ਵ੍ਯਵਹਾਰਮਹਾਵਾਹਲੇਖਾ ਜਡਰਯਾਕੁਲਾ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਘਨੋਲ੍ਲਾਸਾ ਭੂਤਲਾਲੋਲਦੇਹਿਕਾ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਹਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਹਨ, ਜੜਤਾ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰ ਅਡੋਲ ਤਰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਭਮੋਹਮਹਾਵਰ੍ਤਾ ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਵਿਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਹਾ ਤਪ੍ਤਾ ਜੀਵਿਤਾਖ੍ਯੇਯਂ ਨਦੀ ਨਦਨਸ਼ੀਤਲਾ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਤਨ ਤੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਹਾਏ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਨਾਮ ਦੀ ਦਰਿਆ ਤਪਦੀ ਹੈ, ਠੰਡਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ।
ਅਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਂਸਾਰਸਰਿਦਮ੍ਬੂਨਿ ਸਙ੍ਗਤਾਨਿ ਧਨਾਨਿ ਚ
ਨਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਯੇ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੈਰ੍ ਅਲਂ ਹਤਭਾਵਕੈਃ । ਅਪੂਰ੍ਵਾ ਯੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥੇਹ ਕੀਦृਸ਼ੀ
ਜੋ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਜੋ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਾਕਰਾਤ੍ । ਦੇਹਨਦ੍ਯਾḫ ਪਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਯੁḫ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਤਿ ਨੋ ਪੁਨਃ
ਹਰ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੰਦ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਤਸ਼ḫ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਿਣ੍ਡਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਿਕਾਭਾਵਾ ਇਵ ਭਾਵਾ ਭਵਾਮ੍ਬੁਧੌ
ਸੈਂਕੜੇ ਰੂਪ ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਵਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਰਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰਾਸ਼੍ ਚੌਰਾ ਵਿषਮਾ ਵਿषਯਾਰਯਃ । ਹਰਨ੍ਤਿ ਭਾਵਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਜਾਗਰ੍ਮਿ ਸ੍ਵਪਿਮੀਹ ਕਿਮ੍
ਚਲਾਕ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਵੈਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਾਲਤ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਆਯੁषẖ ਖਣ੍ਡਖਣ੍ਡਾਸ਼੍ ਚ ਨਿਪਤਨ੍ਤḫ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਕृਤਾਨਿ ਦਿਵਸਾਨ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਢਿੱਲੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਹਾਏ!
ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਤਥੇਦਂ ਸ਼੍ਵਸ੍ ਤਥੇਦਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਮੇ । ਏਵਂਕਲਨਯਾ ਲੋਕੋ ਗਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਅੱਜ ਇਹ ਹੈ, ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਇਹ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁਨੀਆ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਹਾਏ!
ਭੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਸੁ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਚ ਭਵਭੂਮਿषੁ । ਦृष੍ਟਾਨਿ ਸੁਖਦੁẖਖਾਨਿ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਹ ਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਖਾਧਾ, ਪੀਤਾ, ਅਣਗਣਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਲਏ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ?
ਸੁਖਦੁẖਖਾਨੁਭਵਨਾਦ੍ ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਅਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿष੍ਕੌਤੁਕਾ ਵਯਮ੍
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ, ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਭੁਕ੍ਤਾਨਿ ਭੋਗਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਦृष੍ਟਾ ਚਾਨਿਤ੍ਯਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਨੋਪਲਭ੍ਯਤ ਏਵਾਤਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਹ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਚੱਖ ਲਏ, ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤੁਙ੍ਗਸ਼ृਙ੍ਗਾਸੁ ਮੇਰੂਪਵਨਭੂਮਿषੁ । ਲੋਕਪਾਲਪੁਰੀषੂਚ੍ਚੈਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਿਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍
ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਭਟਕ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਲ ਤੇ ਖਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਦੱਸੋ?
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦਾਰੁਭਿਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਮਾਂਸੈਰ੍ ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਰ੍ ਮृਦਾ । ਦੁẖਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਤ੍ਯਤਾ ਚੇਤਿ ਕਥਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਵਦ
ਹਰ ਥਾਂ ਦਰੱਖਤ ਲੱਕੜ ਦੇ, ਜੀਵ ਮਾਸ ਦੇ, ਧਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ—ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਧਨਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸੁਖਾਨਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤੁਂ ਕਾਲੇਨ ਕਲਿਤਂ ਜਨਮ੍
ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਜਨੋ ਜਰਢਜੀਮੂਤਜਾਲਵਦ੍ ਗਿਰਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿषੁ । ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵਾਸ੍ਤਂ ਪਾਂਸੂਪਚਯਪੇਲਵਃ
ਮਨੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੇਮੇ ਮਨੋਰਮਾẖ ਕਾਮਾ ਨ ਚ ਰਮ੍ਯਾ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਇਦਂ ਮਤ੍ਤਾਙ੍ਗਨਾਪਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਲੋਲਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਇਹ ਮਨਮੋਹਣੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਹਣੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਰੌਣਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਖਾਸ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੋ ਮਸਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
ਕ੍ਵੇਵ ਕਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨਾਮ ਕੁਤ ਆਸ਼੍ਵਾਸਨਂ ਮੁਨੇ । ਅਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵੋ ਵਾ ਪਦਂ ਪਾਪੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ
ਕਿੱਥੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਵੇਂ — ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮুনি। ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ, ਮੌਤ — ਜੋ ਬੁਰਾ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰ੍ਣਵਦ੍ ਭ੍ਰਂਸ਼ਿ ਜੀਵਿਤਂ ਜੀਰ੍ਣਸਂਸ੍ਥਿਤਿ । ਧੀਰਧੀਰਤਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਰਸਾ ਨੀਰਸਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਸਰੀਰ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਢਿੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਦਗੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਦਿਲੇਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਨੀਤਂ ਮਨੋਰਥੈਰ੍ ਏਵ ਨੀਰਸੈਰ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਨ ਮਨਸ੍ਵਿ ਚਮਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪੀਹਿਤਮ੍
ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਫਿਕੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਸਕੇ।
ਮੋਹੋ ऽਦ੍ਯ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍ ਆਯਾਤੋ ਦੇਹੋ ਨੇਹੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਅਨਾਸ੍ਥੈਵੋਤ੍ਤਮਾਵਸ੍ਥਾ ਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ਥੈਵਾਧਮਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਭਟਕਣ ਹੁਣ ਸੁਸਤਪਨ ਲਿਆ ਆਈ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ; ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
ਆਪਦ੍ ਆਪਤਿਤੈਵੇਯਂ ਮਹਾਮੋਹਵਿਧਾਯਿਨੀ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਸਂਸृਤੌ
ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸੀਬਤ ਹੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਜੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਿਧਿਭਿḫ ਪ੍ਰਤਿषੇਧੈਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਤੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਤੈਃ । ਯਥੇष੍ਟਂ ਨੀਯਤੇ ਲੋਕੋ ਜਲਂ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤੈਰ੍ ਇਵ
ਚਾਹੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੇ ਮਨਾਹੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਯਮ ਦੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨਮਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਾਮੋਦਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਚੇਤẖਕੁਸੁਮਕੋਸ਼ਤਃ । ਹृਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿषਯਾ ਵਿषਵਾਯਵਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੀਲਾ ਹਵਾ ਮਨ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਵਾਸਨਾ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਿੱਠਾਸ ਹੈ, ਚੁਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੱਤ-ਹੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਤਥਾ ਨਾਮ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਯਥਾ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ਰੂਪਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍
ਝੂਠਾ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਅਸਲ ਜਾਪਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਝੂਠੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸਲ ਝੂਠਾ ਤੇ ਝੂਠਾ ਅਸਲ ਜਾਪਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਦੋਲਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਵਨੌ ਦੇਹਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ ਸਾਗਰਾਙ੍ਗਨਾਃ । ਯਥਾ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਜਨਤਾ ਵਿषਯਾਂਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਲਾਂ-ਪੋਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਦੌੜਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਵਿषਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮ੍ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸਾਯਕਾਃ । ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨ ਗੁਣਂ ਭੂਯẖ ਕृਤਘ੍ਨਾਸ੍ ਸੌਹृਦਂ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਫਿਰ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਲੋਕ ਮੁੜ ਦੋਸਤੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਉਤ੍ਪਾਤਵਾਯੁਰ੍ ਏਵਾਯੁਰ੍ ਮਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਸ਼ਤ੍ਰਵਃ । ਬਨ੍ਧਵੋ ਬਨ੍ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਨੈਧਨਮ੍
ਜੀਵਨ ਤੂਫਾਨੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਦੋਸਤ ਵੱਡੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਿਰਫ ਬੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਤੇ ਧਨ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਗਰੀਬੀ ਹੈ।
ਸੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਦੁẖਖਾਨਿ ਸਮ੍ਪਦḫ ਪਰਮਾਪਦਃ । ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾ ਰਤਿਰ੍ ਏਵ ਪਰਾਰਤਿਃ
ਸੁਖ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਹਨ; ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ; ਭੋਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ; ਰਸ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੈ।
ਆਪਦਸ੍ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸੁਖਂ ਦੁẖਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਜੀਵਿਤਂ ਮਰਣਾਯੈਵ ਬਤ ਮਾਯਾ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਹੀ ਦੌਲਤ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਖ ਸਿਰਫ ਦੁਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਲਈ ਹੀ ਹੈ—ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।