ਨਿਤ੍ਯਂ ਕृषੀਵਲੈẖ ਕृष੍ਟਂ ਵੀਜਿਤਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨਿਲੈਃ । ਤਾਪਿਤਂ ਤਪਨੈਸ੍ ਤਪ੍ਤੈਰ੍ ਉਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਪ੍ਰਾਵृਡਮ੍ਬੁਭਿਃ
ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਬੀਜ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਸਰਦੀ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੜਦੀ, ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪੁਲਾਗ੍ਰਸ੍ਥਲੋਰਸ੍ਕਂ ਪਦ੍ਮਾਕਰਸ਼ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸਿਤਾਸਿਤਘਨੋष੍ਣੀषਂ ਦਸ਼ਾਸ਼ੋਦਰਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਇਸ ਦਾ ਚੌੜਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਸینه ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਸੌਂ ਕਮਲ-ਕੁੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਗਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ।
ਲੋਕਾਲੋਕਮਹਾਖਾਤਵਲਯੋਗ੍ਰਾਸ੍ਯਭੀषਣਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਭੂਤਸਙ੍ਘਾਤਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੈਕਚੇਤਨਮ੍
ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੱਡਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ, ਇਹ ਅਨੰਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ਼੍ ਚੈਵ ਨਾਨਾਭੂਤਗਣੈḫ ਪृਥਕ੍ । ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤੁ ਕੀਟਕੈਃ
ਇਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਬਾਹਰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਕੀੜੇ ਹਨ।
ਪਾਤਾਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰਨ੍ਧ੍ਰੇषੁ ਨਾਗਾਸੁਰਕ੍ਰਿਮਿਵ੍ਰਜੈਃ । ਸਪ੍ਤਸ੍ਵ੍ ਅਰ੍ਣਵਕੋਸ਼ੇषੁ ਨਾਨਾਜਾਤਿਜਲੇਚਰੈਃ
ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਰੰਦਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਲ ਜੀਵ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨਦੀਵਨਸਮੁਦ੍ਰਦਿਗਨ੍ਤਸ਼ੈਲਦ੍ਵੀਪਾਬ੍ਦਜਨ੍ਤੁਵਿਜਯਸ੍ਥਲਜਙ੍ਗਲੌਘੈਃ । ਨਾਨਾਵਨਾਵਲਿਤਮਣ੍ਡਲਕੋਟ੍ਟषਣ੍ਡਵਲ੍ਲੀਸਰਸ੍ਸਰਿਦਰਾਤਿਰਣਾਬ੍ਜषਣ੍ਡੈਃ
ਇਹ ਨਦੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ, ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬੇਲਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ, ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਪੀਠੇਨ ਸਤਾ ਤਤ੍ਰ ਮਯਾ ਤਦਨੁ ਮਾਨਦ । ਅਨੁਭੂਤਂ ਨਦਨਦੀਨਾਦਿਨੇਦਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੈਠਕ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਮਾਨਯੋਗ। ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਸੁਣੇ।
ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਮਰਣਸਾਕ੍ਰਨ੍ਦਨਾਰੀਕਰੁਣਵੇਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਉਤ੍ਤਾਣ੍ਡਵਸ੍ਤ੍ਰੈਣਮਹੋਤ੍ਸਵਮਹਾਸੁਖਮ੍
ਕਦੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ-ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੁਰ੍ਵਾਰਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਦੁਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਦੁਰੀਹਿਤਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਕਲਸਸ੍ਯੌਘਸਮ੍ਪਨ੍ਨਘਨਸੌਹृਦਮ੍
ਕਦੇ ਕਠਿਨ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਰੋਣ-ਧੋਣ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਦੁਰਦਰਦ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਏ, ਤੇ ਕਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਹਿਰੀ ਦੋਸਤੀ ਵੇਖੀ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਮਹਾਦਾਹਦਗ੍ਧਦੇਸ਼ੋਗ੍ਰਰੋਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਜ੍ ਜਲਪ੍ਲਵਾਲੂਨਪੁਰਪਤ੍ਤਨਖਣ੍ਡਕਮ੍
ਕਦੇ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੜਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ-ਬਿੱਟਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਚਪਲਸਾਮਨ੍ਤਕृਤਲੁਣ੍ਠਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਰਕ੍ਸ਼ḫਪੈਸ਼ਾਚਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਥੇ ਚਲਾਕ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਥੇ ਬੜੀ ਬੁਰਾਈ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਜ੍ ਜਲਾਸ਼ਯੋਲ੍ਲਾਸਵੇਲ੍ਲਨੋਤ੍ਪੁਲਕਾਙ੍ਗਕਮ੍ । ਕਨ੍ਦਰੋਦਰਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਤਵੇਲ੍ਲਿਤਵਾਰਿਦਮ੍
ਕਦੇ ਕਦੇ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਉਡਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਦ੍ਬੋਧੋਨ੍ਨਮਤ੍ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਕੋਸ਼ੋਤ੍ਥਾਙ੍ਕੁਰਲੋਮਕਮ੍ । ਵਾਰਿਵਾਰਣਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਨਤੋਨ੍ਨਤਲਸਤ੍ਤਲਮ੍
ਉਥੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਝਿਲੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਸ਼ृਙ੍ਗਭੈਰਵਸ਼੍ਵਭ੍ਰਪੁਰਾਦ੍ਰਿਵਨਝਮ੍ਪਨਮ੍ । ਸਨ੍ਧਿਮਣ੍ਡਲਸਞ੍ਚਾਲਲੇਖਾਙ੍ਕਮृਦੁਕਮ੍ਪਨਮ੍
ਉਥੇ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈੜੇ ਜਾਨਵਰ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਭੇੜੇ ਉੱਡਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਪਣ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਾਮਨ੍ਤਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸੈਨ੍ਯਸਂਹਰਣਂ ਰਣੇ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸੋਮ੍ਯਸੁਖਾਸੀਨਸਰ੍ਵਸਾਮਨ੍ਤਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਕਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਉਲਟ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਸਭ ਸਰਦਾਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰਣ੍ਯਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਉਲ੍ਲਸਦ੍ਵਾਤਭਾਙ੍ਕृਤਿ । ਜਙ੍ਗਲਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਲੂਨਵ੍ਯੁਪ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਸ੍ਯਕਮ੍
ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ ਵਿਰਾਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਸਰḫ ਫੁਲ੍ਲਾਮ੍ਬੁਜਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਮਰੁਸ੍ਥਲਂ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਭਾਰ੍ਜੁਨਮਾਰੁਤਮ੍
ਕਦੇ ਝੀਲਾਂ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਜਲਪੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਕਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵੱਡੀ ਆਂਧੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਧ੍ਰਦਨਦੀਵਾਹਹੇਲਾਨਿਕषਘਰ੍ਘਰਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਕਾਰ੍ਯਙ੍ਗਸਿਕ੍ਤਬੀਜਾਸ੍ਯਜृਮ੍ਭਣਮ੍
ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ ਨਰਮ ਅੰਕੁਰ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਫੁਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਕੀਟਾਸ੍ਯਮृਦੁਸ੍ਪਨ੍ਦਨਵੇਦਨਮ੍ । ਮਾਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੇਹ ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵੇਤੀਵ ਬੋਧਨਮ੍
ਕਦੇ ਕਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: 'ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣੋ ਤੇ ਬਚਾਓ।'
ਸ਼ਾਖਾਪਰਿਕਰਾਭੋਗਮृਦ੍ਭਾਗਾਙ੍ਗਨਿਪੀਡਨੈਃ । ਮੂਲਜਾਲਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਿਟਪਿਧਾਰਣਮ੍
ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਜੜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦਿਕ੍ਤਟਾਙ੍ਗਨਿਪੀਡਨੈਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਦ੍ਰ੍ਯਸ੍ਥਿਨਿਬਿਡੈਰ੍ ਅਰ੍ਣਵੋਲ੍ਲਾਸਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍
ਕਿਤੇ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੋਟੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭੀੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਢ ਹੱਡੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੁष੍ਕਪਲ੍ਲਵਸਙ੍ਕੋਚਨਿਬਿਡਾਙ੍ਗਨਿਪੀਡਨਮ੍ । ਅਮਰ੍षਣੈẖ ਕਰੈਰ੍ ਆਰ੍ਕੈਸ੍ ਸ੍ਵਰਸਾਕਰ੍षਣਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਗਾਢ ਭੀੜ ਨਾਲ ਦਬਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਤਪਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਮਨ੍ਦਿਰਮਾਤਙ੍ਗਪ੍ਰਹਾਰਾਸ਼ਨਿਭੂਰੁਹਾਮ੍ । ਨਿਬਿਡਾਙ੍ਗੋਤ੍ਕਟਸ੍ਥੈਰ੍ਯਪਰੁषਂ ਪਤਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਗਿਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੀਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮਨ੍ਦਤਨੂਨ੍ਨਾਮਸਮਕ੍ਰਮਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰਸੋਲ੍ਲੇਖਮ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੋਲ੍ਲਸਨਂ ਨਵਮ੍
ਕਦੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਧੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਹੌਲੇ ਜੁਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਕਦੇ ਕਦੇ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲੇ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਚਮਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਯੌਕਮषਕਨਿਕਾषਸਦृਸ਼ਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕੁਦ੍ਦਾਲਸ਼ਙ੍ਕੁਤੁਙ੍ਗਾਰਿਹਲਹੇਲਾਨਿਕਰ੍षਣਮ੍
ਕਦੇ, ਇਹ ਮੱਖੀਆਂ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਜਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਖੁਰਪੀਆਂ, ਹਲ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਉਖੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੀਤਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗਜਰ੍ਜਰਤ੍ਵਗ੍ਵਿਕੀਰ੍ਣਮृਤ੍ । ਪਾषਾਣੀਭੂਤਸਲਿਲਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਰੁषਮਾਰੁਤਮ੍
ਕਦੇ ਥਾਂ ਠੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਕਾਰਨ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਮੜੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਠੋਰ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਗਾਲੀਭੂਤਮृਦ੍ਵਙ੍ਗਮਜ੍ਜਦਨ੍ਤẖਕ੍ਰਿਮਿਵ੍ਰਜਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਉਦ੍ਭਵਦਬ੍ਜਾਦਿਮੂਲਂ ਜਲਨਿਮਜ੍ਜਨਮ੍
ਕਿਤੇ ਧਰਤੀ ਨਰਮ ਤੇ ਚਿਕਣ ਹੋ ਕੇ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਮਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਲ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੜਾਂ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਨੈਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਲੀਨਾਮ੍ਬੁਕृਤਾਹ੍ਲਾਦਂ ਬਹਿẖਖਰਮ੍ । ਸੋਨ੍ਨਾਮਾਙ੍ਕੁਰਰੋਮੌਘਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਧਰ੍षਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਠੰਡਕ ਤੇ ਬਾਹਰ ਰੁੱਖਾਪਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੱਲੋਂ, ਵੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਗ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਨੁਤਰਪਵਨਵਿਕਮ੍ਪਿਤਕੋਮਲਨਲਿਨੀਦਲਾਸ੍ਤਰਣੈਃ । ਵਿਰਹਿਣ ਇਵ ਮੇ ਵਿਹਿਤਂ ਸਰੋਭਿਰ੍ ਅਙ੍ਗੇषੁ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍
ਨਰਮ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋਣੇ, ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵੀਂ ਧਾਰਣਾਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਜਗਨ੍ਤਿ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਯਂ ਭੂਮੇਰ੍ ਲੋਕẖ ਕਿਮ੍ ਉਤ ਮਾਨਸਃ
ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਜੇ ਧਰਤੀ ਲਈ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਬਣੇ ਜਗਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ?