ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਕਾਰਿਣਿ ਭ੍ਰਮੇ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚ ਜਾਤਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਭ੍ਰਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਆਕਾਰ ਧਾਰ ਲੀ, ਤਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਕੁਝ ਜੰਮਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਾਕਾਰਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪਿ ਨੈਵ ਸਤ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਕਾਸ਼ ਸਦਾ ਨਿਰੋਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਡੋਲਣ ਦੇ; ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ ਅਨਙ੍ਗਂ ਚ ਏਤਦ੍ ਖੇ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਕृਤਂ ਚਾਨੁਭੂਤਂ ਚ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਅਜੀਬ ਚਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਾ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਜਿਹਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕਲ੍ਪੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਮ੍ ਅਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਕਾਚਿਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਸਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ
ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕੋਈ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ; ਉਹ ਕਾਰਣ ਆਪ-ਜੰਮੇ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਯਾਦृਕ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਦृਕ੍ ਤਜ੍ਜਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਅਨਾਦ੍ਯਨੁਭਵਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਯ ਏਵਾਵਨਿਤਾਦਿਭਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪ-ਜੰਮਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਯਾਦ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਅਨੁਭਵ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭੂਤਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਬੋਧੇ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਮृਤਂ ਸਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਦੈਵੇਦृਸ਼ਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਤੇ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰੋਲ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਯਾਦ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ ਤੋਯੇ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਘਲਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਇਯਂ ਪ੍ਰੌਢਾ ਸਰ੍ਗ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਨਾਮ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮੈਵਾਪਨਿਰ੍ਮਿਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ।
ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਖਾਤ੍ਮ ਨਿਰ੍ਭਿਤ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਨਿਰਾਧਾਰਂ ਨਿਰਾਧੇਯਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਂ ਚੈਕ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਭਟਕਣ; ਨਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ, ਨਾ ਦੂਜਾ, ਨਾ ਇਕਤਾ।
ਜਗਤ੍ਸਂਵਿਦਿ ਜਾਤਾਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਜਾਤਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਏਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸਂਹਾਰਖੇ ਤ੍ਵ੍ ਆਸੀਦ੍ ਯਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਧੇਯਂ ਤਤ੍ਰ ਨਾਧਾਰੋ ਨ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟृਤਾ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸ ਖਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ, ਉਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ, ਨਾ ਆਧਾਰਿਤ, ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਿਕਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨ ਜਗਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਗਤੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ; ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਧਰਤੀ — ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਲਿਲਮ੍ ਇਵਾਵਰ੍ਤਤਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਨਰਮਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਸਦ੍ ਇਵੇਹਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਭ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਰਗਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਝੂਠਾ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਵਾਜਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਾਮ੍ਬਰੋਦਰਮ੍
ਜਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਜੂਦ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਅਟੁੱਟ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ ਏਵ ਪਰਮੇ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਕਚਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਯਾ ਸਮਾਨਃ । ਸ ਹ੍ਯ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਵਪੁਰ੍ ਨ ਤੁ ਭੂਤਰੂਪੀ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਤੇਨ ਨ ਸਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਦਾ ਨ ਜਾਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਆਪ ਹੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਹਿਲਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ। ਉਹ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਦਾਰਥ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦੋਂ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਤ੍ਥਂ ਜਗਦਹਨ੍ਤਾਦਿ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਤਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਅਜਾਤਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਚ੍ ਚਾਸ੍ਤਿ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਜਗਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ—ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਰਵੋਚ ਹੈ।
ਪਰਮਾਕਾਸ਼ ਏਵਾਸੌ ਜੀਵਤਾਂ ਚੇਤਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਮ੍ਭੋਧਿਜਠਰੇ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅਡੋਲ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਦ੍ ਏਵ ਵੇਤ੍ਤੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ੈਲਾਦਾਵ੍ ਇਵ ਚਿਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਨ੍ਤਰੀ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਲਣ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ, ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤੋ ਦੇਹੋ ਯੋ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਨੋ ਮਹਾਨ੍ । ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਸੌ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਚ੍ਛਨਭੋਮਯਃ
ਵੱਡੇ ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਮ ਵਾਹਨ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੈਲਾਭਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੋਪਮਃ । ਚਿਤ੍ਰਕृਤ੍ਸ੍ਥਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਚਿਤ੍ਰਸੈਨ੍ਯਸਮਾਕृਤਿਃ
ਇਹ ਅਟੱਲ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਮਨ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਖਾਤਮਹਾਸ੍ਤਮ੍ਭਪੁਤ੍ਰਿਕੌਘਸਮੋਪਮਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ੇ ऽਨਿਖਾਤਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ
ਇਹ ਵੱਡੇ ਥੰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਰੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗੱਡੇ। ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਵੀ ਗੱਡੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਥੰਮ ਤੇ ਖੜੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ।
ਆਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਾਮ੍ ਅਭਾਵਾਦ੍ ਅਪਕਾਰਣਃ
ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 'ਆਪੋ-ਆਪ' ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਫਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਆਦ੍ਯਾਃ ਕਿਲ ਪਿਤਾਮਹਾਃ । ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਤੇषੁ ਕਿਮ੍
ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਵਜ ਸਾਰੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਛਲਾ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯ ਏਵ ਕੁਡ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਦृਸ਼੍ਯੋ ऽਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਨ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚ
ਇਹ ਕੰਧ ਵਰਗਾ ਆਪਾ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਦਿਸਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਃ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏष ਏਵ ਸਃ । ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਦੇਤਿ ਜੀਵਾਲੀ ਦੀਪਾਲੀ ਦੀਪਕਾਦ੍ ਇਵ
ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਏਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਕਿਲੈਤਿ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਦਿਮਾਨ੍ ਇਵ ਨਿष੍ਕੁਡ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ
ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵਾਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਸੁਪਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਾਜ੍ ਜੀਵਾਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਾਚ੍ ਚ ਸ ਏਵ ਤੇ
ਇਸ ਪਰਛਾਂਵੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਮ੍ । ਏਕਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਤੋ ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਦ੍ਯੋ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਗਤਾ । ਜੀਵਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ ਏਵੇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਯਤਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਰਾਟ ਹੈ; ਵਿਰਾਟ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।