ਸੁਰਾਸੁਰੋਰਗਾਨੀਕਰੋਮਸ਼ੋਗ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਕਾ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ੍ਥਾਤੁਮ੍ ਅਸ਼ਕਨ੍ ਨਾਸੌ ਭ੍ਰਮਿਤਚਕ੍ਰਵਤ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਉਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਚੱਕੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਨਾਨਾਵਿਭਵਵਿਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਿਨੀ । ਸਾ ਸਰਨ੍ਤੀ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਆਸੀਦ੍ ਘਨਘੂਤ੍ਕਾਰਘੋषਿਣੀ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਲਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਪਿ ਭੂਤਲਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਕृਤ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਅਸਮਾਨ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ।
ਬृਹਨ੍ਨਾਸਾਗੁਹਾਗੇਹਨਿਰ੍ਗਤਾ ਘਨਘੁਙ੍ਘੁਮਾਃ । ਤਤ੍ਰੋਗ੍ਰਾ ਵਾਯਵੋ ਵਾਨ੍ਤਿ ਘਨਘੂਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਃ
ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੱਕ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੇ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਰ ਨਿਕਲੇ; ਉਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਈ।
ਨਭẖ ਕਰਸ਼ਤੈਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਤੁਰਾਵਰ੍ਤਨਰ੍ਤਿਭਿਃ । ਭਾਤਿ ਚਣ੍ਡਾਨਿਲੋਦ੍ਧੂਤੈਰ੍ ਆਕੀਰ੍ਣਮ੍ ਇਵ ਪਲ੍ਲਵੈਃ
ਅਸਮਾਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਾ ਹਥਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਨੱਚ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਦਙ੍ਗਗਜਗਦ੍ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਭ੍ਰਮਣਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਧੀਰਾਪਿ ਮੋਹੇ ਮੇ ਸਨ੍ਨਾ ਸੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਰੇ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਉਲਝਣ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਚ੍ ਛੈਲਾ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਨਭਸ਼੍ਚਰਾਃ । ਲੁਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮਰਗੇਹਾਨਿ ਚਲੇ ਤਦ੍ਦੇਹਦਰ੍ਪਣੇ
ਪਹਾੜ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਉੱਡ ਕੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਸਤਾਂ ਲੁੱਟਦੀਆਂ ਤੇ ਗਿਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੇਰਵḫ ਪਰ੍ਣਵਦ੍ ਵ੍ਯੂਢਾ ਮਲਯਾḫ ਪਲ੍ਲਵਾ ਇਵ । ਹਿਮਾਦ੍ਰਯੋ ਹਿਮਕਣਾ ਇਵੋਰ੍ਵ੍ਯੋ ऽਬ੍ਦਲਤਾ ਇਵ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੜੀਬੱਧ ਹਨ, ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਬਰਫ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸਹ੍ਯਾ ਮਹ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਖਗਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾ ਇਵ । ऋਕ੍ਸ਼ਵਨ੍ਤੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਆਸਨ੍ ਹਂਸਾ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀਾਂ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਤृਣਾਨੀਵ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਵਲਯਾ ਇਵ । ਸੁਰਲੋਕਾਲਯਾḫ ਪਦ੍ਮਾ ਆਸਂਸ੍ ਤਦ੍ਦੇਹਵਾਰਿਣਿ
ਟਾਪੂ ਵੀ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਚੂੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਦਾਕਾਸ਼ਸਙ੍ਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਞ੍ਜਨਪੁਰੋਪਮੇ । ਅਙ੍ਗੇ ਤਸ੍ਯਾ ਬृਹਜ੍ਜਙ੍ਘੇ ਪਿਣ੍ਡਾਦਰ੍ਸ਼ਸਮਤ੍ਵਿषਿ
ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਸਾਫ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਗੁੱਝੇ ਸਜਦੇ ਹਨ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਕਾਞ੍ਚਨਾਚਲਵਨੇ ਸਹ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਮਹ੍ਯਾਂ ਗਿਰਿẖ ਕੈਲਾਸੋ ਮਲਯੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਖਰੇ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਚਲੇ ਮਨ੍ਦਰਃ । ਗੋਕਰ੍ਣੋ ਗਗਨਾਙ੍ਗਨੇ ਵਸੁਮਤੀ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਣਾਂ ਪੁਰੇ ਸਰ੍ਵਾ ਜਙ੍ਗਮਤਾਂ ਗਤਾ ਵਨਭੁਵਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤਦਾ
ਵਿੰਧਿਆ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਸਹਿਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਕੈਲਾਸ, ਮਲਯਾ ਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਮੰਦਰਾ, ਗੋਕਰਨ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਧਰਤੀ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗ ਪਏ।
ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਪਰ੍ਵਤੇ ਗਿਰਿਰ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਨਭẖਕੋਟਰੇ ਵ੍ਯੋਮਾਪੀਨ੍ਦੁਦਿਵਾਕਰਰ੍ਕ੍ਸ਼ਵਲਿਤਂ ਭੂਮੇਰ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਦ੍ ਗਤਮ੍ । ਸਦ੍ਵੀਪਾਚਲਪਤ੍ਤਨੋ ਵਨਗਣḫ ਪ੍ਰੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਪੁष੍ਪੋ ਦਿਵਿ ਵ੍ਯਾਲੋਲਂ ਜਗਦ੍ ਅਮ੍ਬੁਧਾਵ੍ ਇਵ ਤृਣਂ ਦਿਕ੍ਚਕ੍ਰਕੇ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ
ਸਮੁੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਛਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਆਸਮਾਨ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਪਈ ਹੈ। ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਜੰਗਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਗਿਰਯੋ ऽਮ੍ਬੁਧਯੋ ਦਿਗਨ੍ਤਲੋਕਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਮਣ੍ਡਲਾਨਿ । ਨਦ੍ਯਸ੍ ਸਰਾਂਸਿ ਮਕੁਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ਼ੇषਬਦ੍ਧਵਾਤਾਵਕੀਰ੍ਣਤृਣਪਰ੍ਣਗਣਕ੍ਰਮੇਣ
ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੋਲ, ਸਭ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਝੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਲੜੀਵਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਰਨ੍ਤਿ ਚ ਮਰੌ ਵਰਵਾਰਿਣੀਵ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਨਗਰਾਣਿ ਭੁਵੀਵ ਭਾਨ੍ਤਿ । ਖੇ ਭੂਰ੍ ਅਧੋ ਗਗਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਵਾਰਿਵਾਹਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਤਵਾਤਪਰਿਵृਤ੍ਤਗਿਰਿਸ੍ਥਿਤਂ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਪਰ ਆਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਖਤਮ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਤੂਫਾਨੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ऋਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਕਰੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਦੀਪਸਹਸ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਚਕ੍ਰਭ੍ਰਮੇਣ ਮਣਿਵਰ੍षਣਮੇਘਚਾਰੁਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ਼੍ ਚ ਚਕਿਤੈḫ ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਮਰਗਣੈਰ੍ ਇਵ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षਮ੍
ਤਾਰੇ ਦੀ ਟੋਲੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਹਾਰਸਰ੍ਗਨਿਚਯਾ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰਿਭਾਗੇ ਬਿਨ੍ਦੂਪਮਾ ਰਜਨਯੋ ਦਿਵਸੋਤ੍ਕਰਾਸ਼੍ ਚ । ਕृष੍ਣਾਸ੍ ਸਿਤਾਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਤੋ ऽਮਲਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਸ੍ਵਾਦਰ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲਵਦ੍ ਆਕੁਲਮ੍ ਉਲ੍ਲਸਨ੍ਤਿ
ਸੰਘਾਰ ਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਤਾਂ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਦਿਨ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਕਾਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਦਰਪਣ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਭਾਸ੍ਕਰਨਿਸ਼ਾਕਰਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤਾਰੋਤ੍ਕਰਾਸ੍ ਤਰਲਕਾਨ੍ਤਿਭृਤਸ਼੍ ਚ ਹਾਰਾਃ । ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਮ੍ਬਰਾਣਿ ਵਲਿਤਾਨਿ ਮਹਾਮ੍ਬਰਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ ਅਨਲ੍ਪਮ੍ ਅਲਾਤਲੇਖਾਃ
ਗਹਣੇ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਝਲਮਲਾਉਂਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਵੱਡਾ, ਵਕਰੀ ਆਸਮਾਨ, ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰੰਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਕਾਲਵਿਲੁਠਤ੍ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮਣੀਨਿ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨੈਰ੍ ਝਗਿਤਿਜਾਤਝਣਜ੍ਝਣਾਨਿ । ਤੇਜਾਂਸਿ ਸਨ੍ਤਤਤਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ਼੍ ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਗੁਣਵਨ੍ਤਿ ਵਿਭੂषਣਾਨਿ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਇधर-ਉਧਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਉਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਮਤ੍ਤਭਟਖਡ੍ਗਮਰੀਚਿਵੀਚਿਸ਼੍ਯਾਮਾਯਮਾਨਸਕਲਾਤਪਵਾਸਰਾਣਾਮ੍ । ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਵਿਲੁਠਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਕਲਕਲੋ ਜਨਮਣ੍ਡਲਾਨਾਮ੍
ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਾਲੀ ਚਮਕ ਮਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲਚਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਵਿष੍ਣੁਹਰਵਹ੍ਨਿਰਵੀਨ੍ਦੁਪੂਰ੍ਵਾ ਦੇਵਾਸੁਰਾḫ ਪਰਿਵਿਵृਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਆਪਤਨ੍ਤਃ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਵਿਧਾ ਉਪਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਾਤਾਵਧੂਤਮषਕਾਸ਼ਨਿਵਿਭ੍ਰਮੇਣ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼—all ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ।
ਸਂਹਾਰਸਰ੍ਗਸੁਖਦੁẖਖਭਵਾਭਵੇਹਾਨੀਹਾਨਿषੇਧਵਿਧਿਜਨ੍ਮਮृਤਿਭ੍ਰਮਾਦ੍ਯਾਃ । ਸਾਰ੍ਧਂ ਪृਥਕ੍ ਚ ਵਿਲਸਨ੍ਤਿ ਸਦੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਤਾਮ੍ ਉਪਗਤਾ ਅਪਿ ਤਤ੍ਰ ਭਾਵਾਃ
ਸੰਹਾਰ, ਸਿਰਜਣ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਆਲਸ, ਮਨਾਈ, ਹੁਕਮ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਭਟਕਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵੋਦ੍ਭਵਸ੍ਥਿਤਿਵਿਪਤ੍ਕਰਣਭ੍ਰਮਾਣਾਂ ਸਂਹਾਰਸਰ੍ਗਭੁਵਨਾਵਨਿਵਿਭ੍ਰਮਾਣਾਮ੍ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਖੇ ਪ੍ਰਕਚਤਾਂ ਖਸ਼ਰੀਰਕਾਣਾਂ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਰ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ
ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਟਿਕਾਅ, ਨਾਸ਼, ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਨਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਉਤ੍ਪਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਰਣੋਤ੍ਸਵਯੁਦ੍ਧਸਾਮ੍ਯਵਿਦ੍ਵੇषਰਾਗਭਯਵਿਸ਼੍ਵਸਨਾਦਿ ਤਤ੍ਰ । ਏਕਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ ਇਵ ਰਤ੍ਨਚਯੋ ਵਿਭਾਤਿ ਨਾਨਾਰਸਾਪ੍ਰਤਿਘਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਂ ਤਤ੍
ਅਫ਼ਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮੌਤ, ਖੁਸ਼ੀ, ਜੰਗ, ਬਰਾਬਰੀ, ਵੈਰ, ਲਗਾਵਟ, ਡਰ, ਭਰੋਸਾ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਦਮ੍ਬਰਮਯੇ ਵਪੁषਿ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਾਨੁਭਵਭਾਵਜਗਦ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਃ । ਸਰ੍ਗਕ੍ਸ਼ਯਾ ਮਲਿਨਦृਕ੍ਕਲਿਤਾਮ੍ਬਰਸ੍ਥਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਸ੍ਫੁਰਣਵਤ੍ ਪਰਿਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ
ਉਸ ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋਈ ਧੂੜ ਦੀਆਂ ਕਣਾਂ ਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਿੱਚ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਜਗਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਥਿਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤਿ । ਸਞ੍ਚਾਲ੍ਯਮਾਨਮਕੁਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਗਤ ਕਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤੇ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਤੇ ਟਿਕਾਅ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ; ਜਿਵੇਂ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਪਰਛਾਂਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਇਨਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਨृਤ੍ਤਸ੍ਥਪੂਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜਗਦਰ੍ਥਾḫ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਬਾਲਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਵਤ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਖੜੀਆਂ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡਦੀਆਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ।
ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼ਰੀਰੇ ऽਨ੍ਤḫ ਪੂਯਮਾਨਾ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਰਾਸ਼ੀਭੂਯ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਗਨ੍ਮੁਦ੍ਗਕਣੋਤ੍ਕਰਾਃ
ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਢੇਰ, ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਵਿੱਖਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰੈਵ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਪੂਰਿਣੀ
ਇਕ ਪਲ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਕ ਪਲ ਉਹ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾ ਕਲਨਾ ਦੇਵੀ ਸਂਵਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰ੍ ਜਗਨ੍ਮਯੀ । ਅਨਨ੍ਤਾ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਹੀ ਦੇਵੀ, ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਅਨੰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਹ ਵਾਲੀ।