ਤਥੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਅਨੁਭੂਤẖ ਖਰੂਪਿਣਿ । ਹृਦਿ ਸਰ੍ਗੋਦਯੋ ऽਨਨ੍ਯਰੂਪਸ੍ ਸ੍ਵਾਕਾਰਰੂਪਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਖ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਆਕਾਸ਼ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ੇ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ । ਭੂਯੋ ਨਿਪੁਣਬੋਧਾਯ ਕਥਂ ਸਰ੍ਗḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਹੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਲਈ, ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਤਦਾ । ਅਨੁਭੂਤਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ਵਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰੋਪਮਮ੍
ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਤਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸਂਰਮ੍ਭਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਿਣਾ । ਭਾਗੇ ऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਂਵਿਦ੍ ਉਨ੍ਮੇषਿਤਾ ਮਯਾ
ਉਸ ਵੱਡੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਤਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਯਦੈਵ ਸਾਮਲਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਨ੍ਮੇषਿਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਦੈਵਾਹਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਯਾਨਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਲ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਗਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮ ਨਿਦ੍ਰਯਾ । ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਲੋਕਂ ਵਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ ਵੇਤ੍ਸਿ ਮਨਾਗ੍ ਘਨਮ੍
ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਚਿੱਤ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਦੌ ਤਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਘਨਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਘਨਾ ਮਨ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾੜ੍ਹਾ ਪਿੰਡ ਬੁੱਧੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਅਵਸਥਾ ਮਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣੀਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਥ । ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦ੍ ਇਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣੋਦਯਃ
ਉਹ ਮਨ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੱਤ ਗਾੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਦ੍ ਵਿਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਵਨੋਦਯਃ । ਯਥਾ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਭਾਤਿ ਨਿਮੇषਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਤੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਲਾਵਭਾਸਨੇ । ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਨ੍ ਨ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਅਨੰਤ ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੋਈ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।
ਪਰਮਾਣੁਕਣਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਵਾਨ੍ । ਅਹਂ ਚੇਤਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਸ੍ਤੁਤੋ ऽਮਲਮ੍ ਏਵ ਖਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ, ਆਪਣਾ ਆਪ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਤੰਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਲਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਨਿਸ਼ਂ ਮਰੁਤ੍ । ਤਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਵਪੁਸ਼੍ ਚਿਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਾਦृਸ਼ਂ ਚੇਤਿਤਂ ਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾਨਯਾ । ਤਚ੍ ਛਕ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨੈषਾ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭੂਯਸਾ
ਜੋ ਰੂਪ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਤਤḫ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਯਾਵਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਣੁਰੂਪਕਃ । ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚੇਤਂਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਤਥਾਭੂਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ, ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਤਤੋ ऽਹਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਰੂਪਂ ਤਨੁ ਤੇਜẖਕਣਾਕृਤਿ । ਤਦ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਨ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਗਤੋ ऽਹਂ ਸ੍ਥੂਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਨਿਕਾ ਤੇ ਹਲਕਾ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਕਣ, ਸਮਝਿਆ। ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲਕਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੇ ਤਾਵਦ੍ ਅਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਬੋਧਾਲ੍ ਲਘੋਸ੍ ਤਤਃ । ਮਨਾਗ੍ ਆਲੋਕਨਾਯੇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ऽਨੁਭੂਤਵਾਨ੍ । ਯਨ੍ ਨਾਮ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਯੇਹਾਦ੍ਯ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਹੈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ृਣੁ ਨਾਮਾਨਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਭਵਾਦृਸ਼ੈਃ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਰਨ੍ਧ੍ਰੇਣ ਯੇਨ ਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਅੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤੁ ਫਲਂ ਤਤਃ । ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਾਲੋ ऽਸੌ ਯਥਾ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ ਕ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ।
ਪ੍ਰੌਢਾ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਨ੍ ਨਭਃ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਯਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੋ ऽਸਾਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਦ੍ਯੈषਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ
ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ: ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਤਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਂ ਵਿਦੁਨ੍ਮੇषਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਮੀਤਿ ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਮਨਾਗ੍ ਬੋਧੋ ਮਮੋਦਭੂਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਤਤੋ ਰਨ੍ਧ੍ਰਦ੍ਵਯੇਨਾਹਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਖਮ੍ । ਯਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਰਨ੍ਧ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਤ ਇਮੇ ਲੋਚਨੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਫਿਰ ਦੋ ਛੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਉਹ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਹ ਦੋ ਛੀਕਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਇਹੀ ਅੱਖਾਂ ਹਨ ਜੋ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਤਤẖ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਛृਣੋਮੀਤਿ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਮਮ । ਤਤẖ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਨਾਙ੍ਮਾਤ੍ਰਝਾਙ੍ਕਾਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੌਲਕਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਗੂੰਜ ਸੁਣਿਆ।
ਆਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍ । ਯਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਥਾਸ਼੍ਰੌषਂ ਤ ਇਮੇ ਸ਼੍ਰਵਣਵ੍ਰਣੇ
ਜਿਵੇਂ ਫੂਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਚਰਤਾ ਮਰੁਤਾਵਿਰਤਸ੍ਵਨਮ੍ । ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਵੇਦਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਹਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧੁਨ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਉਥੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਛੂਹਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਸਂਵੇਦਨਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸੋ ऽਯਂ ਵਾਯੁਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਸਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ 'ਹਵਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੂਹਣ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਆਸ੍ਵਾਦਸਂਵਿਦ੍ ਯਾਭੂਨ੍ ਮੇ ਤਦ੍ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਰਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਘ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਮੇ ਘ੍ਰਾਣਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਿਣਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਮੇ
ਸਵਾਦ ਦੀ ਸਮਝ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਰਸ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੰਦ੍ਰਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਮੇਰੀ ਨੱਕ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਵਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਜਾਲਂ ਚੇਤਨ੍ਨ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਵਿਦḫ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਦ੍ ਇਵ ਮਮੋਦਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਥੇ ਸੀ, ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।
ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਕਾਃ । ਅਨਾਕਾਰਾਸ੍ ਤਥਾਨਾਮ੍ਨ੍ਯẖ ਖਰੂਪਿਣ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਧੁਨੀ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾਂ, ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਹਨ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂਰੂਪਮ੍ ਅਹਂ ਜਾਲਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਯਤ੍ ਤਦਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ੈਰ੍ ਜਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਅਹੰਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਏष ਏਵ ਘਨੀਭੂਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਸਾਥ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਘਨੀਭੂਤਾ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਹੀ ਚੀਜ਼ ਜਦੋਂ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਹੋਰ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।