ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਕਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਉਰਰੀਕਰ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯੋਮਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸੌ ਕਿਲ
ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਾਫ ਹਸਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ; ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਸਨਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਸਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਹੈ—ਜੋ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ; ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਗẖ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯੋਮ ਭੂਰ੍ ਦਿਸ਼ਃ । ਨਾਸ਼ ਉਤ੍ਪਾਦਨਂ ਰਾਮ ਵਿਰਾਮੋ ਭਾਸਨਂ ਤਮਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ, ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਦਿਸਾਵਾਂ; ਨਾਸ, ਉਤਪੱਤੀ, ਠਹਿਰਾਉ, ਚਮਕ, ਤੇ ਹਨੇਰਾ—
ਜਨਨਂ ਮਰਣਂ ਮਾਯਾ ਮੋਹੋ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤਾ । ਵਸ੍ਤੁਤਾ ਚ ਵਿਵੇਕਸ਼੍ ਚ ਬਨ੍ਧੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇ
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਮਾਇਆ, ਭਟਕਣਾ, ਸੁਸਤਤਾ, ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਕਮੀ, ਅਸਲੀਅਤ, ਪਹਚਾਣ, ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ—
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾ ਸਦੇਹਤ੍ਵਂ ਵਿਦੇਹਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਣਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਚਾਹਂ ਚੇਤਰਚ੍ ਚ ਤਤ੍
ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਹੋਣਾ, ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਉਡਾਣ ਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ, ਚੰਚਲਤਾ ਤੇ ਠਹਿਰਾਉ, 'ਤੂੰ', 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ—
ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚਾਥ ਸਦਸਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ । ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲਨਾ ਕੇਲਿਕਲ੍ਪਨਮ੍
ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਵਸਤੂਆਂ, ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਖੇਡ—
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਕਰ੍ਮਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤੇਜੋਵਾਰ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਕਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍
ਰੂਪ, ਦੇਖਣਾ, ਮਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ, ਕਰਮ, ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ; ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਨਿਰਾਮਯਃ । ਅਜਹਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਤਾਮ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵੈਵਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਆਕਾਸ਼-ਸਭਾਵ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਵਿਮਲਂ ਖਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਰਿਰ੍ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰਾਵਿਖਣ੍ਡਿਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਉਪਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਯḫ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੋ ਯ ਏष ਕਥਿਤੋ ਮਯਾ । ਏषੋ ऽਸੌ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਸਨਾਤਨਃ
ਇਹ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਏष ਹਰਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਪਿਤਾਮਹਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਰ੍ਕ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣੋ ਯਮੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ऽਨਿਲਃ
ਇਹ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਅਤੇ ਹਵਾ ਹੈ।
ਅਨਲੋ ਜਲਦੋ ऽਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਹ੍ਯੋ ऽਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਚਿਨ੍ਮਯਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਲੇਸ਼ਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਹ ਹੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਕਲ, ਅੱਜ, ਭਵਿੱਖ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਝਲਕ ਹਨ।
ਏਵਂਵਿਧਾਭਿਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭਿਰ੍ ਮੁਧਾਭਾਵਨਯੇਦृਸ਼ਾਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਬੋਧੇਨ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਤੁ ਤਾਦृਸ਼ਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਸੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਬੋਧੋ ਬੋਧ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭੇਦੋਦ੍ਭੇਦਮ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖਰੇਪਣ, ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਅਯਂ ਕਰੋਤਿ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਸਾਰਮਹਾਸਮੁਦ੍ਰੇ । ਯਾਵਨ੍ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਪਰਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਨਿਰਾਮਯਂ ਤਨ੍ਮਯਤਾਮ੍ ਉਪੇਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੂਰਨ, ਨਿਰਮਲ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸ ਤਥੋਪਯਾਤਿ ਯਥਾ ਨ ਸੋ ऽਬ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਤਰਙ੍ਗਕੋ ऽਸੌ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਤਸ੍ਯ
ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਿਰ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲਹਿਰ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਕਾਸ਼ ਏष ਯẖ ਕਥਿਤੋ ਮਯਾ । ਏषੋ ऽਸੌ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਸ੍ ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰḫ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹੀ 'ਸ਼ਿਵ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੱਚਦਾ ਹੈ।
ਯਾਸੌ ਤਸ੍ਯਾਕृਤਿਰ੍ ਨਾਸਾਵ੍ ਆਕृਤਿẖ ਕृਤਿਨਾਂ ਵਰ । ਤਚ੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਘਨਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾ ਕਚਤਿ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਗਾੜੀ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਉਹੀ ਅਜਿਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਤਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਦਾਕृਤਿ । ਮਯੈਵ ਤਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਂ ਨਾਨ੍ਯḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ
ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੀ ਵੇਖੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਯਥਾ ਨਾਮ ਸ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ ਸਾ ਚ ਭੈਰਵੀ । ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਲਂ ਮਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਭੈਰਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਇਆ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਹੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਪਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਨੇਤਰਤ੍ । ਤਥਾ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭੈਰਵਾਕਾਰਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖਾਲੀ ਪਾਸਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਇਹ ਭੈਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਨਾ ਬੋਧੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਵਾਚ੍ਯ੍ ਉਪਾਰੂਢਮ੍ ਏਤਦ੍ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਏਵ ਤੇ । ਰੂਢਾਧਿਭੌਤਿਕਦृਸ਼ẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਦਿੱਖ ਤੋਂ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਭੈਰਵੀ ਸਾ ਨੈਵਾਸੌ ਭੈਰਵੋ ਨੈਵ ਸ ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਭਾਸਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਭੈਰਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਭੈਰਵ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਨਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪੁਰਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਣਵੇਗਵਤ੍ । ਕਥਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਰਸਵਨ੍ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਵਿਲਾਸਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੁੜ, ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਆਦ—ਇਹ ਸਭ ਇਮਾਜ਼ੀਨ ਕੀਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮੌਕ੍ਤਿਕਧੀਰ੍ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਥਾ ਚਿਦ੍ ਭਾਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਥਾ ਨਾਮ ਤਥਾਭਾਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦਾ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਉਸੀ ਆਪ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਤਥਾ ਕਚਤਿ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ਼ਿਵਨਰ੍ਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਲੀਲਾ ਵੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਯੋਰ੍ ਏਵਮ੍ ਆਕਾਰੋ ਨਿਰਾਕਾਰੋ ऽਙ੍ਗ ਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਅਧੁਨਾ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤੇ ਨृਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨृਤ੍ਤਤਾਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੱਚਣ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਚੇਤਨਂ ਚੇਤਨਾਦ੍ ਧੇਤੋẖ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਨਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ, ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ।