ਸ ਏष ਹਰਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਪਿਤਾਮਹਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਰ੍ਕ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣੋ ਯਮੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ऽਨਿਲਃ
ਇਹ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਅਤੇ ਹਵਾ ਹੈ।
ਅਨਲੋ ਜਲਦੋ ऽਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਹ੍ਯੋ ऽਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਚਿਨ੍ਮਯਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਲੇਸ਼ਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਹ ਹੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਕਲ, ਅੱਜ, ਭਵਿੱਖ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਝਲਕ ਹਨ।
ਏਵਂਵਿਧਾਭਿਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭਿਰ੍ ਮੁਧਾਭਾਵਨਯੇਦृਸ਼ਾਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਬੋਧੇਨ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਤੁ ਤਾਦृਸ਼ਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਸੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਬੋਧੋ ਬੋਧ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭੇਦੋਦ੍ਭੇਦਮ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖਰੇਪਣ, ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਅਯਂ ਕਰੋਤਿ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਸਾਰਮਹਾਸਮੁਦ੍ਰੇ । ਯਾਵਨ੍ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਪਰਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਨਿਰਾਮਯਂ ਤਨ੍ਮਯਤਾਮ੍ ਉਪੇਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੂਰਨ, ਨਿਰਮਲ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸ ਤਥੋਪਯਾਤਿ ਯਥਾ ਨ ਸੋ ऽਬ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਤਰਙ੍ਗਕੋ ऽਸੌ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਤਸ੍ਯ
ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਿਰ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲਹਿਰ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਕਾਸ਼ ਏष ਯẖ ਕਥਿਤੋ ਮਯਾ । ਏषੋ ऽਸੌ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਸ੍ ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰḫ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹੀ 'ਸ਼ਿਵ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੱਚਦਾ ਹੈ।
ਯਾਸੌ ਤਸ੍ਯਾਕृਤਿਰ੍ ਨਾਸਾਵ੍ ਆਕृਤਿẖ ਕृਤਿਨਾਂ ਵਰ । ਤਚ੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਘਨਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾ ਕਚਤਿ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜੀ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਉਹੀ ਅਜਿਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਤਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਦਾਕृਤਿ । ਮਯੈਵ ਤਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਂ ਨਾਨ੍ਯḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ
ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੀ ਵੇਖੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਯਥਾ ਨਾਮ ਸ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ ਸਾ ਚ ਭੈਰਵੀ । ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਲਂ ਮਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਭੈਰਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਇਆ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਹੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਪਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਨੇਤਰਤ੍ । ਤਥਾ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭੈਰਵਾਕਾਰਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖਾਲੀ ਪਾਸਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਇਹ ਭੈਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਨਾ ਬੋਧੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਵਾਚ੍ਯ੍ ਉਪਾਰੂਢਮ੍ ਏਤਦ੍ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਏਵ ਤੇ । ਰੂਢਾਧਿਭੌਤਿਕਦृਸ਼ẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਦਿੱਖ ਤੋਂ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਭੈਰਵੀ ਸਾ ਨੈਵਾਸੌ ਭੈਰਵੋ ਨੈਵ ਸ ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਭਾਸਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਭੈਰਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਭੈਰਵ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਨਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪੁਰਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਣਵੇਗਵਤ੍ । ਕਥਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਰਸਵਨ੍ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਵਿਲਾਸਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੁੜ, ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਆਦ—ਇਹ ਸਭ ਇਮਾਜ਼ੀਨ ਕੀਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮੌਕ੍ਤਿਕਧੀਰ੍ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਥਾ ਚਿਦ੍ ਭਾਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਥਾ ਨਾਮ ਤਥਾਭਾਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦਾ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਉਸੀ ਆਪ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਤਥਾ ਕਚਤਿ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ਿਵਨਰ੍ਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਲੀਲਾ ਵੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਯੋਰ੍ ਏਵਮ੍ ਆਕਾਰੋ ਨਿਰਾਕਾਰੋ ऽਙ੍ਗ ਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਅਧੁਨਾ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤੇ ਨृਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨृਤ੍ਤਤਾਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੱਚਣ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਚੇਤਨਂ ਚੇਤਨਾਦ੍ ਧੇਤੋẖ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਨਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ, ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ ਚੇਤਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਹੇਮੇਵ ਰੂਪਕਤ੍ਵੇਨ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਲਾਸਿਨਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਮ ਚੇਤਨਂ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਾ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਸਲਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ ਏਵ ਨਃ । ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵਸ਼ਾਨ੍ ਨृਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਾਜਤੇ
ਇਸ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਸ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ਿਵੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਰੌਦ੍ਰਾਕृਤਿਰ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਯਨ੍ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਹਿ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਨਿਜਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਦृਸ਼ਾ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਯਦਿ ਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਵੀ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਮਹਾਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮਾਮ੍ਬਰੇ । ਕਥਂ ਕਿਂ ਨਾਮ ਵਾ ਚੇਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਤਾ ਚੇਤਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਉੱਚੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਨ ਚਿੱਤ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ, ਕੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦ੍ ਏਵ ਤਦਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਮ੍ਭੋਦਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਯਦਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਨਭਸਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਿਟਣ ਲਈ, ਜੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤਤਿ ਤਤẖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦृषਨ੍ਮੌਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯ ਵਲ੍ਗਤਿ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚਿਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤḫ ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਵਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਪੁਰਾਦਿ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।