ਅਭਿਨ੍ਨਯੋਰ੍ ਏਵ ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਮ੍ਬਰਯੋਰ੍ ਇਵ । ਐਕਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨੈਵ ਲਸਤੋḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਖਾਲੀਪਣ ਅਟੁੱਟ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਭੂਤਮਯਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਨ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤਵਮ੍ । ਤਥਾ ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਸਤੋ ऽਸਤਃ
ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੂਨਾਂ ਤੇਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਕਾẖ ਕृਤਾਃ । ਅਭਿਧਾḫ ਪਞ੍ਚ ਚਿਤ੍षष੍ਠਾ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ—ਧਰਤੀ ਆਦਿ—ਬਣੇ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਛੇਵੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਥਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯ ਏਵਾਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸਤ੍ਯ ਏਵ ਤੇ । ਤਥਾਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੱਚੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਸ ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਨ੍ਮਯਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚਿਦਮ੍ਬਰਮ੍ । ਅਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਤੌ ਨਾਸ਼ੋਦ੍ਭਵੌ ਸ੍ਥਿਤੌ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਨਾਸ ਜਾਂ ਟਿਕਾਉ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਯਥੈਵ ਤਨ੍ਮਨਸ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਦਂਸ਼ਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤੇ । ਤਥੈਵ ਤਤ੍ਕृਤਾਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਰ੍ਕੇਨ੍ਦ੍ਰਮਰੀਚਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਨ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀਆਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚ ਹਨ।
ਏਵਂਸ੍ਥਿਤੇ ਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਤਨ੍ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਘਨਂ ਚਿਤਿ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਮਨ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਖਾਲੀ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਬਿਨਾ ਪਦਾਰਥ, ਸਾਫ ਚਿੱਤ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਰਿਰ੍ ਯਥਾ ਨਭਃ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਚ੍ ਚੈਵ ਖਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਮ੍ ਅਨਾਕृਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਪਹਾੜ ਨਭ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਚਤੋ ऽਨਿਸ਼ਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਸਰ੍ਗਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਦृਸ਼ੋ ਮੁਧੈਵਾਤ੍ਰੋਦਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰਚਨਾ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਿਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸ੍ਯ ਤਵ ਵਾ ਮਮ ਵਾਨਘ । ਜਗਤੋ ਵਾਪਿ ਜਾਯੇਤ ਕਿਂ ਵਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਬੇਅਬਰਾ, ਦੱਸੋ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿਟ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ਅਪਾਰ੍ਥਕਾਃ । ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯਾਦਯਃ
ਫਿਰ ਦੱਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਲਾਲਚ, ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਡਰ—ਕਿਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ?
ਵਸ੍ਤੁਤੋ ऽਙ੍ਗ ਨ ਸਰ੍ਗਾਦਿਰ੍ ਨ ਸਰ੍ਗੋ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਰ੍ਗਤਾ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਕृਦਾਭਾਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰ, ਨਾ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਰਚਨਾ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵਿਪੁਲਾਭੋਗੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਚਿਜ੍ਜਲਪੂਰਿਤੇ । ਕਲਨਾਪਙ੍ਕਕਲਿਲੇ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਦਰ੍ਦੁਰੇ
ਜਿੱਥੇ ਖਾਲੀਪਣ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਡੱਡੂ ਵਿੱਚ—
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਖਾਤ੍ਮਨੋ ਗਗਨਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬੀਜਾਦ੍ ਇਯਂ ਜਾਤਾ ਭੂਰਿਭੂਤਸ਼ਿਲਾਵਲਿਃ
ਅਮਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਬੀਜ ਤੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਹ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯੁਪ੍ਤਂ ਚ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਨ ਬੀਜਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਜਾਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖੇਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਾ ਕੋਈ ਬੀਜ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਉੱਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਵਲਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਪੁष੍ਟਾਸ੍ ਤਾ ਵਿਬੁਧਾਦਯਃ । ਯਾਸ੍ ਤੁ ਵਰ੍ਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ ਏਤਾਸ੍ ਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੱਥਰ-ਵਾਂਗ ਬਣੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਹਨ; ਜੋ ਰੰਗ-ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਬੁੱਧੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਰ੍ਧਪਕ੍ਵਾਸ੍ ਤਾ ਏਤਾ ਨਰਨਾਗਾਦਿਜਾਤਯਃ । ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਸ਼੍ਯਾਨਾ ਰਜੋਨष੍ਟਾਸ੍ ਤਾẖ ਕ੍ਰਿਮਿਸ੍ਥਾਵਰਾਦਯਃ
ਜੋ ਅਧ-ਪੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜੇ, ਰੁੱਖ-ਪੌਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅਚਲ ਜੀਵ ਹਨ।
ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਗੁਰ੍ਵ੍ਯḫ ਫਲੈਰ੍ ਹੀਨਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਕਾਰਾẖ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਅਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਿਣ੍ਯਸ੍ ਤਾḫ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਕਾਸ੍ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜੋ ਹਲਕੀਆਂ ਹਨ, ਫਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤੇ ਮਿਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ—ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਸੀ, ਉਹ ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਨਸ੍ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਰ੍ਯਨੁਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਤਾਸ੍ ਤਥੇਚ੍ਛਾ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਤਥਾ ਰਾਮ ਤਦੋਦਿਤਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ縛ੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰਾਮਾ, ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣ੍ਯੋ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਿਨ੍ਯḫ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤਾਸ਼੍ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਸਂਵਿਦਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦੀਰ੍ਘਾਨੁਭਵਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਵ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਭੌਤਿਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਲੰਬੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਤਥਾਭੂਤਾਧਿਭੌਤਿਕਾਃ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤੁष੍ਟਮਨਸਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਸਾਰਵਿਹਾਰਿਣਃ
ਇਹ ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਭੌਤਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਗ੍ਰਾਮੇਯਕਾਨ੍ ਇਵ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੈਕਲੋਕਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਾ ਇਵੈਤਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਭੂਤ ਜਾਤੀਆਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਬਹੁਨਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਲੋਕਵਤ੍ । ਨਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਭਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਸਂਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੂਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਾ ਯਥੈਤਾ ਜਗਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯਾẖ ਕੁਜਾਤਯਃ । ਪ੍ਰਾਯਸ੍ ਤਥੈਤਾẖ ਕੁਮ੍ਭਾਣ੍ਡਯਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰੇਤਾਦਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਭਾਂਡ, ਯਕਸ਼, ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਯਤ੍ਰੇਹ ਵੈ ਨਾਗਾ ਜਲਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਤੇ । ਤਥਾ ਯਤ੍ਰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਮਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਜਿੱਥੇ ਨਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ऽਪਿ ਪਿਸ਼ਾਚਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਅਜਿਰੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਧਂ ਤਮਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਂ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜੇ ਪਿਸਾਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚ ਤਦ੍ ਭਾਨੁਰ੍ ਨ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ ਏਵ ਚਾਨੁਭਵਤਿ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਯਾਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਖੇਡ ਵੇਖੋ।
ਅਵਿਨਾਭਾਵਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦੇਸ੍ ਤੈਜਸਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਯਥਾ । ਪਿਸ਼ਾਚਾਦੇਰ੍ ਅਨਨ੍ਯਾਤ੍ਮ ਤਾਮਸਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਦਿ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਗੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰੀ ਗੋਲ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇਜਸ੍ਯ੍ ਅਨੋਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸ੍ਯ੍ ਓਜḫਪ੍ਰਧਾਨਤਾਮ੍ । ਉਲੂਕਵਤ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯਾ ਆ ਸृष੍ਟੇਸ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਚਮਕਦਾਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ, ਉਲੂਕ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।