ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭੂਤਯੋ ਰਾਮ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰਾਵਿਖਣ੍ਡਿਤਃ । ਅਨੁਭੂਤ੍ਯਪਲਾਪਂ ਤੁ ਯẖ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤੇਨ ਤੇ ऽਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਲਮ੍
ਰਾਮਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਮਿਸਾਲ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਲ ਤਜਰਬਾ ਹੀ ਨਾਂ ਮੰਨੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹੇ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਰੋ ਗੇਹੇ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਤਦਾ ਨ ਦृष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਨਭੋਗਤੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਅਹਮ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਕਾਰਭਾਵਨਮ੍ । ਮਾਮ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਆਕਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਜੋ ਸੁਖਮ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਦੇਹਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਵ੍ਯੋਮਵਪੁਰ੍ ਯਦਿ । ਤਤ੍ ਕਥਂ ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਦृष੍ਟੋ ऽਸਿ ਕਨਕਾਵਨੌ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਸਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਲਿਆ?
ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਰ੍ ਜਨੋ ਰਾਮ ਯਥਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਾਰ੍ਥਭਾਕ੍ । ਨਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸਤ੍ਯਕਾਮਵਪੁਰ੍ ਯਤਃ
ਹੇ ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਸੋਚੀ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਮਗ੍ਨੇਨ ਲੌਕਿਕੇष੍ਵ੍ ਅਮਲਾਤ੍ਮਨਾ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਸ੍ਮਾਰ੍ਯਤੇ ਪੁਂਸਾ ਸ੍ਵਾਤਿਵਾਹਿਕਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਖਮ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਮਾਮ੍ ਏष ਇਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਤਦਾ । ਤੇਨ ਮਾਂ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਏष ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਭਾਜਨਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੋਚੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ।
ਜਨੋ ਜਰਢਭੇਦਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਭਾਜਨਮ੍ । ਸ ਏਵ ਜੀਰ੍ਣਭੇਦਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਕਾਮਤ੍ਵਭਾਜਨਮ੍
ਆਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਯੋਸ੍ ਤੁ ਸਿਦ੍ਧਯੋਸ੍ ਸਿਦ੍ਧ ਵਿਰੁਦ੍ਧੇਪ੍ਸਿਤਯੋਰ੍ ਮਿਥਃ । ਅਧਿਕੈਕਾਵਦਾਤਾਤ੍ਮਾ ਜਯੀ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨਵਾਨ੍
ਪਰ ਦੋ ਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਸੇਨਾਸੁ ਲੋਕਪਾਲਪੁਰੀषੁ ਮੇ । ਵਿਸ੍ਮृਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੌਘੈਸ੍ ਸਾਤਿਵਾਹਿਕਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦ ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਕਈ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਸੁਰਗੀ ਸੇਵਕ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਯਦਾ ਤਦਾਹਮ੍ ਅਮਰੈਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤੁਂ ਸਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਨ ਚ ਮਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਰਟਤਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਮਮ । ਕੇਨਚਿਤ੍ ਸੁਰਲੋਕੇषੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸ ਇਵਾਨਘ
ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਾਵष੍ਟਬ੍ਧਯੇ ਮਮ । ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਮਨੋਮਨਨਦੇਹਿਨਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਸੀ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯੋਮਪਿਸ਼ਾਚੋ ऽਹਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਮਯਾਨੁਭੂਤਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਏषਾ ਦੇਵਾਗਾਰਪਿਸ਼ਾਚਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੈਂ ਅਸਮਾਨੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਮਾਕਾਰਾẖ ਕਿਮਾਸ੍ਪਦਾਃ । ਕਿਂਜਾਤਿਯਾẖ ਕਿਮਾਚਾਰਾẖ ਕੀਦृਸ਼ਾẖ ਕੀਦृਸ਼ਾਸ਼ਯਾਃ
ਕੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਸਾਚ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਯਾਦृਸ਼ਾਸ੍ ਤਾਨ੍ ਇਮਾਞ੍ ਸ਼ृਣੁ । ਨ ਸਭ੍ਯੋ ऽਸੌ ਨ ਯੋ ਵਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਪਤਿਤਂ ਵਚਃ
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸਾਚ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ। ਜੋ ਬਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਈ ਗੱਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਭਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਦੇਹਕਾਃ । ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਕृਤਿਮ੍
ਕੁਝ ਪਿਸਾਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਖਾਲੀ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਹਨ।
ਛਾਯਯਾ ਭਯਦਾਯਿਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾਰ੍ਥਭ੍ਰਮਰੂਪਯਾ । ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੇਧਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਮਨਸਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਨ੍ਤਿ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਲਘੁਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਲਂ ਜਨਮ੍ । ਬਲਮਾਂਸਮ੍ ਅਥੋ ਜੀਵਾਨ੍ ਹਿਂਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍
ਉਹ ਮਾਰਦੇ, ਕੱਟਦੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਲਕੇ ਤੇ ਚਲਾਇਤ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਤਾਕਤ, ਮਾਸ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾẖ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਨ੍ ਨੀਹਾਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰਾਕਾਰਾਸ੍ ਸਾਕਾਰਾ ਅਪਿ ਖਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰਪ੍ਰਖ੍ਯਾẖ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਵਨਦੇਹਕਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਾ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨੋਮਯਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਭਟਕਣ ਦੀ ਸਭਾ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਨੈਵ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨੋ । ਆਕਾਸ਼ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਪੁषḫ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਕਰਤੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤਾਤਪਾਦਿਵਿਹਿਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁẖਖਂ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਚ । ਪਾਤੁਮ੍ ਅਤ੍ਤੁਮ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਮ੍ ਈਹਨ੍ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨੋ
ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੀਣ, ਖਾਣ ਤੇ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਭਯਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਤਪੋਦਾਨਧੈਰ੍ਯਧਰ੍ਮਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ
ਇੱਛਾ, ਵੈਰ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ ਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਦਵਾਈ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵष੍ਟਮ੍ਭਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਰਾਧਿਤੇਨ ਵਾ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਚ ਗृਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਫੜੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਯੋਨਿਰ੍ ਹਿ ਸਾ ਤੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਵੋਪਮਰ੍ਦ੍ਧਯਃ । ਕੇਚਿਨ੍ ਨਰਸਮਸ਼੍ਰੀਕਾẖ ਕੇਚਿਨ੍ ਨਾਗਸਮਰ੍ਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਜਨਮ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਰੁਝਾਨ ਤੇ ਕੁਝ ਨਾਗਾਂ ਵਰਗੀ ਮਹਿਮਾ।
ਸ਼੍ਵਸृਗਾਲੋਪਮਾẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਗ੍ਰਾਮਜਙ੍ਗਲਵਾਸਿਨਃ । ਕੁਲ੍ਯਾਵਕਰਰਥ੍ਯਾਸੁ ਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯੇषੁ ਚ
ਕੁਝ ਕੁਤੇ ਜਾਂ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ ਆਸ੍ਪਦਮ੍ ਏਤੇषਾਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਕਾਰਾḫ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਏਵਮਾਚਾਰਾ ਜਨ੍ਮੈषਾਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍
ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਿਣ-ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ।
ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਨ੍ਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਵ
ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਤਜ੍ ਜੀਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ ਪ੍ਰੌਢਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸੋ ऽਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤḫ ਪੁष੍ਟੋ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵ ਸਮਝੋ; ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅਹੰਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਹੈ।