ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਪਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਨੇਤਰਤ੍ । ਤਥਾ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭੈਰਵਾਕਾਰਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖਾਲੀ ਪਾਸਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਇਹ ਭੈਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਨਾ ਬੋਧੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਵਾਚ੍ਯ੍ ਉਪਾਰੂਢਮ੍ ਏਤਦ੍ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਏਵ ਤੇ । ਰੂਢਾਧਿਭੌਤਿਕਦृਸ਼ẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਦਿੱਖ ਤੋਂ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਭੈਰਵੀ ਸਾ ਨੈਵਾਸੌ ਭੈਰਵੋ ਨੈਵ ਸ ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਭਾਸਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਭੈਰਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਭੈਰਵ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਨਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪੁਰਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਣਵੇਗਵਤ੍ । ਕਥਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਰਸਵਨ੍ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਵਿਲਾਸਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੁੜ, ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਆਦ—ਇਹ ਸਭ ਇਮਾਜ਼ੀਨ ਕੀਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮੌਕ੍ਤਿਕਧੀਰ੍ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਥਾ ਚਿਦ੍ ਭਾਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਥਾ ਨਾਮ ਤਥਾਭਾਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦਾ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਉਸੀ ਆਪ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਤਥਾ ਕਚਤਿ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ਿਵਨਰ੍ਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਲੀਲਾ ਵੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਯੋਰ੍ ਏਵਮ੍ ਆਕਾਰੋ ਨਿਰਾਕਾਰੋ ऽਙ੍ਗ ਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਅਧੁਨਾ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤੇ ਨृਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨृਤ੍ਤਤਾਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੱਚਣ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਚੇਤਨਂ ਚੇਤਨਾਦ੍ ਧੇਤੋẖ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਨਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ, ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ ਚੇਤਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਹੇਮੇਵ ਰੂਪਕਤ੍ਵੇਨ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਲਾਸਿਨਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਮ ਚੇਤਨਂ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਾ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਸਲਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ ਏਵ ਨਃ । ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵਸ਼ਾਨ੍ ਨृਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਾਜਤੇ
ਇਸ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਸ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ਿਵੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਰੌਦ੍ਰਾਕृਤਿਰ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਯਨ੍ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਹਿ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਨਿਜਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਦृਸ਼ਾ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਯਦਿ ਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਵੀ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਮਹਾਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮਾਮ੍ਬਰੇ । ਕਥਂ ਕਿਂ ਨਾਮ ਵਾ ਚੇਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਤਾ ਚੇਤਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਉੱਚੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਨ ਚਿੱਤ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ, ਕੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦ੍ ਏਵ ਤਦਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਮ੍ਭੋਦਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਯਦਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਨਭਸਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਿਟਣ ਲਈ, ਜੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤਤਿ ਤਤẖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦृषਨ੍ਮੌਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯ ਵਲ੍ਗਤਿ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚਿਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤḫ ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਵਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਪੁਰਾਦਿ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਚਿਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤਾਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਥਾਦਿਸਰ੍ਗਾਦ੍ ਆਰਭ੍ਯ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ੍ਵਂ ਕਚਨਂ ਚ ਤਤ੍
ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ—ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਨ੍ਤẖ ਕਚਤ੍ਕਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਖੇ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਅਯਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਦਿਕਲ੍ਪਨਮ੍
ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਹੈਂ,' ਆਦਿ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਨ ਚੈਕ੍ਯਂ ਨ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਨ ਚੇਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਂ ਚੈਵ ਮੌਨਮ੍ ਏਵ ਨ ਤਚ੍ ਚ ਵਾ
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਇਕਤਾ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ; ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਚੇਤਨਾ, ਨਾ ਚੁੱਪ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ।
ਨ ਚੇਤਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਭਾਵਤਃ । ਤੇਨ ਚੇਤ੍ਤਾਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮੌਨਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਸਿਰਫ ਚੁੱਪ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਰ੍ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਵਾਙ੍ਮਯੇ । ਤਚ੍ ਚ ਜੀਵਦ੍ਦृषਨ੍ਮੌਨਂ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਤ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾ ਰਹੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਭਾਵ ਸਮਾਧੀ। ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੁਪ ਰਹਿਣਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਜਾਓ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨਿਜਂ ਪ੍ਰਕृਤਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਪ੍ਰਵਾਹਮ੍ ਆਚਾਰਜਾਲਮ੍ ਅਚਲḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮੌਨਾਤ੍ । ਨਿਰ੍ਮਾਨਮੋਹਮਦਭੇਦਮ੍ ਅਨਙ੍ਗਜੀਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਹਿਣ ਦਿਓ; ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਚੁਪ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਅਹੰਕਾਰ, ਭੁਲੇਖਾ, ਮਸਤ ਹੋਣ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮੁਨੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਲੀ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਨृਤ੍ਯਤਿ । ਕਿਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਹਲਕੁਦ੍ਦਾਲਮੁਸੁਲਾਦਿਸ੍ਰਜਾਂ ਧृਤਿਃ
ਹੁਣ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੱਸੋ—ਕਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਨੱਚਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਛਲਣੀਆਂ, ਢਾਲਾਂ, ਕਸੀਆਂ, ਮੋਸਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਸ ਭੈਰਵਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਅਨਨ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਨਾਮਯਾਮ੍
ਉਹ ਭੈਰਵ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਨਿਰਮਲ ਕੰਪਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਲੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।
ਯਥੈਕਂ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਾਵ੍ ਏਕਮ੍ ਔष੍ਣ੍ਯਾਨਲੌ ਯਥਾ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਤਥੈਵੈਕਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਓਸ ਦੀ ਕੰਪਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਔष੍ਣ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਿਲ
ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੰਪਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਕੰਪਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।