ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਕਚਨਂ ਯਦ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਨਂ ਚਿਤੇਃ । ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਚਿਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਕੰਪਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਯਚ੍ ਚਿਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕਲਨਂ ਸ੍ਵਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਾਭਿਧਾਰ੍ਥਦਿਕ੍ । ਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਵਿਕਾਰੈਸ੍ ਤਦ੍ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऽਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਚਿਤ ਜਾਂ ਮਨ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਿਣੋਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਭੇਦਃ ਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਣੋਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਪੁਂਸਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ ਏਵ ਚ । ਮਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰੂਪਂ ਸਨ੍ ਨਾਨਾਨਾਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੀਵ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹੈ। ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਂ ਹਿ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਚ੍ਛਟਾ ਜਗਤ੍ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾਦਿਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਰਨ-ਕਰਮ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਦਾਹ੍ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਕ੍ਲੇਦ੍ਯੋ ऽਸ਼ੋष੍ਯ ਏਵ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਸ੍ ਸਤਤਗਸ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਅਚਲੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਸੜਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਿੱਜਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸੁੱਕਣ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਾਂ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਵਿਵਦਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਵਿਵਦਨ੍ਤੁ ਤਥਾ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ਨ ਵਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਜਾਤਾ ਵਿਗਤਵਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਭਰ ਆਏ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯੇ ਮੂਰ੍ਤੇ ऽਜ੍ਞਸਂਰੂਢੇ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਪृਥਗ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਨਾਮੂਰ੍ਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞਕਚਿਤੇ ਚਿਤ੍ਖੇ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਤ੍ਤਰੁਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਰਸਤਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤੀਃ ਕਾਲਾਦਿਨਾਮਿਕਾਃ । ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਧੁਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਵਮਞ੍ਜਰੀਃ
ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਰਾਹੀਂ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਸੁੱਚਾ ਅਕਾਸ਼, ਚਿੱਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਚਿਤ੍ਕਰ੍ਮੁਕਮ੍ ਅਨਾਹਤਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਕਚਤਿ ਚਿਦ੍ਰਤ੍ਨਮ੍ ਅਪਕਾਰਣਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਾਜੇ ਦੇ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਰਤਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ ਅਜਡਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਲਨਂ ਚਿਦ੍ਵਾਰਿ ਨ ਨਿਖਾਤਗਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਹਿਲ-ਚਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਕਿਸੇ ਨਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਧਾਤੂਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਛृਙ੍ਗਮ੍ ਅਪਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਰਰਸੋਲ੍ਲਾਸਾ ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸਤਤੋਦਿਤਾ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਚੋਟੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉੱਚੀ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਮਿੱਠੀ ਚਮਕ, ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਸਦੈਵ ਪ੍ਰਕਟਸ਼੍ ਚਿਦਾਲੋਕੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੇਵਾਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਉਦਿਤਾ ਚਿਤਿਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਜਡੇषੁ ਜਾਡ੍ਯੇਨ ਪਦਂ ਸੌषੁਪ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਾ । ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਤਥਾਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤਿਮਹਾਨਭਃ
ਆਪਣੀ ਸੁਸਤਤਾ ਨਾਲ, ਚਿੱਤ ਮੂੜ੍ਹ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਚਿੱਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਕਾਸ਼ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਚਿੱਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਹਿ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੈਕਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਉਹ ਚਾਨਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ।
ਚਿਦਾਲੋਕਮਹਾਰੂਪਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਨ੍ਮਾਰੁਤਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹਵਾ ਦੇ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਚਿਦ੍ਘਨਧ੍ਵਾਨ੍ਤਕृष੍ਣਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦਰ੍ਕਾਲੋਕਦਿਵਸੋ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹਨੇਰੀ ਦੀ ਕਾਲੀਅਤ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਚਿਤ੍ਕਜ੍ਜਲਰਜਸ਼੍ਸ਼ੈਲਪਰਮਾਣੁਰ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਚਿਦਗ੍ਨ੍ਯੌष੍ਣ੍ਯਂ ਜਗਲ੍ਲੇਖਾ ਜਗਚ੍ ਚਿਚ੍ਛਙ੍ਖਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧੂੜ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੂੰਦ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਂਪ ਦੀ ਚਿੱਟੀਅਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਚ੍ਛੈਲਜਠਰਂ ਚਿਜ੍ਜਲਦ੍ਰਵਤਾ ਜਗਤ੍ । ਜਗਚ੍ ਚਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਜਗਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਪੇਟ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਨਰਮੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਦ੍ਧਿਮਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਚਿਜ੍ਜ੍ਵਾਲਾਜ੍ਵਲਨਂ ਜਗਤ੍ । ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਪਿषਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵੀਚਿਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸਰਿਤੋ ਜਗਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਦਾ ਠੰਡਾ ਹੋਣਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਚਿਕਣਤਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਕਨਕਾਙ੍ਗਦਮ੍ । ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਪੁष੍ਪਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚਿਲ੍ਲਤਾਗ੍ਰਫਲਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮਧੁਰ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਬੇਲ ਉੱਤੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵ ਚਿਦ੍ਵਪੁਃ । ਅਤ੍ਰ ਭੇਦਵਿਕਾਰਾਦਿ ਨ ਖੇ ਮਲਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਤਿਤਵ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਫਰਕ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਇਤੀਦਂ ਸਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਸਦ੍ ਅਸਦ੍ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਅਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤਦਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤੇ ਤਦ੍ ਏਵ ਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰ — ਸੱਚੇ ਤੇ ਝੂਠੇ — ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਉਹੀ ਹੈ।
ਅਵਯਵਾਵਯਵਿਤਾਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੌ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਅਨੁਭੂਤ੍ਯਪਲਾਪਾਯ ਕਲ੍ਪਿਤੌ ਯੈਰ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍
'ਹਿੱਸਾ' ਤੇ 'ਸੰਪੂਰਨ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੀ ਸਿੰਗ ਵਾਂਗ ਕਲਪਨਾ ਹਨ — ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਜਗਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਚਿਦੇਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਸ੍ ਤਤ੍ਰੇਤਰਵਿਭ੍ਰਮੇ
ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ — ਉਥੇ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਤੇ ਉਹ ਵਿਚ ਭੁਲਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਸ਼ਿਲਾਹृਦਯਪੀਨਾਪਿ ਸ੍ਵਾਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦੈਵ ਚਿਤ੍ । ਧਤ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਯਥਾ ਸ਼ਿਲਾ
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਠਿਕਾਣੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਕਰਾਕਾਸ਼ੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਲਵੋਪਮਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤਾਤ੍ਮਤਾਤਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤੋਲ੍ਲੇਖਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ 'ਤੂੰ', 'ਉਹ', 'ਮੈਂ', 'ਆਤਮਾ', 'ਹੋਣਾ' ਜਾਂ 'ਨਾ ਹੋਣਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ਤਰਲੇਖੌਘਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਦ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯਾਨਨ੍ਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਇਦਂ ਧਤ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਲਕੀਰਾਂ ਇਕਠੀਆਂ ਹਨ, ਐਸਾ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਇਕ-ਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਕਾਰਣੌਘਾਨਾਂ ਕਾਰਣਾਦਿਪਿਤਾਮਹਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ऽਕਾਰਣਾਤ੍ਮ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਜਾਣ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਵੀ ਜਨਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ ਦੇ ਹੈ।
ਨ ਚਾਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੋ ਵਾਚਾਪਿ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਉਦੇਤੀਤਿ ਦृष੍ਟਂ ਬੀਜਾਦ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਮ੍
ਇਹ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।