੇਵਕਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਦੁਵੈਤ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਚਿਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ ਯੇषਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਰਾਤ੍ਰਯਃ । ਵਾਸਨਾਤਾਨਵੋਤ੍ਕਾਭਿਸ੍ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਿਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਆਤਮਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯੇ ਵਿਰਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੋਗਭਾਵਨਤਾਨਵਮ੍ । ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਵਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਭਵ੍ਯਾ ਭੁਵਿ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭੋਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲਚ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਸਲੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।
ਉਦਿਤੌਦਾਰ੍ਯਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਰਸਰਞ੍ਜਿਤਾ । ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੀ ਯੇषਾਂ ਮਤਿਸ੍ ਤੇ ऽਭ੍ਯਾਸਿਨਃ ਪਰੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਭਿਆਸੀ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਯਤਨ੍ਤੇ ਯੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਿਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਯੋਗ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਸਦਾ । ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਬੋਧਾਭ੍ਯਾਸਂ ਵਿਦੁਃ ਪਰੇ
ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਜਗਤ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨਾ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਬੋਧੇਨ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਤਾਨਵੇ । ਰਤਿਰ੍ ਬਲੋਦਿਤਾ ਯਾਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸ ਉਦਾਹृਤਃ
ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਜੋ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਭਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਬੋਧੇਨ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਤਾਨਵਮ੍ । ਤਪ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਦृਸ਼੍ਯਦੋषਸ੍ ਤੁ ਦੁਃਖਕृਤ੍
ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਬੋਧੇ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਦਭ੍ਯਾਸੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਸੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਦੋਂ ਜਾਣਨਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮਝ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਭਵਬਹੁਲਨਿਸ਼ਾਨਿਤਾਨ੍ਤਨਿਦ੍ਰਾ ਸਤਤਵਿਵੇਕਵਿਬੋਧਵਾਰਿਸੇਕੈਃ । ਪ੍ਰਗਲਤਿ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲੈਰ੍ ਇਵੋਚ੍ਚੈਃ ਸ਼ਰਦਿ ਮਹਾਮਿਹਿਕੇਵ ਚੇਤਸੀਤਿ
ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਰਾਤ, ਜੋ ਭਟਕਣ ਦੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿੱਛੋ-ਵਿੱਛੀ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਠੰਡੀ ਤੇ ਨਰਮ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਦ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭ ਲੋਕ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵੀ ਹਨੇਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਇਤਿ ਸਙ੍ਕਥਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਵਰਾਙ੍ਗਨੇ । ਸੁਪ੍ਤੇ ਪਰਿਜਨੇ ਨੂਨਮ੍ ਅਥਾਨ੍ਤਃਪੁਰਮਣ੍ਡਪੇ
ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਰਾਤ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਧੀਆ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ—
ਦृਢਾਖਿਲਾਰ੍ਗਲਦ੍ਵਾਰਗਵਾਕ੍ਸ਼ੇ ਦਕ੍ਸ਼ਚੇਤਸੀ । ਪੁष੍ਪਪੂਰਣਸੁਸ੍ਫੀਤਮਾਂਸਲਾਮੋਦਮਨ੍ਥਰੇ
ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਚੌਕਠ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਸਨ, ਮਨ ਚੁਸਤ ਤੇ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਫ਼ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ—
ਅਮ੍ਲਾਨਮਾਲਾਵਸਨਸ਼ਵਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸਨਸ੍ਥਿਤੇ । ਸਕਲਾਮਲਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਵਦਨੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਿਤਾਸ੍ਪਦੇ
ਮੁਰਝਾਏ ਬਿਨਾ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਖਟ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਨਣ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪੂਰਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।