ਯਦ੍ ਵੇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯੈਵ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਕਚਨਂ ਕਾਞ੍ਚਨਾਖ੍ਯਾਨਕਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤਿਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸੀ ਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਸੋਨਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਮ੍ ਏਵਂ ਦੇਵਿ ਵਯਂ ਵਦ । ਭ੍ਰਾਮਿਤਾਃ ਕੇ ਚ ਨਾਮੇਮੇ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਵਿਕਲ੍ਪਨੈਃ
ਇਤਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ ਜੋ ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਪਏ ਹਨ?
ਅਵਿਚਾਰੇਣ ਤਰਲੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸਿ ਚਿਰਮ੍ ਆਕੁਲਾ । ਅਵਿਚਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਥਸ੍ ਸ ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਲਝੀ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਇਹ ਉਲਝਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਚਾਰੋ ਵਿਚਾਰੇਣ ਨਿਮੇषਾਦ੍ ਏਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਏषੋ ऽਸਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੈषਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਮਨ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੈਵਾਵਿਚਾਰੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾ ਨੈਵ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਿਰਾਬਾਧਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਮਨ ਹੈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਨਾ ਬੰਧਨ; ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਂ ਯਦਾ ਕਾਲਂ ਤ੍ਵਯੈਤਨ੍ ਨ ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ । ਤਦਾ ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਤ੍ਵਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੈਵਾਰ੍ਣਵ ਆਕੁਲਾ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚੰਚਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਸੀ।
ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਸਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸਿ ਵਿਵੇਕਿਨੀ । ਵਾਸਨਾਤਾਨਵੇ ਬੀਜਂ ਪਤਿਤਂ ਤਵ ਚੇਤਸਿ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਨਾਟਕਮ੍ । ਯਦਾ ਤਦਾ ਕਥਂ ਕੇਨ ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਵਾਸਨਾਪਿ ਕਾ
ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਲਗਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ਾਮ੍ ਅਤਃ । ਏਕਧ੍ਯਾਨੇ ਪਰਂ ਰੂਢੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਨਿ
ਜਦੋਂ ਦਰਸ਼ਕ, ਦਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ-ਨੁਕਤਾ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਬੀਜੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਿਤੇ ਹृਦਿ । ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਨੋਦਯਮ੍ ਏष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਕਾ ਦृਸ਼ਃ
ਜੇ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਲੋਭ, ਵੈਰ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭਵਸ਼੍ ਚਾਯਂ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਤਿ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਾਅ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਤਕਲਨਕਾਲਿਮਾਕਲਙ੍ਕਾ ਗਗਨਕਲਾਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਮਲਾ ਬਲੇਨ । ਸਕਲਕਰਣਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਾਨ੍ਤਃ ਕਤਿਪਯਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਦ੍ ਭਵਿष੍ਯਸੀਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਲਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦੇਹੋ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਃ । ਅਨੁਭੂਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਤਦ੍ਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਦੇਹੋ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਣ 'ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜਾਗਦਿਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦੇਹੋ ऽਪਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਵਾਸਨਾਤਾਨਵਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਦੇਹੋ ऽਪਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੱਕਣ 'ਤੇ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਿਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਸੰਸਕਾਰ ਘਟਣ 'ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਾਨ੍ਤੇ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਭਾਵਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਵਾਹਿਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦੇ ਵਿਚ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾਬੀਜੇ ਯਥੋਦੇਤਿ ਸੁषੁਪ੍ਤਤਾ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਵਾਸਨਾਬੀਜੇ ਤਥੋਦੇਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦੇ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੇਯਂ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਸਨਾ ਸਾ ਨ ਵਾਸਨਾ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਧਾਨਂ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਧਾਰ ਸਤਤਾ ਹੈ।
ਯਾ ਸੁਪ੍ਤਵਾਸਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯਤ੍ ਸੁਪ੍ਤਵਾਸਨਂ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਸ ਘਨੋ ਮੋਹ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਪਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਾੜ੍ਹਾ ਮੋਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਤੁਰ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਦਿਤੇ ਪਰਮੇ ਪਦੇ
ਜਦੋਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਚੌਥਾ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਾਲਤ ਜਾਗਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਾ ਯੇਹ ਜੀਵਤਾਂ ਜੀਵਿਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਅਮੁਕ੍ਤੈਰ੍ ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸਾ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਅਮੁਕਤ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਪਤਿਤਂ ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਵਾਸਨਮ੍ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਹਿਮਂ ਤਾਪਾਦ੍ ਇਵਾਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਬਾਫ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾਂ ਯਾਤਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰੈਰ੍ ਮਨਃ । ਸਰ੍ਗਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਗਤੈਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ ਮਿਲਤਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਜਗਤਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਯਦਾ ਤੇ ऽਯਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਸ੍ ਸ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ । ਤਦੋਦੇष੍ਯਤਿ ਤੇ ਸ੍ਫਾਰਾ ਦृਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਬੋਧਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਅਭਿਆਸ ਕਰ-ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾ ਜ੍ਞਾਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਤੇ ਯਾਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ । ਯਦਾ ਤਦਾਨ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਲੋਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਪਾਵਨੀ
ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਤਾਨਵੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਰੁ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਇਸ ਲਈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ ਨ ਪੂਰਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਬੋਧਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਤਾਵਦ੍ ਦੇਹਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦੇਹ ਇਥੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੋਰ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
ਮਾਂਸਦੇਹੋ ਮਾਂਸਦੇਹੇਨੈਵ ਸਂਸ਼੍ਲੇषਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ । ਨ ਤੁ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਜਾਂ ਵਾਪਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਨੁਭਵਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ । ਆਬਾਲਸਿਦ੍ਧਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਨ ਨਾਮ ਵਰਸ਼ਾਪਵਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋਈ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।
ਅਵਬੋਧਘਨਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਦੇਹਸ੍ਯਾਸ੍ਯੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਨੂਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਰੀਰਤਾ
ਗਹਿਰੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰਕ ਚਾਹਤਾਂ ਤੋਂ ਉਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਨ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦੇष੍ਯਨ੍ਤੀ ਚ ਸੈषਾਤ੍ਰ ਕੇਨਚਿਨ੍ ਨੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਕੇਵਲਂ ਤੁ ਜਨੈਰ੍ ਦੇਹੋ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ऽਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।