ਚਮਤ੍ਕਾਰਕਰੀ ਚਾਰੁ ਯਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਚਿਤਿਃ । ਇਯਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਜਗਨ੍ਨਾਮ ਤਤਂ ਕृਤਮ੍
ਜੋ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਿਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਸੈਵ ਰਾਘਵ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਿ ਚਿਦ੍ ਏਵਾਤੋ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ
ਚਿੱਤ ਹੀ ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?
ਜੀਵਹੇਤਾਵ੍ ਅਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਤ੍ਵਂ ਚਾਹਂ ਚੇਤਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ । ਸ਼ੇषਂ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਭਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ਮਕੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੀਵ ਦੇ ਕਾਰਨ 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਰ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅਰਥਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤਾ ਯਥਾਦੌ ਕਲਿਤਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾ ਸਾ ਤਥੋਦਿਤਾ । ਅਭਿਨ੍ਨਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤੇ ऽਥ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਜੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਭਿੰਨ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤਤਾ ਤੇ ਅਸਤਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
ਚਿਤ੍ਖਂ ਖਂ ਜਗਦੀਹਾਃ ਖਂ ਖਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਵਿਬੁਧਾਚਲਾਃ । ਖਾਕਾਰਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼, ਅਕਾਸ਼, ਦੁਨੀਆ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ, ਪਹਾੜ—ਇਹ ਸਭ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯੋ ਯਦ੍ਵਿਲਾਸਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਨ ਕਦਾਚਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਪਿ ਸਾਵਯਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੈਵਾਨਵਯਵੇ ਕਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੇਕਰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਵੀ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ?
ਚਿਤੇਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਤਤਾਕृਤੇਃ । ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਜਗਤੋ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਫੁਰਣਰੂਪਿਣਃ
ਚਿਤ ਜੋ ਸਦਾ ਅਸਰਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਤ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਭੂਤਾਨਿ ਗਿਰਯੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਰਚਨਾ ਚਿਤਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੱਤ, ਪਹਾੜ, ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਚਿਤ ਦੀ ਅਸਲ ਦਾ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ; ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਚਿਤ ਦੇ ਤੱਤ 'ਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਚਿਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਾਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਜਗਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਚਿਚ੍ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਾਵਾਭੇਦਾਜ੍ ਜਗਤ੍ ਕੁਤਃ
ਜਗਤ ਚਿਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ; ਚਿਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਗਤ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਜਗਤ ਚਿਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਿਤ ਮੁਰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤੇਰ੍ ਮਰਿਚਬੀਜਸ੍ਯ ਨਿਜਾ ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਸੈਵੈषਾ ਜੀਵਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਚਿਤ ਦੀ ਅਜੀਬ ਖੇਡ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਬੀਜ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਅਸਲ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਕਚਨਂ ਯਦ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਨਂ ਚਿਤੇਃ । ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਚਿਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਕੰਪਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਯਚ੍ ਚਿਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕਲਨਂ ਸ੍ਵਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਾਭਿਧਾਰ੍ਥਦਿਕ੍ । ਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਵਿਕਾਰੈਸ੍ ਤਦ੍ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऽਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਚਿਤ ਜਾਂ ਮਨ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਿਣੋਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਭੇਦਃ ਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਣੋਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਪੁਂਸਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ ਏਵ ਚ । ਮਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰੂਪਂ ਸਨ੍ ਨਾਨਾਨਾਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੀਵ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹੈ। ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਂ ਹਿ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਚ੍ਛਟਾ ਜਗਤ੍ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾਦਿਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਰਨ-ਕਰਮ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਦਾਹ੍ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਕ੍ਲੇਦ੍ਯੋ ऽਸ਼ੋष੍ਯ ਏਵ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਸ੍ ਸਤਤਗਸ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਅਚਲੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਸੜਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਿੱਜਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸੁੱਕਣ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਾਂ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਵਿਵਦਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਵਿਵਦਨ੍ਤੁ ਤਥਾ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ਨ ਵਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਜਾਤਾ ਵਿਗਤਵਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਭਰ ਆਏ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯੇ ਮੂਰ੍ਤੇ ऽਜ੍ਞਸਂਰੂਢੇ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਪृਥਗ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਨਾਮੂਰ੍ਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞਕਚਿਤੇ ਚਿਤ੍ਖੇ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਤ੍ਤਰੁਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਰਸਤਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤੀਃ ਕਾਲਾਦਿਨਾਮਿਕਾਃ । ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਧੁਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਵਮਞ੍ਜਰੀਃ
ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਰਾਹੀਂ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਸੁੱਚਾ ਅਕਾਸ਼, ਚਿੱਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਚਿਤ੍ਕਰ੍ਮੁਕਮ੍ ਅਨਾਹਤਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਕਚਤਿ ਚਿਦ੍ਰਤ੍ਨਮ੍ ਅਪਕਾਰਣਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਾਜੇ ਦੇ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਰਤਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ ਅਜਡਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਲਨਂ ਚਿਦ੍ਵਾਰਿ ਨ ਨਿਖਾਤਗਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਹਿਲ-ਚਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਕਿਸੇ ਨਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਧਾਤੂਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਛृਙ੍ਗਮ੍ ਅਪਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਰਰਸੋਲ੍ਲਾਸਾ ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸਤਤੋਦਿਤਾ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਚੋਟੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉੱਚੀ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਮਿੱਠੀ ਚਮਕ, ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਸਦੈਵ ਪ੍ਰਕਟਸ਼੍ ਚਿਦਾਲੋਕੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੇਵਾਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਉਦਿਤਾ ਚਿਤਿਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਜਡੇषੁ ਜਾਡ੍ਯੇਨ ਪਦਂ ਸੌषੁਪ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਾ । ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਤਥਾਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤਿਮਹਾਨਭਃ
ਆਪਣੀ ਸੁਸਤਤਾ ਨਾਲ, ਚਿੱਤ ਮੂੜ੍ਹ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਚਿੱਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਕਾਸ਼ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਚਿੱਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਹਿ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੈਕਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਉਹ ਚਾਨਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ।
ਚਿਦਾਲੋਕਮਹਾਰੂਪਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਨ੍ਮਾਰੁਤਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹਵਾ ਦੇ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਚਿਦ੍ਘਨਧ੍ਵਾਨ੍ਤਕृष੍ਣਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦਰ੍ਕਾਲੋਕਦਿਵਸੋ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹਨੇਰੀ ਦੀ ਕਾਲੀਅਤ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਚਿਤ੍ਕਜ੍ਜਲਰਜਸ਼੍ਸ਼ੈਲਪਰਮਾਣੁਰ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਚਿਦਗ੍ਨ੍ਯੌष੍ਣ੍ਯਂ ਜਗਲ੍ਲੇਖਾ ਜਗਚ੍ ਚਿਚ੍ਛਙ੍ਖਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧੂੜ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੂੰਦ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਂਪ ਦੀ ਚਿੱਟੀਅਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਚ੍ਛੈਲਜਠਰਂ ਚਿਜ੍ਜਲਦ੍ਰਵਤਾ ਜਗਤ੍ । ਜਗਚ੍ ਚਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਜਗਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਪੇਟ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਨਰਮੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਦ੍ਧਿਮਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਚਿਜ੍ਜ੍ਵਾਲਾਜ੍ਵਲਨਂ ਜਗਤ੍ । ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਪਿषਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵੀਚਿਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸਰਿਤੋ ਜਗਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਦਾ ਠੰਡਾ ਹੋਣਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਚਿਕਣਤਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।