ਸਾ ਨਿਵृਤ੍ਤਾ ਕੁਟੀ ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯੋਮ ਕੇਵਲਮ੍ । ਸ ਸਿਦ੍ਧੋ ऽਥ ਨਿਰਾਧਾਰḫ ਪਤਿਤੋ ऽਧਸ੍ ਸਮਾਧਿਮਾਨ੍
ਉਹ ਝੋਂਪੜੀ ਉਥੇ ਮਿਟ ਗਈ, ਸਿਰਫ਼ ਸੁੱਚਾ ਅਕਾਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਯਥਾ ਸਾਸ਼ੁ ਕੁਟੀ ਨष੍ਟਾ ਮਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਝੋਂਪੜੀ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ।
ਸ ਪਪਾਤ ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਨੀ ਜਲੋਤ੍ਪੀਡ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਾਤ੍ । ਖਾਦ੍ ਇਵਾਨਿਲਨੁਨ੍ਨੋ ऽਬ੍ਦ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਦਿਵ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਦ ਦੀ ਮਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਿਆ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ।
ਵੈਮਾਨਿਕ ਇਵਾਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ । ਖਾਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ ਇਵ ਪਾषਾਣਸ੍ ਸ ਪਪਾਤ ਤਤੋ ऽਵਨੌ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨੀ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਪੂਣ ਖੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਯਾਵਦ੍ ਇਯਂ ਤਾਵਤ੍ ਕੁਟਿਕਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਨੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕੁਟੀਕ੍ਸ਼ਯੇ ਜਾਤੇ ਸ ਸਿਦ੍ਧḫ ਪਤਿਤẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੋਚ ਸੀ ਕਿ 'ਇਹ ਝੋਪੜੀ ਰਹੇ', ਝੋਪੜੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਪਤਤਾ ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤਤਸ੍ ਸੌਜਨ੍ਯਕੌਤੁਕਾਤ੍ । ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਅਗਮਂ ਨਭਸੋ ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍
ਉਹ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆ ਗਿਆ।
ਸੋ ऽਪਤਤ੍ ਪਵਨਸ੍ਕਨ੍ਧਵਲਨਾਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ । ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਗੀਰ੍ਵਾਣਰਮਣਾਵਨੌ
ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਖਾਦ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਸਃ । ਸ੍ਪष੍ਟ ਏਵੋਰ੍ਧ੍ਵਮੂਰ੍ਧੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨੋ ऽਪਤਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਸਾਫ਼ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਪੈਰਾਂ ਲੋਟਸ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਨ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਬਭੂਵਾਸਾਵ੍ ਇਵ ਨੂਨਮ੍ ਅਚੇਤਨਃ । ਪਾषਾਣਦੇਹ ਇਵ ਵਾ ਵਾਤੂਲਾਤ੍ਮੇਵ ਵਾ ਲਘੁਃ
ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕਾ।
ਮਯਾ ਤਦਵਬੋਧਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਥ ਯਤ੍ਨਵਤਾ ਤਦਾ । ਕृਤ੍ਵਾ ਜਲਦਤਾਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਵृष੍ਟਂ ਗਰ੍ਜਿਤਮ੍ ਊਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ, ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੀਂਹ ਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।
ਕਰਕਾਸ਼ਨਿਪਾਤੇਨ ਤੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਗਨ੍ਤਰੇ । ਮਯੂਰḫ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਸੌ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਬੋਧਿ ਵਨਾਵਨੇਃ
ਉਸ ਪਾਸੇ ਵਿਜਲੀ ਪੈਣ ਨਾਲ, ਮੋਰ ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜਾਗ ਗਿਆ।
ਬਭਾਵ੍ ਆਸਾਦਿਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਿਕਾਸਿਤਵਿਲੋਚਨਃ । ਧਾਰਾਨਿਕਰਫੁਲ੍ਲਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਮ੍ਬੁਜਾਕਰਃ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਵਣ ਦੇ ਕਮਲ-ਪੁਖਰ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਿਆ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯਾਂ ਵृष੍ਟੌ ਤਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ । ਅਪृਚ੍ਛਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍ ਆਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਖੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸਿ ਕਰੋषੀਦਂ ਕਿਂ ਚ ਭੋ ਮੁਨਿਨਾਯਕ । ਕਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਲਂ ਦੂਰਾਨ੍ ਨ ਭ੍ਰਂਸ਼ਮ੍ ਅਪਿ ਚੇਤਸਿ
ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ?
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਮਾਮ੍ ਅਸੌ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਗਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਚਾਰੁ ਚਾਤਕੋ ਜਲਦਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਬਦਲ ਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯ ਮੇ ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਦੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਵਾਕਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਸ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਸ੍ਮृਤਵਾਨ੍ ਸਾਯਮ੍ ਅਹ੍ਨੀਵ ਸਮਾਚਰਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕਰਤੂਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਮ੍ ਅਥੋਵਾਚ ਵਚਨਂ ਚਾਰੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲਮ੍ । ਆਹ੍ਲਾਦਕਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਚ ਨਿਰਵਦ੍ਯਂ ਸੁਖੋਦਯਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਐਸੇ ਬੋਲ ਆਖੇ ਜੋ ਚੰਦਨੀ ਵਾਂਗ ਠੰਢੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ।
ਅਧੁਨਾ ਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ऽਭਿਵਾਦਯੇ । ਅਤਿਕ੍ਰਮੋ ऽਯਂ ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹਿ ਸਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਹੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਫੀ ਦੇਣਾ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਨੇ ਚਿਰਮ੍ ਅਹਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਦੇਵੋਪਵਨਭੂਮਿषੁ । ਭੋਗਾਮੋਦਵਿਮੋਹੇषੁ षਟ੍ਪਦḫ ਪਦ੍ਮਿਨੀष੍ਵ੍ ਇਵ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਨਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਥੋ ਚਿਤ੍ਤਜਲਕਲ੍ਲੋਲਹੇਲਯਾ । ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤੋਹ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮਯੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍
ਦਿੱਖ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਰਹਿਆ, ਭਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਕਲੋਲ੍ਲੈਰ੍ ਅਹਮ੍ ਆਕੁਲਃ । ਕਾਲੇਨੋਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਯਾਤਸ਼੍ ਚਾਤਕੋ ऽਵਗ੍ਰਹੇ ਯਥਾ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਦਾਸੀ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਸੁੱਕੇ ਵਿੱਚ ਤਰਸਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਸਾਰੇषੁ ਰਮ੍ਯਂ ਭੋਗੇषੁ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ । ਅਵਤਿष੍ਠੇ ਗਤੋਦ੍ਵੇਗਂ ਸਂਵਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਰਮਣੀਆਂ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਪਰਮ੍ । ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਰਮੇ
ਆਵਾਜ਼, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਮਾਂ?
ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਸਦਾਕਾਰੇ ਰਮੇ ਨष੍ਟਮਤਿਰ੍ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰੁਚੀ ਲਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਤ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ?
ਵਿषਯਾ ਵਿषਵੈषਮ੍ਯਾ ਵਾਮਾẖ ਕਾਮਵਿਮੋਹਦਾਃ । ਰਸਾ ਵਿਰਸਵੈਰਸ੍ਯਾ ਲੁਠਨ੍ਨ੍ ਏषੁ ਨ ਕੋ ਹਤਃ
ਵਿਸ਼ੇ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸਮਤ ਨਾਲ, ਚੰਚਲ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੀਰ੍ਣਜੀਵਿਤਜਮ੍ਬਾਲਜਰਚ੍ਛਫਰਿਕਾਂ ਮਤਿਮ੍ । ਕਾਯਦ੍ਰੁਮਗਤਾਦਾਤੁਂ ਜਰੇਚ੍ਛਤਿ ਬृਹਦ੍ਬਕੀ
ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਗਲਾ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲੱਤੜੀ ਹੋਈ, ਸੜੀ ਹੋਈ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਮੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਚਿਰਾਪਾਯੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦੋ ऽਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵ੍ ਇਵ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਲੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਾਕੁਲਕਲ੍ਲੋਲਾ ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤਵਿਧਾਯਿਨੀ । ਮृਤਿਜਨ੍ਮਬृਹਤ੍ਕੂਲਾ ਸੁਖਦੁẖਖਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਢੇ, ਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ।
ਯੌਵਨੋਲ੍ਲਾਸਕਲਿਲਾ ਜਰਾਧਵਲਫੇਨਿਲਾ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖਬੁਦ੍ਬੁਦਾ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਜੁਆਨੀ ਦੀ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਗੰਦਲ ਹੋਈ ਹੋਈ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਝਾਗ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਾਂ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਂਗ, ਵਕਤ-ਵਕਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬੁਲਬਲੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।