ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਾਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ ਪਰਮਪਾਵਨਾਤ੍ । ਯਥੇਦਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤਚ੍ ਛृਣੂਤ੍ਤਮਯਾ ਧਿਯਾ
ਉਸ ਉੱਚੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਤੋਂ, ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕਿਵੇਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਗਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਂ ਚ ਤਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਿਰਜਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਲੜੀ ਸੁਣ।
ਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਰੂਪਸ੍ਯਾਤਤਚਿਨ੍ਮਣੇਃ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਕਚਨਂ ਯਦ੍ ਅਜਸ੍ਰਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਉਸ ਅਨੰਤ ਤੇ ਆਪ-ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਗृਹੀਤਾਰ੍ਥਕਂ ਸਂਵਿਦੀਹਾਮਰ੍ਸ਼ਨਸੂਚਕਮ੍
ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਸੁਖਮ ਸਮਝ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ।
ਭਾਵਿਨਾਮਾਰ੍ਥਕਲਨੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਹਿਤਰੂਪਕਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਣੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਵਿਬੋਧਨਮ੍
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸਾ ਪਰਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸਤੀਤਸ਼੍ ਚੇਤਨੋਨ੍ਮੁਖੀ । ਚਿਨ੍ਨਾਮਯੋਗ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਭ੍ਯਤਯਾ ਤਯਾ
ਉਸ ਤੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਸਤੀਆਂ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪਹੁੰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਘਨਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਭਾਵਿਜੀਵਾਦਿਨਾਮਿਕਾ । ਸਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਕਲਨਾ ਯਦਾ ਯਾਨ੍ਤੀ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍
ਫਿਰ, ਗਾੜ੍ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੈਕਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਰਾ ਸਂਸਰਣੋਨ੍ਮੁਖੀ । ਤਦਾ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਤਨ੍ਵਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਮ੍ ਇਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੀਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਏਤਸ੍ਯਾਃ ਖਸਤ੍ਤੋਦੇਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਗੁਣਬੀਜਂ ਸਾ ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧਾਰ੍ਥਦਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ।
ਅਹਨ੍ਤੋਦੇਤਿ ਤਦਨੁ ਸਹ ਵੈ ਕਾਲਸਤ੍ਤਯਾ । ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧਾਰ੍ਥੇ ਤੇ ਬੀਜਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਫਿਰ, 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ; ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬੀਜ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਪਰਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਏਤਜ੍ ਜਾਲਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਸਦ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਵਿਸ੍ਫੁਰਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਲ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਜਿਹਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਾ ਚਿਦ੍ ਬੀਜਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ਾਖਿਨਃ । ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਕਰਸ੍ ਸ ਤਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਯਾ ਮਰੁਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਉਥੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਆਪਣੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਵਤੀ ਵ੍ਯੋਮਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਭਾਵਨਾਤ੍ । ਸ੍ਵਤੋ ਘਨੀਭੂਯ ਸ਼ਨੈਃ ਖਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਿਨਾਮਾਰ੍ਥਰੂਪਂ ਤਦ੍ ਬੀਜਂ ਸ਼ਬ੍ਦੌਘਸ਼ਾਖਿਨਃ । ਪਦਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਾਢ੍ਯਵੇਦਵृਨ੍ਦਵਿਕਾਰਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹਨ। ਇਹ ਬੀਜ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕ, ਮਾਪ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਦੇष੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਾ ਜਗਚ੍ਛ੍ਰੀਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਿਣਃ । ਸ਼ਬ੍ਦੌਘਨਿਰ੍ਮਿਤਾਰ੍ਥੌਘਪਰਿਣਾਮਵਿਸਾਰਿਣੀ
ਉਸ ਤੋਂ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ ਏਵਮ੍ਪਰਿਵਾਰਾ ਸਾ ਜੀਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਭਾਵਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਜਾਲੇਨ ਬੀਜਂ ਭੂਤੌਘਸ਼ਾਖਿਨਃ
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ 'ਜੀਵ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਭੂਤਜਾਤਮ੍ ਆਵਲਿਤਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਜਗਜ੍ਜਠਰਯਨ੍ਤ੍ਰੌਘਂ ਪ੍ਰਸਰਿष੍ਯਤਿ ਵੈ ਤਤਃ
ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਣਗੇ।
ਅਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਭਿਧਾਸਾਰਾ ਚਿਜ੍ ਜੀਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਵਪੁਃ । ਯਾ ਸੈਵ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਭਾਵਨਾਦ੍ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਅਜੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਛੂਹ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਛੂਹ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਵਨਸ੍ਕਨ੍ਧਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬੀਜਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਕਸ਼ਾਖਿਨਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਰਿष੍ਯਤਿ
ਹਵਾ ਦਾ ਫੈਲਣਾ, ਛੂਹ ਦੇ ਇਕੋ ਟਾਹਣੇ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਯਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵਿਲਾਸੇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਨੁਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤੇਜਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤਤ੍ਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧਾਰ੍ਥਦਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਚਾਨਣ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਅੱਗ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਂ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਵਿਜृਮ੍ਭਾਭਿਰ੍ ਬੀਜਮ੍ ਆਲੋਕਸ਼ਾਖਿਨਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੂਪਵਿਭੇਦੇਨ ਸਂਸਾਰਃ ਪ੍ਰਸਰਿष੍ਯਤਿ
ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮ੍ ਅਵਤਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸਤ ਇਵਾਸਤਃ । ਸ੍ਵਦਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਘਸ੍ਯ ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ, ਉਸ ਜਥੇ ਦੀ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਰਸ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਿਵਾਰਿਵਿਲਾਸਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਬੀਜਂ ਰਸਸ਼ਾਖਿਨਃ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਸ੍ਵਦਨੇਨਾਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਃ ਪ੍ਰਸਰਿष੍ਯਤਿ
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਜੋ ਸੁਆਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚੱਖਣ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਗਨ੍ਧਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਸੌ ਕਲਨਾਤ੍ਮਕਾ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾ ਸਸੌਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਲਪਨਾ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਿਭੂਗੋਲਕਤ੍ਵੇਨ ਬੀਜਮ੍ ਆਕृਤਿਸ਼ਾਖਿਨਃ । ਸਰ੍ਵਾਧਾਰਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਃ ਪ੍ਰਸਰਿष੍ਯਤਿ
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਗੋਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਵ-ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤਾ ਵਿਭਾਵ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਪਰਿਣਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਮ੍ਬੁਨੀਵ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਚਿੱਤ ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਤਾਨਿ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ ਯਥਾ । ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਮੁੜ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਗਗਨੋਦਰੇ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਟਜਾਲਾਨਿ ਯਥਾ ਬੀਜਕਣਾਨ੍ਤਰੇ
ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਇਹ ਬੀਜ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਹੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਟ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਵਂ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਂ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਚ । ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਮਾਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਕਲ੍ਪੀਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰੋ ਸੁਖਮ ਕਣਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਲਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਵਰ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦ੍ਵੇਦਿਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡੀਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਉਹ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।