ਯਦਾ ਤਦਾਹਮ੍ ਅਮਰੈਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤੁਂ ਸਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਨ ਚ ਮਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਰਟਤਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਮਮ । ਕੇਨਚਿਤ੍ ਸੁਰਲੋਕੇषੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸ ਇਵਾਨਘ
ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਾਵष੍ਟਬ੍ਧਯੇ ਮਮ । ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਮਨੋਮਨਨਦੇਹਿਨਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਸੀ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯੋਮਪਿਸ਼ਾਚੋ ऽਹਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਮਯਾਨੁਭੂਤਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਏषਾ ਦੇਵਾਗਾਰਪਿਸ਼ਾਚਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੈਂ ਅਸਮਾਨੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਮਾਕਾਰਾẖ ਕਿਮਾਸ੍ਪਦਾਃ । ਕਿਂਜਾਤਿਯਾẖ ਕਿਮਾਚਾਰਾẖ ਕੀਦृਸ਼ਾẖ ਕੀਦृਸ਼ਾਸ਼ਯਾਃ
ਕੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਸਾਚ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਯਾਦृਸ਼ਾਸ੍ ਤਾਨ੍ ਇਮਾਞ੍ ਸ਼ृਣੁ । ਨ ਸਭ੍ਯੋ ऽਸੌ ਨ ਯੋ ਵਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਪਤਿਤਂ ਵਚਃ
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸਾਚ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ। ਜੋ ਬਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਈ ਗੱਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਭਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਦੇਹਕਾਃ । ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਕृਤਿਮ੍
ਕੁਝ ਪਿਸਾਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਖਾਲੀ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਹਨ।
ਛਾਯਯਾ ਭਯਦਾਯਿਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾਰ੍ਥਭ੍ਰਮਰੂਪਯਾ । ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੇਧਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਮਨਸਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਨ੍ਤਿ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਲਘੁਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਲਂ ਜਨਮ੍ । ਬਲਮਾਂਸਮ੍ ਅਥੋ ਜੀਵਾਨ੍ ਹਿਂਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍
ਉਹ ਮਾਰਦੇ, ਕੱਟਦੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਲਕੇ ਤੇ ਚਲਾਇਤ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਤਾਕਤ, ਮਾਸ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾẖ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਨ੍ ਨੀਹਾਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰਾਕਾਰਾਸ੍ ਸਾਕਾਰਾ ਅਪਿ ਖਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰਪ੍ਰਖ੍ਯਾẖ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਵਨਦੇਹਕਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਾ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨੋਮਯਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਭਟਕਣ ਦੀ ਸਭਾ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਨੈਵ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨੋ । ਆਕਾਸ਼ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਪੁषḫ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਕਰਤੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤਾਤਪਾਦਿਵਿਹਿਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁẖਖਂ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਚ । ਪਾਤੁਮ੍ ਅਤ੍ਤੁਮ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਮ੍ ਈਹਨ੍ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨੋ
ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੀਣ, ਖਾਣ ਤੇ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਭਯਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਤਪੋਦਾਨਧੈਰ੍ਯਧਰ੍ਮਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ
ਇੱਛਾ, ਵੈਰ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ ਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਦਵਾਈ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵष੍ਟਮ੍ਭਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਰਾਧਿਤੇਨ ਵਾ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਚ ਗृਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਫੜੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਯੋਨਿਰ੍ ਹਿ ਸਾ ਤੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਵੋਪਮਰ੍ਦ੍ਧਯਃ । ਕੇਚਿਨ੍ ਨਰਸਮਸ਼੍ਰੀਕਾẖ ਕੇਚਿਨ੍ ਨਾਗਸਮਰ੍ਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਜਨਮ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਰੁਝਾਨ ਤੇ ਕੁਝ ਨਾਗਾਂ ਵਰਗੀ ਮਹਿਮਾ।
ਸ਼੍ਵਸृਗਾਲੋਪਮਾẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਗ੍ਰਾਮਜਙ੍ਗਲਵਾਸਿਨਃ । ਕੁਲ੍ਯਾਵਕਰਰਥ੍ਯਾਸੁ ਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯੇषੁ ਚ
ਕੁਝ ਕੁਤੇ ਜਾਂ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ ਆਸ੍ਪਦਮ੍ ਏਤੇषਾਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਕਾਰਾḫ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਏਵਮਾਚਾਰਾ ਜਨ੍ਮੈषਾਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍
ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਿਣ-ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ।
ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਨ੍ਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਵ
ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਤਜ੍ ਜੀਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ ਪ੍ਰੌਢਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸੋ ऽਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤḫ ਪੁष੍ਟੋ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵ ਸਮਝੋ; ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅਹੰਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸ ਏष ਕਥ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਰੂਪਵਾਨ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਸਤੋ ਬੀਜਂ ਜਗਤੋ ਵਿਗਤਾਕृਤਿ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸੋਚ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਝੂਠ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਏਵਂ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਦੇਹੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮਲਂ ਨਭਃ । ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਕਾਰਸ੍ ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸਦ੍ਵਪੁਸ੍ ਸਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਪਨ-ਮਾਨਵ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਝੂਠੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮੂਰ੍ਤਿਰਹਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਵਾਨ੍ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਯẖ ਕਿਲ ਕੁਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਖੇ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੋਚ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਭਵਨ੍ਮਨੋ ਯਥਾਕਾਸ਼ਪੁਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਮਨੋ ਵਿਰਿਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਤਤ੍ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਯੋ ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਸ੍ ਤਤ੍ ਸ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਲ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਹੈ, ਉਹਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵੇਖੇ?
ਸ ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ ਤਾਦृਕ੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਖਾਲੀ ਸਵਭਾਵ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ—ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਸ੍ਯ ਚਿਰਕਾਲੈਕਭਾਵਨਾਤ੍ । ਘਨੀਭੂਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤḫ ਪੁष੍ਟਸ੍ ਸੁਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਨ੍ਦਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦਿੱਖ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਲੰਬਾ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ ਚਿਰਭਾਵਨਾਤ੍ । ਸਰ੍ਗਾਨੁਭਵਨਂ ਭੂਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਉਸ ਸੁਖਮ ਦੇਹ ਲਈ, ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—even ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ, ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਗਤਂ ਪ੍ਰਕਟਤੋਤ੍ਕਰ੍षਾਦ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹਤਾਮ੍ । ਤੇਨੈਵ ਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਭੇਦਸਨ੍ਤਤਿਭਾਸੁਰਃ
ਜਦ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਭੌਤਿਕ ਦੇਹ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ ਤਯੋਃ । ਅਜਾਤਯੋਰ੍ ਏਵ ਸਦਾ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਜਗਤੋਰ੍ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ—ਜੋ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਆਪ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਸਦਾ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ।