ਸ਼ਿਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਦੁਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਮ੍ ਅਪਿ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਦਿਚ੍ਛੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਸਂ ਤਨੋਤਿ ਸਾ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਅਮਨ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਣਕਹਿ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕੰਪਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕਾਰਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਯਥਾ ਵਾ ਕਲ੍ਪਨਾਪੁਰਮ੍ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਕਰੋਤੀਦਮ੍ ਅਨਾਕृਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੀ ਹੈ।
ਸੈषਾ ਚਿਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤਯੋਦਿਤਾ । ਸੈषੋਕ੍ਤਾ ਵਾਸਨਾਨਾਮ੍ਨੀ ਵਾਸਨਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਸਂਵਿਦਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੈषਾ ਜੀਵਕਲਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਜੀਵਨਾਜ੍ ਜੀਵਨੈषਣਾ । ਪ੍ਰਕृਤਿਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਤਾਂ ਗਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ-ਸਭਾਵ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਸਾਨੁਭੂਤੀਨਾਂ ਕਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਵਾਡਵਾਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਕਾਰਾ ਸ਼ੋषਾਚ੍ ਛੁष੍ਕੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਦਿੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਡਵਾਗਨੀ ਦੀ ਲੌਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਣ੍ਡਿਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਣ੍ਡਿਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸੋਤ੍ਪਲੋਤ੍ਪਲਵਰ੍ਣਤਃ । ਜਯਾ ਜਯੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸਿਦ੍ਧਿਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਡਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੀਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਮਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ-ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿੱਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਯਾ, ਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਯਨ੍ਤੀ ਚ ਜਯਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿਜਯਾ ਵਿਜਯਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਪਰਾਜਿਤਾ ਵੀਰ੍ਯਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਾ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਰੂਪਤਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਜਯੰਤੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਜਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਕੜਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ।
ਓਙ੍ਕਾਰਸਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਸਾਰੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗਾਯਨਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾਇਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਕਥਿਤੈषਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਗੌਰੀ ਗੌਰਾਙ੍ਗਦੇਹਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਦੇਹਾਨੁषਙ੍ਗਿਣੀ
ਸਭ ਦੇਖਣ ਦੀ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਵ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਥ ਬੁਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਅਮ੍ਮਾਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਣਾਦ੍ ਧृਦਿ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਮੇਤੀਨ੍ਦੁਕਲੋਚ੍ਯਤੇ
ਸੁੱਤੇ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, 'ਅਮ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਯੋਰ੍ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵਪੁਃ । ਨਭੋ ਹਿ ਮਾਂਸਮ੍ ਏਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦृष੍ਟਿਕृष੍ਟਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਲਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ, ਮਾਸ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਸ੍ਤੇ ਨਭੋ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇਨ ਤੌ ਨਭਸਿ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਨਭੋਨਿਭਾਵ੍ ਅਭੂਤਾਙ੍ਗਾਵ੍ ਅਚ੍ਛੌ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ ਇਵਾਗ੍ਰਜੌ
ਆਕਾਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੂਰੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ।
ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਂਸਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾਂ ਯਦ੍ ਬਹੁਤ੍ਵਾਲ੍ਪਤ੍ਵਭੇਦਤਃ । ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਹਲਸ਼ੂਰ੍ਪਾਦਿਸ੍ਰਗ੍ਧਰਤ੍ਵਂ ਚ ਤਚ੍ ਛृਣੁ
ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਮੋਢੇ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਫਰਕ ਕਰਕੇ, ਹਲ, ਛਾਣਣੀ ਜਾਂ ਮਾਲਾ ਫੜਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ—ਇਹ ਸੁਣ।
ਸਾ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਭਗਵਤੀ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੈਕਰੂਪਿਣੀ । ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨਾਯਾਚ੍ ਚ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਗ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਉਹ ਭਗਵਤੀ ਕਰਤ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਹਵਨ ਕਰਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤੀਬਰ ਰੂਪ ਹੈ।
ਚਿਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾ ਤਥਾਭਾਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਸਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀ
ਚਿਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਸੱਚੇ ਆਤਮ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਪਨ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਹਿ ਯਾẖ ਕਾਲ੍ਯਾ ਨਾਨਾਭਿਨਯਵਰ੍ਤਨਾਃ । ਤਾ ਇਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਗਜਰਾਮਰਣਰੀਤਯਃ
ਉਸ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਲਾਂ ਤੇ ਕਰਤਾਬਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਿਰਜਣ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਸੌ ਗ੍ਰਾਮਨਗਰਦ੍ਵੀਪਮਣ੍ਡਲਮਾਲਿਕਾਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਧਤ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤẖ ਕਲ੍ਪਿਤਾਵਯਵਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਉਹ ਕਰਤਬ, ਆਪਣੇ ਕੰਪਨ ਨਾਲ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਤੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਲਪਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕਾਲੀ ਕਮਲਿਨੀ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਾਲਿਕਾ । ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਵਯਵੀਭੂਤਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਇਮਾਂ ਹृਦਿ
ਕਾਲੀ, ਕਮਲ-ਜਨਮੀ ਕਾਲੀ, ਕਰਤਬ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਕਾਲੀ—ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਬਣ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਚਿਦ੍ਦੇਵੀ ਨਿਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਾਵਯਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸ਼ਿਵਤ੍ਵਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਸ਼ਿਵਤੈਵ ਵਿਦृਸ਼੍ਯਤਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਵੇਖਣਯੋਗ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਭ ਥਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਙ੍ਗਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਃ । ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਯਾਸ਼੍ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍ ਅਙ੍ਗਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵਂ ਚਿਤੇẖ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀਪਨ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਠੰਡਕ ਚਾਂਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਰਤਵਤਾ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਮ੍ ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਤਾ
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਸਾਨ, ਅਣਕਹਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣੋ। ਉੱਥੇ, ਪੂਰੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਹਿਲਚਲ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਲਕੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਾ ਕ੍ਰਿਯੈਵ ਤਥਾਰੂਪਾ ਸਤੀ ਬੋਧਵਸ਼ਾਦ੍ ਯਦਾ । ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਤਥੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਤਵਤਾ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤਿਸ਼ਕ੍ਤੇẖ ਕ੍ਰਿਯਾਦੇਵ੍ਯਾḫ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਂ ਯਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ ਏਵ ਤਦੈਵ ਸ਼ਿਵ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵ੍ਯਾẖ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤੇẖ ਖਰੂਪਿਣ੍ਯਾ ਮਹਾਕृਤੇਃ । ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਾਰਧਾਰਿਣ੍ਯਾ ਅਨਨ੍ਯਾਵਯਵਾ ਇਮੇ
ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੋਚ ਕੇ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਰਮ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਖਾਲੀ ਸਰੂਪ, ਵੱਡਾ ਕਰਤਾਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੀ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਜਨਤਾਵਰ੍ਗਾ ਲੋਕਾ ਆਲੋਕਭਾਸੁਰਾਃ । ਸਦ੍ਵੀਪਸਾਗਰਾḫ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਸਵਨਾਵਨਯੋ ऽਦ੍ਰਯਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ—
ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗਾਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ ਸਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਗੀਤਯਃ । ਸਵਿਧਿਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਕਲ੍ਪਨਾਃ
ਤੀਨ ਵੈਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੀਤ, ਹੁਕਮ ਤੇ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਮਕਸਦ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ—
ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਯੋ ਯਜ੍ਞਾḫ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਾਜ੍ਯਸ਼ਂਸਿਨਃ । ਕੁਣਾਲੋਲੂਖਲਬृਸੀਸ਼ੂਰ੍ਪਯੂਪਾਦਿਸਂਯੁਤਾਃ
ਯਜਨ ਦੇ ਅੱਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਰਸਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰੇ, ਘੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਖਲ, ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ, ਛਾਣਣੀਆਂ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਥੰਭੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ—
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਾਸ੍ ਸਾਯੁਧਗ੍ਰਾਮਾਸ੍ ਸਸ਼ੂਲਸ਼ਰਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਸਭੁਸੁਣ੍ਡਿਗਦਾਪ੍ਰਾਸਹਯੇਭਭਟਭਾਸੁਰਾਃ
ਲੜਾਈਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਿੰਡ, ਭਾਲੇ, ਤੀਰ, ਬਰਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਜਿੱਥੇ ਗੱਦੇ, ਗਦੀਆਂ, ਭਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਜੰਗੀ ਲੋਕ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ—
ਜਾਤਯੋ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸੁਰਾਦਿਕਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਬ੍ਧਿਦ੍ਵੀਪੋਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੌਦਾਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਚੌਦਾਂ ਟਾਪੂ, ਧਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ—
ਚਿਤੇẖ ਕਾਲੀਸ਼ਰੀਰਿਣ੍ਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾ ਯੇ ऽਙ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਥਾ । ਤੇ ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਉਤਾਸਤ੍ਯਾ ਵਦੇਤਿ ਮੇ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਕਾਲੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਲ ਹਨ ਜਾਂ ਝੂਠੇ? ਦੱਸੋ।