ਨਾਨੁਭੂਤੇ ऽਨੁਭੂਤਤ੍ਵਂ ਸਂਵਿਦੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਭ੍ਰਮਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤਰੀਵ ਪਿਤृਸ੍ਮृਤਿਃ
ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ, ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਮृਤਿਤਾਮ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ । ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਥਮਸਰ੍ਗੇਸ਼ਰੂਪੇਣ ਤਦਨੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਾਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਝਲਕ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਦੀਦਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਸ੍ਮृਤੌ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕੇषਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਨ੍ਵਿ ਕੇषਾਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਤਸ੍ਮृਤੌ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੇ ਸੁਕੰਨੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤ ਏਵੇਦਂ ਕੇषਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਚਿਦਣੂਨਾਂ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਤ੍ਵਂ ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਯਤਃ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਛਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਯਾਦ ਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਚਿੱਤ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਿਲਾਪ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਈਪ੍ਸਿਤਾਨੀਪ੍ਸਿਤੇ ਤਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਤਃ ਕੇਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜੋ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਜਾਂ ਨਾ-ਚਾਹੀਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਅਨੁਤ੍ਪਾਦਮਯੀਮ੍ ਏਵ ਨੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ
‘ਮੈਂ’ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਾਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਏ ਬਗੈਰ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮਸ੍ ਸਰ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਿਨਾ । ਅਨੁਤ੍ਪਾਦਮਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਨ ਹਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭਰਮ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ 'ਸੱਪ' ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਰਮ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਰ੍ਧਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਸੌ ਸਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਯਾ ਪੁਨਃ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਏਕਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ऽਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਧੀਮਤਃ
ਜੋ ਅੱਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਈ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਭੂਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੂਜਾ ਭੂਤ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਸ਼੍ ਚਾਯਮ੍ ਆਭੋਗੀ ਪਰਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਕਾਰਣਾਭਾਵਤੋ ਭਾਤਿ ਯਦ੍ ਇਹਾਭਾਵਮ੍ ਏਤਿ ਤਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੱਕਾ ਤੇ ਅੰਤਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਖੋਜੀਏ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀਰੂਪੇ ਸਰ੍ਗੇ ਯਾ ਕਾਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਕਥਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਸਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣੀਯਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਨਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਹੀ ਕਾਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਹੀ ਨਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਃ
ਉਥੇ ਪਿਤਾਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ੍ਮਰਣੀਯਾ ਚਿਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪਦ੍ਮਜਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚੇਤਨਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭੂਵਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਯਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ 'ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ', ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਮਕਦਾਰ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਆਉਣੀ ਹੋਵੇ।
ਏਵਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਲੋਕੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਨਾਮ ਕੇਵਲਂ ਚਿਨ੍ਨਭਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; 'ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ' ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਮृਤੇਰ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵੋ ऽਸਾਵ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵ ਚਿਦਮ੍ਬਰਮ੍
ਇਸ ਯਾਦ ਦੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ; ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਯੋਸ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਤਦਭਾਵਾਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਇਕਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਮਹਾਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਨਮ੍ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵੋ ऽਤ੍ਰ ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਃ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕੇ; ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਪਰਮਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਿ ਮੇ ਤ੍ਵਯਾ । ਰੂਪਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਜਾਗਤੀ ਪ੍ਰਾਤਃਪ੍ਰਭਯੇਵੇਕ੍ਸ਼ਣਦ੍ਯੁਤੇਃ
ਵਾਹ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਮ੍ ਅਹਮ੍ ਏਤਸ੍ਯਾਂ ਯਾਵਤ੍ ਪਰਿਣਤਾ ਦृਸ਼ਿ । ਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਵਿਨਾ ਤਾਵਦ੍ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧੀਮਂ ਦੇਵਿ ਕੌਤੁਕਮ੍
ਹੁਣ, ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਕ, ਬਿਨਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੂਰ ਕਰ।
ਯਤ੍ਰਾਸੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗੇਹੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਾ ਸਹਿਤੋ ऽਭਵਤ੍ । ਤਂ ਸਰ੍ਗਂ ਤਂ ਗਿਰਿਗ੍ਰਾਮਂ ਨਯ ਮਾਂ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਦੇਖ ਸਕਾਂ।
ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਦ੍ਰੂਪਮਯੀਂ ਪਰਮਾਂ ਪਾਵਨੀਂ ਦृਸ਼ਮ੍ । ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯੇਮਮ੍ ਆਕਾਰਮ੍ ਅਵਮੁਚ੍ਯ ਭਵਾਮਲਾ
ਇਹ ਜਗਤ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਰਜੀਵ ਤੇ ਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਦੇਹਂ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਭਸ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਭੂਮਿष੍ਠਨਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਗਗਨਾਨ੍ਤਃ ਪੁਰਂ ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ, ਜੋ ਖ਼ਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਸ੍ਥਿਤਂ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਾਵਸ੍ ਸਹ ਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਏਵਂ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇਹੋ ਹਿ ਪਰਮਾਰ੍ਗਲਾ
ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਖੀਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ।
ਅਮੁਨਾ ਦੇਵਿ ਦੇਹੇਨ ਜਗਦ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਨ ਵਾ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਕਥਯਾਨੁਗ੍ਰਹਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਗਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਗਨ੍ਤੀਮਾਨ੍ਯ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਾਨਿ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਮੁਧਾਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਅਵਬੁਦ੍ਧਾਨਿ ਹੇਮਨੀਵੋਰ੍ਮਿਕਾਧਿਯਾ
ਇਹ ਜਗਤ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ, ਗਲਤ ਸਮਝ ਕਰਕੇ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ ਹੈ।
ਹੇਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਰੂਪਵਨੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਤਥਾ ਜਗਦ੍ਰੂਪੇ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਪਦੇ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਥੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਜਗਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਾਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਧੂਲਿਰ੍ ਅਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵ੍ ਇਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸਰ੍ਗਾਦਿਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯੈਵਮ੍ ਈਦृਸ਼ਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਗਤੋਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤੋਦਯਃ । ਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇਨ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਹਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਣ ਤੇ ਫਲ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।