ਅਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਯ ਦੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮਸ੍ਤਗੁਣਨਾਸ਼ਿਨਃ । ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਨਿਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨਃ
ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਦੇਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਮਸ੍ਤਮਾਲਪਰਸ਼ੁḫ ਪਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਪਦਮ੍ । ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਦਿਜਨਜੀਵਿਤਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਾਰੁਣਾਦੀਨਾਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਾਯਿਨਾਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਇਵ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦੇਹਦḫ ਪਿਤਾ
ਸਾਰੇ ਰੰਗ—ਚਿੱਟਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਜੋ ਕੰਧਾਂ, ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ।
ਘਨਸ੍ਨੇਹਦਸ਼ਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿਲਵੇਧਨਮ੍ । ਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ ਘਨਾਨਨ੍ਦੈਰ੍ ਧृਤਦੀਪਕਪੁਤ੍ਰਕਮ੍
ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਨਮੀ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੀ ਚੁਭਨ ਤੋਂ ਬਚਾਈ ਗਈ, ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਤੇ ਲੰਪਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟਂ ਪਾਤਾਲਕੇष੍ਵ੍ ਈषਤ੍ ਤਮੋਰੂਪਿषੁ ਪਾਵਨਮ੍ । ਅਰ੍ਧਦृष੍ਟਂ ਰਜੋਰੂਪੇ ਭੂਤਲੇ ਭੂਤਮਾਲਿਤੇ
ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ; ਧੂੜ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਅੱਧਾ-ਅੱਧਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕ بخਸ਼ਦਾ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸੁ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਥਂ ਦੇਵਸਦ੍ਮਸੁ । ਜਗਜ੍ਜੀਰ੍ਣਕੁਟੀਦੀਪẖ ਕੂਪੋ ऽਨ੍ਧਤਮਸੋ ਮਹਾਨ੍
ਸੱਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸੱਤਵ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿਚ ਦੀਪਕ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਡੂੰਘੇ ਅੰਧੇਰੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੂਆ ਹੈ।
ਦਿਗ੍ਵਧੂਵਿਮਲਾਦਰ੍ਸ਼ੋ ਨਿਸ਼ਾਨੀਹਾਰਮਾਰੁਤਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਵਹ੍ਨੀਨਾਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਲੇਪਨਂ ਦਿਵਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦੂਲਹਨ ਦਾ ਆਇਨਾ, ਰਾਤ ਦੇ ਕੋਹਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੱਤਵ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਕੇਸਰ ਵਾਲਾ ਲੇਪ ਹੈ।
ਕੇਦਾਰਂ ਦਿਨਸਸ੍ਯਾਨਾਂ ਤਮੋऽਮ੍ਬੂਨਾਮ੍ ਅਵਗ੍ਰਹਃ । ਨਭẖਕਾਚਬृਹਤ੍ਪਾਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਾਮ੍ਬੁ ਸਮੁਲ੍ਲਸਤ੍
ਦਿਨ ਦੇ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਖੇਤ, ਅੰਧੇਰੇ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਰਤਨ ਜੋ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਪ੍ਰਦਤਯਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤਯਾਪਿ ਚ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਹੋਦਰ ਇਵਾਨੁਜਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਜੂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਕਮਲਿਨੀਭਾਨੁਰ੍ ਭੂਤਲੋਦਰਜੀਵਿਤਮ੍ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਚਮਤ੍ਕਾਰੇ ਚਿਤਿਰ੍ ਯਥਾ
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਮਲ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ, ਰੂਪ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ—ਇਹ ਸਭ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ।
ਨਭਸ੍ਤਲਗਤਾਸਙ੍ਖ੍ਯਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣਿਮਾਲਿਤਃ । ਦਿਨਰ੍ਤੁਵਤ੍ਸਰਾਵਰ੍ਤੋ ਵਾਡਵਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਫੇਨਿਲਃ
ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਬੇਅੰਤ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਦਿਨ, ਮੌਸਮ ਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਝਾਗਦਾ ਹੋਇਆ—
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਦਿਤਰਙ੍ਗੋ ऽਨ੍ਤਰਜਡੋ ऽਪਙ੍ਕਿਲੋ ਮਹਾਨ੍ । ਬृਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਾਤਸ੍ਥੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵੋ ऽਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਮੂਰਖ ਪਰ ਬਿਨਾ ਮੈਲ ਦੇ, ਵੱਡਾ, ਵਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਇੱਕ ਅਖੁੰਨ ਸਮੁੰਦਰ।
ਹੇਮਾਦਿषੁ ਸੁਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਨਰਾਦਿषੁ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਕਾਚਕਚ੍ਯਂ ਚ ਰਤ੍ਨਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਰ੍ਕਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਵਭਾਸਨਮ੍
ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਹਕ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ, ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਚਮਕ —
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਮੁਖੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬੇषੁ ਪਕ੍ਸ਼੍ਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼੍ਮਸੁ । ਸ੍ਰਵਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਮृਤਾਪੂਰੋ ਹਾਸਸ੍ ਸੌਹਾਰ੍ਦਭਾਸਨਮ੍
ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਚੰਦ-ਸਦਰਸ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਲਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ ਬਹਾਵ, ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਚਮਕ —
ਕਪੋਲਬਾਹੁਨੇਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਭ੍ਰੂਕਰਾਲਕਲਾਸਕਃ । ਨਿਜੋ ऽਜੇਯਤਯਾ ਜਾਤੋ ਵਿਲਾਸẖ ਕਾਮਿਨੀਜਨੇ
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖਾਸ ਰੂਪ-ਮਾਝਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਜਿੱਤ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ, ਭੰਵਾਂ ਤੇ ਲਟਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਚਲਾਕੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਤृਣੀਕृਤਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਚਪੇਟਾਸ੍ਫੋਟਿਤਦ੍ਵਿषਮ੍ । ਸ਼ਿਰਸ੍ਸੁ ਵਜ੍ਰੀਕਰਣਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸਿਂਹਾਦਿਚੇਤਸਿ
ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਾਸ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਥਪੜ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਟੁਕਙ੍ਕਟਕੁਟ੍ਟਾਕਖਡ੍ਗਸਙ੍ਘਟ੍ਟਟਾਙ੍ਕृਤੇਃ । ਪਟੁਸ੍ਫੁਟਾਸ੍ਫੋਟਰਟਿ ਭਟੇष੍ਵ੍ ਅਟਨਮ੍ ਉਦ੍ਭਟਮ੍
ਉਹ ਜੰਗੀ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਖੇ ਤੇ ਕੜੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਟਕਰ, ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵੱਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਹੱਲਾ-ਗੁਲਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵੇषੁ ਦਾਨਵਾਰਿਤ੍ਵਂ ਸੁਰਾਰਿਤ੍ਵਂ ਸੁਰਾਰਿषੁ । ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਸੌਜਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਨ੍ਨਾਮਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਾਦਿषੁ
ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ; ਦੈਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹਨ; ਤੇ ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਉੱਤ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ।
ਅਥ ਹੇਮ ਭਵਨ੍ ਭਾਸ੍ਵਾਂਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਵਾਨ੍ । ਜਗਦਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇषੁ ਤੇषੁ ਤਾਮਰਸੇਕ੍ਸ਼ਣ
ਫਿਰ, ਹੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਕਮਲ-ਅੱਖੀ, ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਦਿਗਨ੍ਤਦਸ਼ਕਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣੈẖ ਕਰਜਾਲੈਰ੍ ਜਗਤ੍ਖਗਮ੍ । ਗृਹ੍ਣਦ੍ ਅਦ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗਮ੍ ਅਰ੍ਕਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਮਵਦ੍ਦृष੍ਟਭੂਤਲਮ੍
ਉਹ ਕਿਰਣਾਂ ਜੋ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਪਕੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵ੍ਯੋਮੋਤ੍ਪਲੇ ਕੋਸ਼ਚਕ੍ਰਂ ਵਾਡਵਂ ਤਿਮਿਰਾਰ੍ਣਵੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸਦਨੇ ਦੀਪੋ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਦਿਨਫਲਾਵਲੇਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੌਲਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ, ਦਿਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰੁੱਖ।
ਰਸਾਯਨਹ੍ਰਦਾਕਾਰਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਤ੍ਵਂ ਵਦਨਂ ਦਿਵਃ । ਨਿਸ਼ਾਨਿਸ਼ਾਚਰੀਹਾਸੋ ਵਿਕਾਸੋ ਰਜਨੀਦਿਸ਼ਾਮ੍
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਰਾਤ ਰਾਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਲਾਰਾ।
ਜਗਲ੍ਲਾਵਣ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮ੍ ਉਪਮਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਰਜਨੀਰੋਹਿਣੀਨਾਰੀਕੈਰਵਾਣਾਂ ਪਰਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ, ਰਾਤ, ਰੋਹਣੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਦੇ ਕੌਲਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ।
ਨੇਤ੍ਰਵृਨ੍ਦਂ ਖਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਦ੍ਯੁਲਤਾਪੁष੍ਪਜਾਲਕਮ੍ । ਸ੍ਵਰ੍ਗੌਕੋਮषਕਵ੍ਯੂਹਂ ਤਾਰਕਾਪਟਲਂ ਪृਥੁ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਅਸਮਾਨੀ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ, ਸੁਰਗ ਦੇ ਨਰਮ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਚੌੜਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ।
ਵਣਿਙ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਵਣਿਗ੍ਘਸ੍ਤਤਲਤੋਲਨਦੋਲਿਤਮ੍ । ਰਤ੍ਨਤ੍ਵਂ ਜਲਕਲ੍ਲੋਲਹਸ੍ਤਾਨ੍ਦੋਲਿਤਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਭਿਃ
ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋਲਦਾ ਤੇ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਬ੍ਦਾਬ੍ਧੌ ਸ਼ਫਰਾਵਰ੍ਤਮ੍ ਅਬ੍ਦਾਗੇ ਮਞ੍ਜਰੀਗਣਃ । ਅਬ੍ਦਾਦ੍ਰੌ ਦਾਵਦਹਨੋ ਵੈਦ੍ਯੁਤਂ ਦ੍ਯੋਤਨਂ ਤਰੌ
ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਹੈ; ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁਚਾ ਹੈ; ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ।
ਦਾਰੁਦਾਰੁਣਦੁਰ੍ਵਾਰਂ ਦੀਪ੍ਤਂ ਜ੍ਵਲਨਚਾਲਨਮ੍ । ਯਜ੍ਞਾਗ੍ਨਿਦਾਹਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਵਿਸ੍ਫੋਟਕਠਿਨਾਰਵਮ੍
ਇਹ ਲੱਕੜ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤੇ ਰੋਕਣ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੜਦੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯਜਨ ਅੱਗ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਚਤ੍ਕਾਞ੍ਚਨਮਾਣਿਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਮਯਂ ਮਹਃ । ਤਮਸ੍ਤਾਂ ਨੀਤਮ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਪਾਮਰੈਃ
ਸੋਨੇ, ਮਾਣਕ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਅਣਪੜਾਂ ਵਲੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਤਨਤੁਙ੍ਗੇषੁ ਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਤਯਾ ਮਯਾ । ਅਸੁਰੋਰਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਰਨਾਯਕਯੋषਿਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੁਰ, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਿਨੇ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਪਾਦਾਹਤਿਸ਼ਤਂ ਮਾਰ੍ਗੇ ਤਿਲਕਤ੍ਵਂ ਵਧੂਮੁਖੇ । ਖਦ੍ਯੋਤੇਨ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧਂ ਪਸ਼੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਚਾਪਲਮ੍
ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੌ ਪੈਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਵਧੂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਟਿਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜुगਨੂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਹੈ।