ਦृਸ਼੍ਯਨਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਥੋ ਚਿਤ੍ਤਜਲਕਲ੍ਲੋਲਹੇਲਯਾ । ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤੋਹ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮਯੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍
ਦਿੱਖ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਰਹਿਆ, ਭਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਕਲੋਲ੍ਲੈਰ੍ ਅਹਮ੍ ਆਕੁਲਃ । ਕਾਲੇਨੋਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਯਾਤਸ਼੍ ਚਾਤਕੋ ऽਵਗ੍ਰਹੇ ਯਥਾ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਦਾਸੀ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਸੁੱਕੇ ਵਿੱਚ ਤਰਸਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਸਾਰੇषੁ ਰਮ੍ਯਂ ਭੋਗੇषੁ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ । ਅਵਤਿष੍ਠੇ ਗਤੋਦ੍ਵੇਗਂ ਸਂਵਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਰਮਣੀਆਂ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਪਰਮ੍ । ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਰਮੇ
ਆਵਾਜ਼, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਮਾਂ?
ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਸਦਾਕਾਰੇ ਰਮੇ ਨष੍ਟਮਤਿਰ੍ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰੁਚੀ ਲਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਤ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ?
ਵਿषਯਾ ਵਿषਵੈषਮ੍ਯਾ ਵਾਮਾẖ ਕਾਮਵਿਮੋਹਦਾਃ । ਰਸਾ ਵਿਰਸਵੈਰਸ੍ਯਾ ਲੁਠਨ੍ਨ੍ ਏषੁ ਨ ਕੋ ਹਤਃ
ਵਿਸ਼ੇ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸਮਤ ਨਾਲ, ਚੰਚਲ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੀਰ੍ਣਜੀਵਿਤਜਮ੍ਬਾਲਜਰਚ੍ਛਫਰਿਕਾਂ ਮਤਿਮ੍ । ਕਾਯਦ੍ਰੁਮਗਤਾਦਾਤੁਂ ਜਰੇਚ੍ਛਤਿ ਬृਹਦ੍ਬਕੀ
ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਗਲਾ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲੱਤੜੀ ਹੋਈ, ਸੜੀ ਹੋਈ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਮੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਚਿਰਾਪਾਯੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦੋ ऽਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵ੍ ਇਵ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਲੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਾਕੁਲਕਲ੍ਲੋਲਾ ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤਵਿਧਾਯਿਨੀ । ਮृਤਿਜਨ੍ਮਬृਹਤ੍ਕੂਲਾ ਸੁਖਦੁẖਖਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਢੇ, ਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ।
ਯੌਵਨੋਲ੍ਲਾਸਕਲਿਲਾ ਜਰਾਧਵਲਫੇਨਿਲਾ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖਬੁਦ੍ਬੁਦਾ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਜੁਆਨੀ ਦੀ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਗੰਦਲ ਹੋਈ ਹੋਈ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਝਾਗ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਾਂ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਂਗ, ਵਕਤ-ਵਕਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬੁਲਬਲੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਮਹਾਵਾਹਲੇਖਾ ਜਡਰਯਾਕੁਲਾ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਘਨੋਲ੍ਲਾਸਾ ਭੂਤਲਾਲੋਲਦੇਹਿਕਾ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਹਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਹਨ, ਜੜਤਾ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰ ਅਡੋਲ ਤਰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਭਮੋਹਮਹਾਵਰ੍ਤਾ ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਵਿਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਹਾ ਤਪ੍ਤਾ ਜੀਵਿਤਾਖ੍ਯੇਯਂ ਨਦੀ ਨਦਨਸ਼ੀਤਲਾ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਤਨ ਤੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਹਾਏ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਨਾਮ ਦੀ ਦਰਿਆ ਤਪਦੀ ਹੈ, ਠੰਡਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ।
ਅਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਂਸਾਰਸਰਿਦਮ੍ਬੂਨਿ ਸਙ੍ਗਤਾਨਿ ਧਨਾਨਿ ਚ
ਨਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਯੇ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੈਰ੍ ਅਲਂ ਹਤਭਾਵਕੈਃ । ਅਪੂਰ੍ਵਾ ਯੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥੇਹ ਕੀਦृਸ਼ੀ
ਜੋ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਜੋ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਾਕਰਾਤ੍ । ਦੇਹਨਦ੍ਯਾḫ ਪਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਯੁḫ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਤਿ ਨੋ ਪੁਨਃ
ਹਰ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੰਦ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਤਸ਼ḫ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਿਣ੍ਡਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਿਕਾਭਾਵਾ ਇਵ ਭਾਵਾ ਭਵਾਮ੍ਬੁਧੌ
ਸੈਂਕੜੇ ਰੂਪ ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਵਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਰਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰਾਸ਼੍ ਚੌਰਾ ਵਿषਮਾ ਵਿषਯਾਰਯਃ । ਹਰਨ੍ਤਿ ਭਾਵਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਜਾਗਰ੍ਮਿ ਸ੍ਵਪਿਮੀਹ ਕਿਮ੍
ਚਲਾਕ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਵੈਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਾਲਤ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਆਯੁषẖ ਖਣ੍ਡਖਣ੍ਡਾਸ਼੍ ਚ ਨਿਪਤਨ੍ਤḫ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਕृਤਾਨਿ ਦਿਵਸਾਨ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਢਿੱਲੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਹਾਏ!
ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਤਥੇਦਂ ਸ਼੍ਵਸ੍ ਤਥੇਦਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਮੇ । ਏਵਂਕਲਨਯਾ ਲੋਕੋ ਗਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਅੱਜ ਇਹ ਹੈ, ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਇਹ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁਨੀਆ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਹਾਏ!
ਭੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਸੁ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਚ ਭਵਭੂਮਿषੁ । ਦृष੍ਟਾਨਿ ਸੁਖਦੁẖਖਾਨਿ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਹ ਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਖਾਧਾ, ਪੀਤਾ, ਅਣਗਣਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਲਏ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ?
ਸੁਖਦੁẖਖਾਨੁਭਵਨਾਦ੍ ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਅਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿष੍ਕੌਤੁਕਾ ਵਯਮ੍
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ, ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਭੁਕ੍ਤਾਨਿ ਭੋਗਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਦृष੍ਟਾ ਚਾਨਿਤ੍ਯਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਨੋਪਲਭ੍ਯਤ ਏਵਾਤਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਹ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਚੱਖ ਲਏ, ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤੁਙ੍ਗਸ਼ृਙ੍ਗਾਸੁ ਮੇਰੂਪਵਨਭੂਮਿषੁ । ਲੋਕਪਾਲਪੁਰੀषੂਚ੍ਚੈਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਿਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍
ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਭਟਕ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਲ ਤੇ ਖਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਦੱਸੋ?
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦਾਰੁਭਿਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਮਾਂਸੈਰ੍ ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਰ੍ ਮृਦਾ । ਦੁẖਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਤ੍ਯਤਾ ਚੇਤਿ ਕਥਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਵਦ
ਹਰ ਥਾਂ ਦਰੱਖਤ ਲੱਕੜ ਦੇ, ਜੀਵ ਮਾਸ ਦੇ, ਧਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ—ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਧਨਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸੁਖਾਨਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤੁਂ ਕਾਲੇਨ ਕਲਿਤਂ ਜਨਮ੍
ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਜਨੋ ਜਰਢਜੀਮੂਤਜਾਲਵਦ੍ ਗਿਰਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿषੁ । ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵਾਸ੍ਤਂ ਪਾਂਸੂਪਚਯਪੇਲਵਃ
ਮਨੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੇਮੇ ਮਨੋਰਮਾẖ ਕਾਮਾ ਨ ਚ ਰਮ੍ਯਾ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਇਦਂ ਮਤ੍ਤਾਙ੍ਗਨਾਪਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਲੋਲਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਇਹ ਮਨਮੋਹਣੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਹਣੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਰੌਣਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਖਾਸ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੋ ਮਸਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
ਕ੍ਵੇਵ ਕਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨਾਮ ਕੁਤ ਆਸ਼੍ਵਾਸਨਂ ਮੁਨੇ । ਅਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵੋ ਵਾ ਪਦਂ ਪਾਪੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ
ਕਿੱਥੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਵੇਂ — ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮুনি। ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ, ਮੌਤ — ਜੋ ਬੁਰਾ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰ੍ਣਵਦ੍ ਭ੍ਰਂਸ਼ਿ ਜੀਵਿਤਂ ਜੀਰ੍ਣਸਂਸ੍ਥਿਤਿ । ਧੀਰਧੀਰਤਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਰਸਾ ਨੀਰਸਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਸਰੀਰ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਢਿੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਦਗੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਦਿਲੇਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਨੀਤਂ ਮਨੋਰਥੈਰ੍ ਏਵ ਨੀਰਸੈਰ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਨ ਮਨਸ੍ਵਿ ਚਮਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪੀਹਿਤਮ੍
ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਫਿਕੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਸਕੇ।