ਕ੍ਵਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਭੂਤਜਾਡ੍ਯਂ ਪृਠ੍ਵ੍ਯਾਦੇਰ੍ ਜਡਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਕਾਰਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਛਾਯਾਯਾ ਆਤਪੋ ਯਥਾ
ਜੋ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਨ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮੂਲ-ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਜੜਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਂਵੇ ਦੀ ਕਾਰਨ ਧੁੱਪ ਹੋਵੇ।
ਕਾਰਣਾਭਾਵਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨੇਦਂ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨੋਦਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਤਤ੍ਕਾਰਣਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਏਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜਾਤਮ੍ ਏਵ ਯਦ੍ ਭਾਤਿ ਸਂਵਿਦੋ ਭਾਨਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਯਜ੍ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਂਵਿਤ੍ਕਚਨਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅਜੰਮਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ। ਜਗਤ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ਕਚਨਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਜਗਤ੍ਕਚਨਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦੀ ਚਮਕ ਇੰਝ ਹੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਜਗਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਗਤ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਉਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਪਵਨੋ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਭਾਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਰਮੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪੁਰਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਦ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਵਿਦਿ । ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਇਵਾਭਾਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸੁਘਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਵਦ । ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਵਿषਂ ਜਾਤਮ੍ ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭੂਤਿਵਤ੍
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਅਸਲਤਾ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਝੂਠੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਕਿਲ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ । ਏਕਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਬਨ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਏਕਕ੍ਸ਼ਯੇ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦਿੱਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿੱਖ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵੋ ਯਾਵਦ੍ ਬੁਦ੍ਧੋ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਤਾਵਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਅਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਦਿੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚੇਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਦੌ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਮਰਣਾਨਰ੍ਥਰੂਪੋ ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੇ ਦਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਬੇਕਾਰ ਯਾਦ-ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਵ ਚਿਦ੍ਗਤੇਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੋ ਲਗਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗਸ੍ਮृਤਿਮਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਰਛਾਂਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਭ੍ਰਮਾਭਾਵਾਤ੍ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਭ੍ਰਮ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇਰ੍ ਮਮ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਰ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਂ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਕਥਯਾਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਸੰਭਵਤਾ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਭਾਤਿ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਕਂ ਤਥਾ । ਸ਼ृਣ੍ਵ੍ ਅਹਂ ਕਥਯਾ ਰਾਮ ਦੀਰ੍ਘਯਾ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਕਥਾਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ ਯਾਵਤ੍ ਤਨ੍ ਨਾਨੁਵਰ੍ਣਿਤਮ੍ । ਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਤੇ ਤਾਵਦ੍ ਧृਦਿ ਪਾਂਸੁਰ੍ ਯਥਾ ਹ੍ਰਦੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬੋਧ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਲਝਣ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਭ੍ਰਮਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਕਧ੍ਯਾਨਨਿष੍ਠਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ
ਜਦ ਤੂੰ ਜਗਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੱਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਲਾਚਲਾਃ । ਦृਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵਾ ਵੇਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਹਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵੇषਵਃ
ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ, ਫੜਨ ਤੇ ਛੱਡਣ, ਮੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਵੱਧ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੀਆਂ।
ਸ ਏषੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਜਗਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਯਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵ
ਇਹੋ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ। ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮਾਨਿ ਸਕਲਾਨਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਨਿ ਯੋ ਹੀਦਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਕਲੇ ਸਕਲਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਰੂਪਾਵਲੋਕਨਮਨੋਮਨਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਸ੍ਪਦਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਦੇਤਿ ਚ ਲੀਯਤੇ ਚ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਖਣ, ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚਾਨਣ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦਾ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਾਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ ਪਰਮਪਾਵਨਾਤ੍ । ਯਥੇਦਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤਚ੍ ਛृਣੂਤ੍ਤਮਯਾ ਧਿਯਾ
ਉਸ ਉੱਚੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਤੋਂ, ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕਿਵੇਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਗਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਂ ਚ ਤਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਿਰਜਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਲੜੀ ਸੁਣ।
ਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਰੂਪਸ੍ਯਾਤਤਚਿਨ੍ਮਣੇਃ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਕਚਨਂ ਯਦ੍ ਅਜਸ੍ਰਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਉਸ ਅਨੰਤ ਤੇ ਆਪ-ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਗृਹੀਤਾਰ੍ਥਕਂ ਸਂਵਿਦੀਹਾਮਰ੍ਸ਼ਨਸੂਚਕਮ੍
ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਸੁਖਮ ਸਮਝ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ।
ਭਾਵਿਨਾਮਾਰ੍ਥਕਲਨੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਹਿਤਰੂਪਕਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਣੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਵਿਬੋਧਨਮ੍
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸਾ ਪਰਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸਤੀਤਸ਼੍ ਚੇਤਨੋਨ੍ਮੁਖੀ । ਚਿਨ੍ਨਾਮਯੋਗ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਭ੍ਯਤਯਾ ਤਯਾ
ਉਸ ਤੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਸਤੀਆਂ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪਹੁੰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਘਨਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਭਾਵਿਜੀਵਾਦਿਨਾਮਿਕਾ । ਸਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਕਲਨਾ ਯਦਾ ਯਾਨ੍ਤੀ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍
ਫਿਰ, ਗਾੜ੍ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੈਕਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਰਾ ਸਂਸਰਣੋਨ੍ਮੁਖੀ । ਤਦਾ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਤਨ੍ਵਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਮ੍ ਇਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੀਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਏਤਸ੍ਯਾਃ ਖਸਤ੍ਤੋਦੇਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਗੁਣਬੀਜਂ ਸਾ ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧਾਰ੍ਥਦਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ।
ਅਹਨ੍ਤੋਦੇਤਿ ਤਦਨੁ ਸਹ ਵੈ ਕਾਲਸਤ੍ਤਯਾ । ਭਵਿष੍ਯਦਭਿਧਾਰ੍ਥੇ ਤੇ ਬੀਜਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਫਿਰ, 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ; ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬੀਜ ਹਨ।