ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਮ੍ ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਤਾ
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਸਾਨ, ਅਣਕਹਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣੋ। ਉੱਥੇ, ਪੂਰੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਹਿਲਚਲ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਲਕੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਾ ਕ੍ਰਿਯੈਵ ਤਥਾਰੂਪਾ ਸਤੀ ਬੋਧਵਸ਼ਾਦ੍ ਯਦਾ । ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਤਥੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਤਵਤਾ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤਿਸ਼ਕ੍ਤੇẖ ਕ੍ਰਿਯਾਦੇਵ੍ਯਾḫ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਂ ਯਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ ਏਵ ਤਦੈਵ ਸ਼ਿਵ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵ੍ਯਾẖ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤੇẖ ਖਰੂਪਿਣ੍ਯਾ ਮਹਾਕृਤੇਃ । ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਾਰਧਾਰਿਣ੍ਯਾ ਅਨਨ੍ਯਾਵਯਵਾ ਇਮੇ
ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੋਚ ਕੇ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਰਮ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਖਾਲੀ ਸਰੂਪ, ਵੱਡਾ ਕਰਤਾਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੀ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਜਨਤਾਵਰ੍ਗਾ ਲੋਕਾ ਆਲੋਕਭਾਸੁਰਾਃ । ਸਦ੍ਵੀਪਸਾਗਰਾḫ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਸਵਨਾਵਨਯੋ ऽਦ੍ਰਯਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ—
ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗਾਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ ਸਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਗੀਤਯਃ । ਸਵਿਧਿਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਕਲ੍ਪਨਾਃ
ਤੀਨ ਵੈਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੀਤ, ਹੁਕਮ ਤੇ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਮਕਸਦ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ—
ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਯੋ ਯਜ੍ਞਾḫ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਾਜ੍ਯਸ਼ਂਸਿਨਃ । ਕੁਣਾਲੋਲੂਖਲਬृਸੀਸ਼ੂਰ੍ਪਯੂਪਾਦਿਸਂਯੁਤਾਃ
ਯਜਨ ਦੇ ਅੱਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਰਸਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰੇ, ਘੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਖਲ, ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ, ਛਾਣਣੀਆਂ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਥੰਭੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ—
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਾਸ੍ ਸਾਯੁਧਗ੍ਰਾਮਾਸ੍ ਸਸ਼ੂਲਸ਼ਰਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਸਭੁਸੁਣ੍ਡਿਗਦਾਪ੍ਰਾਸਹਯੇਭਭਟਭਾਸੁਰਾਃ
ਲੜਾਈਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਿੰਡ, ਭਾਲੇ, ਤੀਰ, ਬਰਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਜਿੱਥੇ ਗੱਦੇ, ਗਦੀਆਂ, ਭਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਜੰਗੀ ਲੋਕ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ—
ਜਾਤਯੋ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸੁਰਾਦਿਕਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਬ੍ਧਿਦ੍ਵੀਪੋਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੌਦਾਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਚੌਦਾਂ ਟਾਪੂ, ਧਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ—
ਚਿਤੇẖ ਕਾਲੀਸ਼ਰੀਰਿਣ੍ਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾ ਯੇ ऽਙ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਥਾ । ਤੇ ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਉਤਾਸਤ੍ਯਾ ਵਦੇਤਿ ਮੇ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਕਾਲੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਲ ਹਨ ਜਾਂ ਝੂਠੇ? ਦੱਸੋ।
ਰਾਮਾਸੌ ਕਿਲ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਯਾ ਯਚ੍ ਚੋਦਿਤਂ ਤਥਾ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਚੇਤਿਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਚੇਦਮ੍ ਇਵਾਖਿਲਮ੍
ਰਾਮਾ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ।
ਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਬਿਮ੍ਬਿਤਂ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ ਮਕੁਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਵਤ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਚਿਤੇਰ੍ ਨਾਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਥਤਃ
ਉਹ ਬਾਹਰ آئਨੇ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਸ੍ਯ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦृਢਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੇਰ੍ ਭਵਤੁ ਮਾ ਕਥਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪੱਕੀ ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਉਭਰੇ?
ਆਦਰ੍ਸ਼ੇ ऽਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨੇ ऽਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਸ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਯ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ آئਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਜਣਾ ਦਿਸ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਮਮ ਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਨ ਤੇ । ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਕਹੇਂ, 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ,' ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗ੍ਰਾਮਸ੍ ਤਦ੍ਗਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਕृਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਤਥੈਤੇ ਤਦ੍ਭਾਵਂ ਗਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਥਾਭੂਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨੈਵ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪੇਯੁषਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸਤ੍ਯਾ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਦ੍ਭਾਵਂ ਗਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਖਿਲਾਃ
ਇਸ ਲਈ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਹੋਰ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਿष੍ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਵਪ੍ਨਪੂਰ੍ਗਣਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਸਤ੍ਯਾḫ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਕਥਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਪਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਚ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਾਲਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾ ਗਾਢਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਨ ਲੁਠਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਲੁਠਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਮਿਤਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦੀ, ਪਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਹਿਲਣੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚਲਨ੍ਤ੍ਯਾ ਲੁਠਿਤਂ ਤਸ੍ਯਾ ਦੇਹਗਤਂ ਜਗਤ੍ । ਨ ਲੁਠਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਕੁਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਂ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਦੁਨੀਆ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਅਇਨੇ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਹਾਰਮ੍ਭਸ੍ ਸਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕੇ ਨਾਮ ਲੁਠਨਾਲੁਠਨੇ ਵਦ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਚ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ; ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੈਣ ਜਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਦੱਸੋ?
ਕਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸਤ੍ਯਂ ਕਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਮੁਧਾ । ਕਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਭਗ੍ਨਂ ਕਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ
ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਦੋਂ ਸੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਦੋਂ ਝੂਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਦੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਦੋਂ ਸਲਾਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਕੇਵਲਂ ਸੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਯਾਵਦ੍ ਅਗ੍ਰਗਾਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧੀਮਾਮ੍ ਅਪਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਅਵਾਸ੍ਤਵੀਮ੍
ਭ੍ਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਬਾਹਰਲੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹਾਂ—ਜਗਤ ਦੀ ਕismet, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨੇ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਙ੍ਕਥਨੇ ਭ੍ਰਮੇ । ਯਥਾ ਪੁਰਾਨੁਭਵਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਨੁਭਵਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ, ਸੁਪਨੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਪ੍ਰਕਚਤੀਵ ਚਿਤੇਃ । ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨਿਪੁਣਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ
ਇਹ ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਤੇ 'ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ' ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਚੁਪਚਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਸਾ ਦੇਵੀ ਦੀਰ੍ਘੈਰ੍ ਦੋਰ੍ਦਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲੈਃ । ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਕੈਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ ਕੁਰ੍ਵਾਣਾ ਘਨਕਾਨਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹਿਲਦੇ-ਡੋਲਦੇ ਹਾਵਭਾਵ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਣੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਸੌ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਚਿਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਨਾਮਯਾ । ਅਸ੍ਯਾ ਵਿਭੂषਣਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਕੁਣਾਲਪਟਲਾਦਿਕਮ੍
ਕਰਮ ਹੀ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਗਹਣੇ ਚੁਣੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪੰਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਸ਼ਰਸ਼ਕ੍ਤਿਗਦਾਪ੍ਰਾਸਮੁਸੁਲਾਸਿਸ਼ਿਲਾਦਿ ਚ । ਭਾਵਾਭਾਵਪਦਾਰ੍ਥੌਘਕਲਾਕਾਲਕ੍ਰਮਾਦਿ ਚ
ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਗਦਾ, ਬਰਛੇ, ਸੌਟੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਹੋਣ-ਅਣਹੋਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ—
ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਜਗਦ੍ ਧਤ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਨੇਵ ਪੁਰਂ ਹृਦਿ । ਸੈਵ ਵਾ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਲ੍ਪਨੈਵ ਯਥਾ ਪੁਰਂ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹੀ ਚੀਜ਼, ਜਿਸਨੂੰ ਜਗਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।