ਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ ਚੇਤਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਹੇਮੇਵ ਰੂਪਕਤ੍ਵੇਨ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਲਾਸਿਨਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਮ ਚੇਤਨਂ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਾ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਸਲਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ ਏਵ ਨਃ । ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵਸ਼ਾਨ੍ ਨृਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਾਜਤੇ
ਇਸ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਸ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ਿਵੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਰੌਦ੍ਰਾਕृਤਿਰ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਯਨ੍ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਹਿ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਨਿਜਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਦृਸ਼ਾ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਯਦਿ ਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਵੀ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਮਹਾਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮਾਮ੍ਬਰੇ । ਕਥਂ ਕਿਂ ਨਾਮ ਵਾ ਚੇਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਤਾ ਚੇਤਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਉੱਚੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਨ ਚਿੱਤ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ, ਕੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦ੍ ਏਵ ਤਦਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਮ੍ਭੋਦਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਯਦਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਨਭਸਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਿਟਣ ਲਈ, ਜੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤਤਿ ਤਤẖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦृषਨ੍ਮੌਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯ ਵਲ੍ਗਤਿ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚਿਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤḫ ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਵਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਪੁਰਾਦਿ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਚਿਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤਾਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਥਾਦਿਸਰ੍ਗਾਦ੍ ਆਰਭ੍ਯ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ੍ਵਂ ਕਚਨਂ ਚ ਤਤ੍
ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ—ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਨ੍ਤẖ ਕਚਤ੍ਕਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਖੇ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਅਯਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਦਿਕਲ੍ਪਨਮ੍
ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਹੈਂ,' ਆਦਿ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਨ ਚੈਕ੍ਯਂ ਨ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਨ ਚੇਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਂ ਚੈਵ ਮੌਨਮ੍ ਏਵ ਨ ਤਚ੍ ਚ ਵਾ
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਇਕਤਾ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ; ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਚੇਤਨਾ, ਨਾ ਚੁੱਪ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ।
ਨ ਚੇਤਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਭਾਵਤਃ । ਤੇਨ ਚੇਤ੍ਤਾਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮੌਨਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਸਿਰਫ ਚੁੱਪ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਰ੍ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਵਾਙ੍ਮਯੇ । ਤਚ੍ ਚ ਜੀਵਦ੍ਦृषਨ੍ਮੌਨਂ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਤ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾ ਰਹੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਭਾਵ ਸਮਾਧੀ। ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੁਪ ਰਹਿਣਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਜਾਓ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨਿਜਂ ਪ੍ਰਕृਤਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਪ੍ਰਵਾਹਮ੍ ਆਚਾਰਜਾਲਮ੍ ਅਚਲḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮੌਨਾਤ੍ । ਨਿਰ੍ਮਾਨਮੋਹਮਦਭੇਦਮ੍ ਅਨਙ੍ਗਜੀਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਹਿਣ ਦਿਓ; ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਚੁਪ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਅਹੰਕਾਰ, ਭੁਲੇਖਾ, ਮਸਤ ਹੋਣ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮੁਨੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਲੀ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਨृਤ੍ਯਤਿ । ਕਿਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਹਲਕੁਦ੍ਦਾਲਮੁਸੁਲਾਦਿਸ੍ਰਜਾਂ ਧृਤਿਃ
ਹੁਣ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੱਸੋ—ਕਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਨੱਚਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਛਲਣੀਆਂ, ਢਾਲਾਂ, ਕਸੀਆਂ, ਮੋਸਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਸ ਭੈਰਵਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਅਨਨ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਨਾਮਯਾਮ੍
ਉਹ ਭੈਰਵ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਨਿਰਮਲ ਕੰਪਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਲੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।
ਯਥੈਕਂ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਾਵ੍ ਏਕਮ੍ ਔष੍ਣ੍ਯਾਨਲੌ ਯਥਾ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਤਥੈਵੈਕਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਓਸ ਦੀ ਕੰਪਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਔष੍ਣ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਿਲ
ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੰਪਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਕੰਪਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਿਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਦੁਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਮ੍ ਅਪਿ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਦਿਚ੍ਛੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਸਂ ਤਨੋਤਿ ਸਾ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਅਮਨ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਣਕਹਿ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕੰਪਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕਾਰਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਯਥਾ ਵਾ ਕਲ੍ਪਨਾਪੁਰਮ੍ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਕਰੋਤੀਦਮ੍ ਅਨਾਕृਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੀ ਹੈ।
ਸੈषਾ ਚਿਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤਯੋਦਿਤਾ । ਸੈषੋਕ੍ਤਾ ਵਾਸਨਾਨਾਮ੍ਨੀ ਵਾਸਨਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਸਂਵਿਦਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੈषਾ ਜੀਵਕਲਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਜੀਵਨਾਜ੍ ਜੀਵਨੈषਣਾ । ਪ੍ਰਕृਤਿਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਤਾਂ ਗਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ-ਸਭਾਵ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਸਾਨੁਭੂਤੀਨਾਂ ਕਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਵਾਡਵਾਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਕਾਰਾ ਸ਼ੋषਾਚ੍ ਛੁष੍ਕੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਦਿੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਡਵਾਗਨੀ ਦੀ ਲੌਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਣ੍ਡਿਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਣ੍ਡਿਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸੋਤ੍ਪਲੋਤ੍ਪਲਵਰ੍ਣਤਃ । ਜਯਾ ਜਯੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸਿਦ੍ਧਿਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਡਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੀਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਮਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ-ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿੱਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਯਾ, ਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਯਨ੍ਤੀ ਚ ਜਯਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿਜਯਾ ਵਿਜਯਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਪਰਾਜਿਤਾ ਵੀਰ੍ਯਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਾ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਰੂਪਤਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਜਯੰਤੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਜਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਕੜਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ।
ਓਙ੍ਕਾਰਸਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਸਾਰੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗਾਯਨਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾਇਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਕਥਿਤੈषਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਗੌਰੀ ਗੌਰਾਙ੍ਗਦੇਹਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਦੇਹਾਨੁषਙ੍ਗਿਣੀ
ਸਭ ਦੇਖਣ ਦੀ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਵ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਥ ਬੁਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਅਮ੍ਮਾਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਣਾਦ੍ ਧृਦਿ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਮੇਤੀਨ੍ਦੁਕਲੋਚ੍ਯਤੇ
ਸੁੱਤੇ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, 'ਅਮ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।