ਬਹਿẖ ਕਿਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦ੍ਮਕਵਾਟਤਃ । ਕਾਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਵਰਣਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਯਤ੍ਯਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾẖ ਕਥਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਜੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਹਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀ ਹੈ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਹਨ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡਯੋḫ ਪਾਰੇ ਤਤੋ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਜਲਮ੍ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਤਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਤਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਨੰਤ ਸੰਧਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਥੈਵ ਜ੍ਵਾਲਾਤ੍ਮ ਤੇਜੋ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਤਸ੍ ਤਥੈਵ ਪਵਨḫ ਪਾਵਨੋ ਨਿਰ੍ਮਲਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇਜ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਹਵਾ ਵੀ, ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਥੈਵ ਵਿਮਲਂ ਨਭੋ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਤḫ ਪਰਮਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਥ ਦृष੍ਟਯੋ ऽਨ੍ਯਾਸ੍ ਤਥੈਵ ਖੇ । ਕਚਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਦੂਰਸ੍ਥਾ ਮਿਥੋऽਦृष੍ਟਾਤ੍ਮਸृष੍ਟਯਃ
ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਤਜ੍ ਜਲਾਦਿ ਮਹਾਕਾਰਂ ਕ੍ਵ ਕਥਂ ਕੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਉਪਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਹ ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ?
ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵḫ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤẖ ਕਡ੍ਢਕਰਤ੍ਨਵਤ੍ । ਭਾਗਾਸ੍ ਤਮ੍ ਏਵ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸੁਤਾ ਮਾਤਰਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।
ਅਤੋ ਯਦ੍ ਏਵ ਨੇਦੀਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਖ੍ਯਂ ਮਹੀਵਪੁਃ । ਤਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾḫ ਪ੍ਰਧਾਵਨ੍ਤਿ ਤृषਿਤਾਸ੍ ਸਲਿਲਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸੇ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।
ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਤਦ੍ ਏਵਾਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤੇ ਜਲਾਦਯਃ । ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਪ੍ਰਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਾਂ ਯਥਾਵਯਵਾ ਇਵ
ਉਹੀ ਤੱਤ ਨੂਂ ਆਸਰਾ ਬਣਾਕੇ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡੇ ਤੇ ਤਿष੍ਠਤẖ ਕਥਮ੍ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍ । ਕਿਮਾਕृਤੀ ਧृਤੇ ਕੇਨ ਕਥਂ ਵਾ ਪਰਿਨਸ਼੍ਯਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਤੱਤ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ, ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਅਧृਤਂ ਧृਤਮ੍ ਏਵੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਅਪਤਚ੍ ਚੈਵ ਵਾ ਪਤਤ੍ । ਅਨਾਕृਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਾਕਾਰਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਯਥਾ
ਨਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉੱਚਾ ਟਿਕਿਆ; ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ; ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਨਾਮ ਪਤਤਿ ਕਿਂ ਵਾ ਕੇਨਾਸ੍ਯ ਧਾਰ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਕਚਨਂ ਤਥੈਤਦ੍ ਅਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਇਸਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਯਥਾ ਵਾ ਪਵਨੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਚ੍ ਚਿਦ੍ਗਗਨੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਲਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਨ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਚਿਤੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਖ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ਗृਹਮ੍ । ਖੇ ਖਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਯਨਾਕਾਰਮ੍ ਅਤ੍ਯਾਕਾਰਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ—ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਘਰ—ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰ ਵਾਂਗ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
ਪਾਤਸਂਵਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਪਤਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਦੋਦ੍ਭੂਤਮ੍ ਉਤ੍ਪਤਚ੍ ਚੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਡਿੱਗਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਿਸਂਵਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਵਿਦੋਦ੍ਭੂਤਂ ਗਚ੍ਛਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਜੋ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਿ ਨਾਸ਼ਵਿਦਾ ਨਾਸ਼ਂ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਦਿਵੇਦਨੈਃ । ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਮਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਰ੍ਗਾਦਿਵੇਦਨੈਃ
ਮੁਕਣ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਭਾਤਿ ਮੌਕ੍ਤਿਕਗਣਸ਼੍ ਸ਼ਰਦਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਦृष੍ਟਾਵ੍ ਅਸਤ੍ਯ ਉਦਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਸਤ੍ਯਰੂਪਃ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਥਾ ਨਭਸਿ ਵਿਸ੍ਫੁਰਤਾਂ ਤਥੈषਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਵਿਧਾਤੁਮ੍ ਇਹ ਕੋ ਜਗਤਾਂ ਸਮਰ੍ਥਃ
ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸੱਚੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ?
ਅਥ ਰਾਘਵ ਰੁਦ੍ਰਂ ਤਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਨਰ੍ਤਿਤੁਂ ਮਤ੍ਤਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਵਿਤਤਾਕृਤਿਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਜੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ, ਮਸਤ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਫੈਲਾਏ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਵ੍ਯੋਮੇਵਾਕृਤਿਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਜਹਦ੍ਵ੍ਯਾਪਿਤਾਂ ਨਿਜਾਮ੍ । ਮਹਾਕਾਰਂ ਘਨਸ਼੍ਯਾਮਂ ਦਸ਼ਾਸ਼ਾਪਰਿਪੂਰਕਮ੍
ਉਹ ਖੁਦ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਸੀ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਘਣੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਹ੍ਨਿਨਯਨਂ ਚਲਦ੍ਦਸ਼ਦਿਗਮ੍ਬਰਮ੍ । ਘਨਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਭਾਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਂ ਸ਼੍ਯਾਮਲਤ੍ਵਿषਾਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਉਹ ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਲੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਲੰਮੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਜਾਲੀ ਜਕੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਾਡਵਾਗ੍ਨਿਦृਸ਼ਂ ਲੋਲਭੁਜੋਰ੍ਮਿਭਰਭਾਸੁਰਮ੍ । ਏਕਾਰ੍ਣਵਾਰ੍ਣੋ ਦ੍ਰਾਗ੍ ਦੇਹਬਨ੍ਧੇਨੇਵ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ-ਰੰਗੀ ਰੂਪ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਇਆ।
ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਹਂ ਯਾਵਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਤਃ । ਛਾਯੇਵ ਪਰਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਨਰ੍ਤਨਾਨੁਵਿਧਾਯਿਨੀ
ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਲਚਲਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਹਾਤਮਸਿ ਮਨ੍ਥਰੇ । ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਥਮ੍ ਇਯਂ ਛਾਯਾ ਭਵੇਦ੍ ਇਤਿ ਮਤਿਰ੍ ਮਮ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਛਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਾਵਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪੁਰਃ । ਸਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਨ੍ਤੀ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾ
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਛਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੇਤੁਕੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ।
ਕृष੍ਣਾ ਕृਸ਼ਾ ਸਿਰਾਲਾਙ੍ਗੀ ਜਰ੍ਜਰਾ ਵਿਕृਤਾਕृਤਿਃ । ਜ੍ਵਾਲਾਕੁਲਾਨਲਾਲੋਲਵਨਸਮ੍ਭਾਰਸ਼ੇਖਰਾ
ਕਾਲੀ, ਪਤਲੀ, ਰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਤਮਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਯਾਮਿਨੀਵਾਕृਤਿਂ ਗਤਾ । ਤਮਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਦੇਹਯੁਕ੍ਤੇਵ ਸਾਕਾਰੇਵਾਮ੍ਬਰਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਟੁੱਟੇ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਰਾਤ ਦੀ ਆਕਾਰੀ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ।
ਅਤਿਦੀਰ੍ਘਾ ਕਰਾਲਾਸ੍ਯਾ ਨਭੋ ਮਾਤੁਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਯਤਾ । ਦੀਰ੍ਘਜਾਨੁਭੁਜਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਤੁਕਾਮੇਵ ਦਿਙ੍ਮੁਖਮ੍
ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਉਠਦੀ ਹੋਈ, ਲੰਬੇ ਘੁੱਟ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਕृਸ਼ਾ ਬਹੂਪਵਾਸੇਵ ਪਰਿਨਿਮ੍ਨਮਹਾਹਨੁਃ । ਕਜ੍ਜਲਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਮੇਘਮਾਲੇਵ ਪਵਨਾਕੁਲਾ
ਕਮਜ਼ੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਸੁੰਨੀ ਜਬੜੀ ਵਾਲੀ; ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ।
ਕृਸ਼ਾਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯਦੋਤ੍ਥਾਤੁਂ ਸੁਦੀਰ੍ਘਾ ਵਿਧਿਨਾ ਤਦਾ । ਗ੍ਰਥਿਤੇਵ ਸਿਰਾਰੂਪੈਰ੍ ਦਾਮਭਿਰ੍ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਸ਼ਾਲਿਭਿਃ
ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿੱਘੀ, ਜਦ ਉਹ ਉਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, ਉਸਦਾ ਲੰਮਾ ਰੂਪ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਬੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਵੇ।