ਇਹ ਦੇਹਂ ਇਮਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਪਾਤਿਨਾ । ਚੇਤਸਾ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਯਾਮਿ ਲੋਕਂ ਤ੍ਵਂ ਕਥਯੇਤਿ ਤੁ
ਇੱਥੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵ੍ਯੋਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤੇ ਯਥਾ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਖਾਤ੍ਮਕਃ । ਨ ਕੁਡ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਨ ਕੁਡ੍ਯੇਨ ਰੋਧ੍ਯਤੇ ਨਾਪਿ ਕੁਡ੍ਯਹਾ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਇੱਛਾ-ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ—ਉਹ ਕੰਧ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੰਧ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਧ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਕਸਤ੍ਤ੍ਵਨਿਰ੍ਮਾਣਚਿਤ੍ਤਰੂਪਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕਿਲ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਮ੍ ਅਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਪਰਮਾਦ੍ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨਾਕ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਤਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮਨ-ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਪਰਮ ਸਤਵ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਯਮ੍ ਏਤਾਦृਸ਼ੋ ਦੇਹੋ ਨੈਨਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਨੇਨੈਵ ਤਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਮਿ ਦੇਸ਼ਂ ਗਨ੍ਧਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਜਲਂ ਜਲੈਰ੍ ਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾਯੁਨਾਨਿਲਃ । ਮਿਲਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਮਨੋਦੇਹੋ ਦੇਹੈਰ੍ ਅਨ੍ਯੈਰ੍ ਮਨੋਮਯੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਹੋਰ ਮਨ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਤਾਂ ਸਂਵਿਦ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਪਾਰ੍ਥਿਵਸਂਵਿਦਾ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾਸ਼ੈਲਸ਼ੈਲਯੋਃ ਕ੍ਵਾਹਤਿਰ੍ ਮਿਥਃ
ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਯਂ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਕਃ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਗृਹੀਤਸ਼੍ ਚਿਰਭਾਵਨਾਤ੍
ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਇਕ ਰਾਹ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਥਾ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਧ੍ਯਾਨੇ ਯਥਾ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਯਥਾ ਵ੍ਯਸਨਿਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪਤ੍ਤਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਭਟਕਣ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲੱਗ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ—
ਵਾਸਨਾਤਾਨਵਂ ਨੂਨਂ ਯਦਾ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ । ਤਦਾਧਿਭੌਤਿਕੀਭਾਵਂ ਪੁਨਰ੍ ਏਤਿ ਨ ਦੇਹਕਃ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਭੌਤਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਤ੍ਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇ ਘਨਤਾਂ ਗਤੇ । ਤਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਦੇਹੋ ਦਸ਼ਾਮੋਹੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੰਨਤਾ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਠੋਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੰਨਤਾ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਮ ਤਤ੍ਰੈष ਨਾਸ਼ਾਨਾਸ਼ਕ੍ਰਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਤੇ ਨਾਸ-ਬਚਾਅ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੇ ਨष੍ਟੇ ਸਤ੍ਯਬੋਧਵਸ਼ਾਤ੍ ਸੁਤੇ । ਸਰ੍ਪੋ ਨ ਨष੍ਟਸ੍ ਤਨ੍ ਨष੍ਟੋ ਵੇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਕੇਵ ਸਙ੍ਕਥਾ
ਜਦੋਂ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਸੱਪ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਪ ਨਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬੇਮਤਲਬ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਧਿਭੌਤਿਕਃ । ਤਥਾਤਿਵਾਹਿਕਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਧਿਭੌਤਿਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਕਲ੍ਪਨਾ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤੇਤ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਯਦਿ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਸਾ ਸ਼ਿਲਾ ਸਮਪਾਸ੍ਤੈਵ ਯਾ ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਜੇ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪਰਾਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਇਦਂ ਦੇਹਾਦਿਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਵਯਂ ਭਦ੍ਰੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਾਸਿ ਪਸ਼੍ਯਸਿ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਿਆਰੀਏ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਭਵੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾਕਲਿਤਂ ਯਦਾ । ਤਦਾ ਤਤਃਪ੍ਰਭृਤ੍ਯ੍ ਏਕਂ ਸ੍ਵਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਵਿਭਾਗਿਨਿ । ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਨਾਵਸਰਃ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਕਲਪਨਾ ਲਈ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਯਥਾਮ੍ਭਸਿ । ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਾਦਿषੁ
ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਹਕੀਕਤ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ—
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਾਨੁਭਵੇ ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਿਤ੍ਪਦੇ । ਕਲ੍ਪਨਂ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਤ੍ਮ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਅਨਾਮਯਾਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ, ਆਤਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ਪਾਂਸੁਃ ਪਰੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਕਲਾ । ਅਕਲਾਕਲਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਇਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਨਮਾ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਵੇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯੈਵ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਕਚਨਂ ਕਾਞ੍ਚਨਾਖ੍ਯਾਨਕਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤਿਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸੀ ਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਸੋਨਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਮ੍ ਏਵਂ ਦੇਵਿ ਵਯਂ ਵਦ । ਭ੍ਰਾਮਿਤਾਃ ਕੇ ਚ ਨਾਮੇਮੇ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਵਿਕਲ੍ਪਨੈਃ
ਇਤਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ ਜੋ ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਪਏ ਹਨ?
ਅਵਿਚਾਰੇਣ ਤਰਲੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸਿ ਚਿਰਮ੍ ਆਕੁਲਾ । ਅਵਿਚਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਥਸ੍ ਸ ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਲਝੀ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਇਹ ਉਲਝਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਚਾਰੋ ਵਿਚਾਰੇਣ ਨਿਮੇषਾਦ੍ ਏਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਏषੋ ऽਸਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੈषਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਮਨ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੈਵਾਵਿਚਾਰੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾ ਨੈਵ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਿਰਾਬਾਧਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਮਨ ਹੈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਨਾ ਬੰਧਨ; ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਂ ਯਦਾ ਕਾਲਂ ਤ੍ਵਯੈਤਨ੍ ਨ ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ । ਤਦਾ ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਤ੍ਵਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੈਵਾਰ੍ਣਵ ਆਕੁਲਾ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚੰਚਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਸੀ।
ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਸਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸਿ ਵਿਵੇਕਿਨੀ । ਵਾਸਨਾਤਾਨਵੇ ਬੀਜਂ ਪਤਿਤਂ ਤਵ ਚੇਤਸਿ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਨਾਟਕਮ੍ । ਯਦਾ ਤਦਾ ਕਥਂ ਕੇਨ ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਵਾਸਨਾਪਿ ਕਾ
ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਲਗਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ਾਮ੍ ਅਤਃ । ਏਕਧ੍ਯਾਨੇ ਪਰਂ ਰੂਢੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਨਿ
ਜਦੋਂ ਦਰਸ਼ਕ, ਦਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ-ਨੁਕਤਾ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਬੀਜੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਿਤੇ ਹृਦਿ । ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਨੋਦਯਮ੍ ਏष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਕਾ ਦृਸ਼ਃ
ਜੇ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਲੋਭ, ਵੈਰ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।