ਅਥ ਕਾਲਵਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ ਸ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਯਯੌ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਗृਹਾਕਾਸ਼ੇ ਜੀਵਾਕਾਸ਼ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ।
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਵਪੁਰ੍ ਏਵੋਰ੍ਵੀਪਤਿਃ ਪਰਮਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਭਾਵਾਜ੍ ਜਿਤਭੂਪੀਠਃ ਪ੍ਰਤਾਪਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿष੍ਟਪਃ । ਕृਪਾਪਾਲਿਤਪਾਤਾਲਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕਵਿਜਯੀ ਨृਪਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਰਿਪਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਕਰਕੇਤਨਃ । ਮੇਰੁਰ੍ ਵਿषਯਵਾਯੂਨਾਂ ਸਾਧ੍ਵਬ੍ਜਾਨਾਂ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸੀ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਹਵਾ ਲਈ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਆਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਿਨਾਂ ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਃ । ਪਾਦਪੀਠਂ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਰਾਕਾ ਧਰ੍ਮਾਮृਤਤ੍ਵਿषਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਲਈ ਦਰਪਣ ਸੀ, ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪੀਠ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਚਮਕ ਲਈ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਸੀ।
ਸ੍ਵਗृਹਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਕਾਸ਼ੇ ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਮਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੇ ਸ਼ਵੀਭੂਤੇ ਭੂਤਾਕਾਸ਼ਸ਼ਰੀਰਿਣਿ
ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ੋਕੇਣਾਤ੍ਯਨ੍ਤਕਰ੍षਿਤਾ । ਸ਼ੁष੍ਕੇਵ ਮਾषਸ਼ਿਮਿਕਾ ਹृਦਯੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾਗਮਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਣ ਸੀ, ਗਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੱਕ ਗਈ ਸੀ; ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਮਾਸ ਦੀ ਫਲੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਹ ਸ਼ਵੀਭੂਤਾ ਦੇਹਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹੇਨ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸਮੁਪਾਯਯੌ
ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਤੇ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਨਦੀ ਨਿਖਾਤਮ੍ ਇਵ ਤਂ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਅਨੁਸृਤ੍ਯ ਸਾ । ਆਜਗਾਮ ਵਿਸ਼ੋਕਤ੍ਵਂ ਸਵਸਨ੍ਤੇਵ ਮਞ੍ਜਰੀ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਲੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਖਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਗृਹਾਣਿ ਭੂਸ੍ਥਾਵਰਾਦੀਨਿ ਘਨਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ । ਅਦ੍ਯਾष੍ਟਮਂ ਵਾਸਰਮ੍ ਆਪ੍ਤਮृਤ੍ਯੋਰ੍ ਜੀਵੋ ਗਿਰਿਗ੍ਰਾਮਕਮਨ੍ਦਿਰਸ੍ਥਃ
ਉਥੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਕੋਲ ਘਰ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹੈ; ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਠਵਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਸ ਤੇ ਭਰ੍ਤਾਦ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੂਪਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ । ਯਾਸਾਵ੍ ਅਰੁਨ੍ਧਤੀ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਸਾ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਙ੍ਗਨੇ
ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੁਣ ਵਧੀਕ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਤੂੰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਣ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹੇਮੌ ਕੁਰੁਤੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤੌ ਭਵਨ੍ਤੌ ਸੁਦਮ੍ਪਤੀ । ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਵ੍ ਇਵ ਨਵੌ ਭੁਵਿ ਜਾਤੌ ਸ਼ਿਵਾਵ੍ ਇਵ
ਇਥੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਆ ਜੋੜੇ ਹੋ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕਾ ਵਾਂਗ।
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਸ੍ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਃ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਜੀਵਸ੍ਵਰੂਪਧृਤ੍
ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਵਿਚ ਭਟਕਣਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਜੀਵ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਭ੍ਰਮਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਦਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਭ੍ਰਮੋ ऽਯਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਃ । ਅਸਤ੍ਯ ਏਵ ਚਾਸਤ੍ਯਾਦ੍ ਭਵਤੋਰ੍ ਭਵਭਙ੍ਗਦਃ
ਇਸ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਪਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠ ਹੈ, ਪਰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਯਃ ਕਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੋ ਵਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੁਜ੍ਝਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸਰ੍ਗੋ ਨਿਰਰ੍ਗਲਾਨਲ੍ਪਬੋਧਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਕੌਣ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ? ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਚਿਰਂ ਚਾਰੁਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਾ । ਭੂਤ੍ਵੋਵਾਚ ਵਚੋ ਲੀਲਾ ਲੀਲਾਲਸਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੀਲਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਜਾਇਬੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਲੀਲਾ ਨੇ ਖੇਡ ਭਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਕਿਹਾ।
ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਚਨਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਥਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਈਦृਸ਼ਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵਿਪ੍ਰਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਕ੍ਵੇਮੇ ਵਯਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਦੇਵੀ, ਤੇਰਾ ਕਹਿਆ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਨਿਕਲਿਆ? ਉਥੇ ਵਿਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਖੜੇ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ?
ਤਾਦृਗ੍ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਸਾ ਭੂਸ੍ ਤੇ ਸ਼ੈਲਾਸ੍ ਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਕਥਂ ਮਾਨ੍ਤਿ ਗृਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਦ੍ਭਰ੍ਤਾ ਯੇष੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਧਰਤੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ, ਉਹ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?
ਮਤ੍ਤ ਐਰਾਵਣੋ ਬਦ੍ਧਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਣਕੋਦਰੇ । ਮषਕੇਨ ਕृਤਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਸਿਂਹੌਘੈਰ੍ ਅਣੁਕੋਟਰੇ
ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਏਰਾਵਣ ਇੱਕ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮੱਛਰ ਅਣੂ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋ ਮੇਰੁਰ੍ ਨਿਗੀਰ੍ਣੋ ਮਧੁਪਾਯਿਨਾ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭ੍ਰਗਰ੍ਜਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਰੇ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਹਿਣਃ
ਪਦਮ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਧੁ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੁੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਮੋਰ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਹਨ।
ਅਸਮਞ੍ਜਸਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਿ । ਤਥਾ ਗृਹਾਨ੍ਤਃ ਪृਥਿਵੀ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਸਮਞ੍ਜਸਮ੍
ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਹਨ।
ਯਥਾਵਦ੍ ਏਤਦ੍ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਕਥਯਾਮਲਯਾ ਧਿਯਾ । ਪ੍ਰਸਾਦਸੁਗृਹੀਤੇ ਹਿ ਨੋਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤੇ ਮਹੌਜਸਃ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ ਮਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨਾਹਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਵਦਾਮੀਦਂ ਯਥਾਵਚ੍ ਛृਣੁ ਸੁਨ੍ਦਰਿ । ਭੇਦਨਂ ਨਿਯਤੀਨਾਂ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਾਸ੍ਮਦਾਦਿਭਿਃ
ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ। ਕਿਸਮਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਿਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਏਵ ਯਾਮ੍ । ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਤਾਂ ਮਯਾ ਭਿਨ੍ਨਾਂ ਕੋ ऽਪਰਃ ਪਾਲਯਿष੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹ ਹੱਦ ਤੋੜ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇਗਾ?
ਸਗ੍ਰਾਮਂ ਦ੍ਵਿਜਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਸਦ੍ਮਨਿ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵੇਦਂ ਮਹੀਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮੈਵ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਲੁਪ੍ਤਾ ਯੁਵਯੋਰ੍ ਉਦਿਤਾਨ੍ਯਥਾ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਯਦ੍ਵਦ੍ ਏਤਨ੍ਮਰਣਮ੍ ਅਙ੍ਗਨੇ
ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੀਂ ਯਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਿਲਾ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਕਥਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੋ ਮਰੁਭੂਮੌ ਯਥਾ ਜਲਂ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗੇਹਸ੍ਯ ਸਸ਼ੈਲਵਨਪਤ੍ਤਨਾ । ਇਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੂਮਿਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦਰ੍ਸ਼ਯੋਰ੍ ਇਵ
ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ।
ਅਸਤ੍ਯੈਵੇਯਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਸਤ੍ਯੇਵ ਘਨਸਰ੍ਗਤਾ । ਤਸ੍ਯਾਸਤ੍ਯਾਵਭਾਸਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਕੋਸ਼ਕੋਟਰੇ
ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਘਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਸੱਚੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਝੂਠੀ ਦਿੱਖ ਲਈ।
ਅਸਤ੍ਯਾਦ੍ ਯਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਨਾਮ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗੋ ऽਪਿ ਨ ਸਤ੍ਯਤਃ
ਝੂਠ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਯਾਦ ਨਾਲ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।