ਅਧृਤਂ ਧृਤਮ੍ ਏਵੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਅਪਤਚ੍ ਚੈਵ ਵਾ ਪਤਤ੍ । ਅਨਾਕृਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਾਕਾਰਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਯਥਾ
ਨਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉੱਚਾ ਟਿਕਿਆ; ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ; ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਨਾਮ ਪਤਤਿ ਕਿਂ ਵਾ ਕੇਨਾਸ੍ਯ ਧਾਰ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਕਚਨਂ ਤਥੈਤਦ੍ ਅਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਇਸਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਯਥਾ ਵਾ ਪਵਨੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਚ੍ ਚਿਦ੍ਗਗਨੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਲਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਨ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਚਿਤੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਖ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ਗृਹਮ੍ । ਖੇ ਖਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਯਨਾਕਾਰਮ੍ ਅਤ੍ਯਾਕਾਰਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ—ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਘਰ—ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰ ਵਾਂਗ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
ਪਾਤਸਂਵਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਪਤਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਦੋਦ੍ਭੂਤਮ੍ ਉਤ੍ਪਤਚ੍ ਚੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਡਿੱਗਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਿਸਂਵਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਵਿਦੋਦ੍ਭੂਤਂ ਗਚ੍ਛਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਜੋ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਿ ਨਾਸ਼ਵਿਦਾ ਨਾਸ਼ਂ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਦਿਵੇਦਨੈਃ । ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਮਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਰ੍ਗਾਦਿਵੇਦਨੈਃ
ਮੁਕਣ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਭਾਤਿ ਮੌਕ੍ਤਿਕਗਣਸ਼੍ ਸ਼ਰਦਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਦृष੍ਟਾਵ੍ ਅਸਤ੍ਯ ਉਦਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਸਤ੍ਯਰੂਪਃ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਥਾ ਨਭਸਿ ਵਿਸ੍ਫੁਰਤਾਂ ਤਥੈषਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਵਿਧਾਤੁਮ੍ ਇਹ ਕੋ ਜਗਤਾਂ ਸਮਰ੍ਥਃ
ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸੱਚੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ?
ਅਥ ਰਾਘਵ ਰੁਦ੍ਰਂ ਤਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਨਰ੍ਤਿਤੁਂ ਮਤ੍ਤਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਵਿਤਤਾਕृਤਿਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਜੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ, ਮਸਤ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਫੈਲਾਏ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਵ੍ਯੋਮੇਵਾਕृਤਿਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਜਹਦ੍ਵ੍ਯਾਪਿਤਾਂ ਨਿਜਾਮ੍ । ਮਹਾਕਾਰਂ ਘਨਸ਼੍ਯਾਮਂ ਦਸ਼ਾਸ਼ਾਪਰਿਪੂਰਕਮ੍
ਉਹ ਖੁਦ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਸੀ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਘਣੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਹ੍ਨਿਨਯਨਂ ਚਲਦ੍ਦਸ਼ਦਿਗਮ੍ਬਰਮ੍ । ਘਨਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਭਾਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਂ ਸ਼੍ਯਾਮਲਤ੍ਵਿषਾਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਉਹ ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਲੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਲੰਮੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਜਾਲੀ ਜਕੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਾਡਵਾਗ੍ਨਿਦृਸ਼ਂ ਲੋਲਭੁਜੋਰ੍ਮਿਭਰਭਾਸੁਰਮ੍ । ਏਕਾਰ੍ਣਵਾਰ੍ਣੋ ਦ੍ਰਾਗ੍ ਦੇਹਬਨ੍ਧੇਨੇਵ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ-ਰੰਗੀ ਰੂਪ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਇਆ।
ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਹਂ ਯਾਵਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਤਃ । ਛਾਯੇਵ ਪਰਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਨਰ੍ਤਨਾਨੁਵਿਧਾਯਿਨੀ
ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਲਚਲਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਹਾਤਮਸਿ ਮਨ੍ਥਰੇ । ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਥਮ੍ ਇਯਂ ਛਾਯਾ ਭਵੇਦ੍ ਇਤਿ ਮਤਿਰ੍ ਮਮ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਛਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਾਵਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪੁਰਃ । ਸਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਨ੍ਤੀ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾ
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਛਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੇਤੁਕੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ।
ਕृष੍ਣਾ ਕृਸ਼ਾ ਸਿਰਾਲਾਙ੍ਗੀ ਜਰ੍ਜਰਾ ਵਿਕृਤਾਕृਤਿਃ । ਜ੍ਵਾਲਾਕੁਲਾਨਲਾਲੋਲਵਨਸਮ੍ਭਾਰਸ਼ੇਖਰਾ
ਕਾਲੀ, ਪਤਲੀ, ਰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਤਮਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਯਾਮਿਨੀਵਾਕृਤਿਂ ਗਤਾ । ਤਮਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਦੇਹਯੁਕ੍ਤੇਵ ਸਾਕਾਰੇਵਾਮ੍ਬਰਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਟੁੱਟੇ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਰਾਤ ਦੀ ਆਕਾਰੀ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ।
ਅਤਿਦੀਰ੍ਘਾ ਕਰਾਲਾਸ੍ਯਾ ਨਭੋ ਮਾਤੁਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਯਤਾ । ਦੀਰ੍ਘਜਾਨੁਭੁਜਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਤੁਕਾਮੇਵ ਦਿਙ੍ਮੁਖਮ੍
ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਉਠਦੀ ਹੋਈ, ਲੰਬੇ ਘੁੱਟ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਕृਸ਼ਾ ਬਹੂਪਵਾਸੇਵ ਪਰਿਨਿਮ੍ਨਮਹਾਹਨੁਃ । ਕਜ੍ਜਲਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਮੇਘਮਾਲੇਵ ਪਵਨਾਕੁਲਾ
ਕਮਜ਼ੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਸੁੰਨੀ ਜਬੜੀ ਵਾਲੀ; ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ।
ਕृਸ਼ਾਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯਦੋਤ੍ਥਾਤੁਂ ਸੁਦੀਰ੍ਘਾ ਵਿਧਿਨਾ ਤਦਾ । ਗ੍ਰਥਿਤੇਵ ਸਿਰਾਰੂਪੈਰ੍ ਦਾਮਭਿਰ੍ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਸ਼ਾਲਿਭਿਃ
ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿੱਘੀ, ਜਦ ਉਹ ਉਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, ਉਸਦਾ ਲੰਮਾ ਰੂਪ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਬੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਥਾ ਨਾਮ ਸੁਦੀਰ੍ਘਾ ਸਾ ਯਥਾ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਰẖਖੁਰਮ੍ । ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਚਿਰੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਗਮਾਗਮੈਃ
ਉਹ ਵਾਕਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਖੁਰ ਵਰਗੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦੇਖਿਆ।
ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰੀਗ੍ਰਥਿਤਸ਼ਿਰẖਖੁਰਕਰੋਤ੍ਕਰਾ । ਅਮੂਲਾ ਸੂਤ੍ਰਵਲਿਤਾ ਕਣ੍ਟਕਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਲੀ
ਉਸਦੇ ਗਿੱਲੇ ਆਂਤ ਤੇ ਨਸਾਂ ਉਸਦੇ ਖੁਰ-ਸਿਰ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਗੁੰਝਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਯਮਾਰ੍ਕਾਦਿਸ਼ਿਰẖਕਮਲਜਾਲਕੈਃ । ਕृਤਮਾਲਾਮਲਾਲੋਕਵਾਨ੍ਤਵਹ੍ਨਿਮਯਾਚਲਾ
ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰੂਪ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਯਮ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਅੱਗ ਉਗਲਦੀ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਸੀ।
ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਕਰ੍ਣਾ ਲੁਲਿਤਨਾਸਾ ਨृਸ਼ਿਰਕੁਣ੍ਡਲਾ । ਸ਼ੁष੍ਕਤੁਮ੍ਬੀਲਤਾष੍ਠੀਵਾ ਦੀਰ੍ਘਲੋਲਾਸਿਤਸ੍ਤਨੀ
ਉਸਦੇ ਲਟਕਦੇ ਕੰਨ, ਮੋੜੀ ਹੋਈ ਨੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਸੁੱਕੀ ਤਿੰਬੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਠ, ਲੰਬੇ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਸਤਨ ਸਨ।
ਕੁਮਾਰਬਰ੍ਹਿਪਿਞ੍ਛੌਘਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੂਰ੍ਧਜਮਣ੍ਡਲੈਃ । ਲਾਞ੍ਛਿਤੋਚ੍ਚਸੁਰਾਧੀਸ਼ਸ਼ਿਰẖਖਟ੍ਵਾਙ੍ਗਮਣ੍ਡਲਾ
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੁਮਾਰਾ ਦੇ ਮੋਰ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਟਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉੱਚੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਖੋਪੜੀ-ਛੜੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ।
ਦਨ੍ਤੇਨ੍ਦੁਮਾਲਾਵਿਮਲੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਪੀਤਤਮੋऽਰ੍ਣਵਾ । ਕृष੍ਣੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਧੂਮਲੇਖੇਵ ਵृਤ੍ਤਾਵਰ੍ਤਵਿਵਰ੍ਤਿਨੀ
ਉਸ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਪੀ ਗਈ; ਕਾਲੀ, ਲੰਮੀ, ਧੂੰਏ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ, ਗੋਲ-ਗੋਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ।
ਸ਼ੁष੍ਕਤੁਮ੍ਬੀਲਤੇਵੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਤਰੁਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਵਿਲੋਲਾਵਯਵਾष੍ਠੀਵਾ ਵਾਤੈḫ ਪਟਪਟਾਰਵਾ
ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਤੁੰਬੀ ਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਟ-ਪਟ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬृਹਤ੍ਤਰਙ੍ਗੋਰ੍ਧ੍ਵਭੁਜਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲੋਲ੍ਲਾਸਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਏਕਾਰ੍ਣਵੋਰ੍ਮਿਮਾਲੇਵ ਨृਤ੍ਤਾਵਰ੍ਤਵਿਵਰ੍ਤਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਉਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ; ਉਹ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਏਕਭੁਜਾਕਾਰਾ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬਹੁਭੁਜਾਕੁਲਾ । ਅਨਨ੍ਤੋਗ੍ਰਭੁਜਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਜਗਨ੍ਨਰ੍ਤਨਮਣ੍ਡਪਾ
ਇਕ ਪਲ ਉਹ ਇਕ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਈ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਏਕਮੁਖਾਕਾਰਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਬਹੁਮੁਖਾਕृਤਿਃ । ਅਨਨ੍ਤੋਗ੍ਰਮੁਖੀ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਮੁਖੀ ਵਾਪਿ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਈ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬਿਨਾ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।