ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਜਨਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਵਾਸਨਾਮ੍ । ਨਾਪਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਗਰਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨ ਇਵਾਗ੍ਰਗਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਵੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ; ਇਹ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ।
ਅਰਣ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਸੀਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਗਰਂ ਤਦਾ । ਕਠਿਨਾਕਾਣ੍ਡਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨਗਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਉਜੜੇ, ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ।
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਗਤਾẖ ਕ੍ਵਾਪਿ ਤੇ ਤਥਾ ਤਾਦृਸ਼ਾਸ੍ ਤਦਾ । ऋषਯੋ ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਾ ਦੇਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਦਯਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁਨੀ, ਵੇਦ, ਦੇਵਤੇ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤੋ ऽਵਧਾਨੇਨ ਮਯਾ ਨਭਸਿ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਯਾਵਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾਯਾਂ ਵਿਲੀਨਾਯਾਮ੍ ਅਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮੈਵ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਭਾਤਿ ਵਾਸਨਯਾ ਸ੍ਫੁਟਃ । ਤਦਭਾਵਾਤ੍ ਤੁ ਨਾਭਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਬੋਧਵਤੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਫ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਤੋ ਦੇਹੋ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਬੋਧੇ ਤਦ੍ਵਾਸਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਤਥੈਵਾਯਂ ਵਾਸਨਾਯਾḫ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਨੈਵਾਤਿਵਾਹਿਕੋ ਨੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਰਾਧਿਭੌਤਿਕਃ
ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਨਾ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭਵ ਏषੋ ऽਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤẖ ਕੇਨ ਖਣ੍ਡ੍ਯਤੇ । ਆਬਾਲਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਂਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਉਦਾਹਰਨ ਕਿਸ ਨੇ ਠੁਕਰਾਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੱਕਾ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਪਹ੍ਨਵੇਚ੍ ਚ ਵਾ ਯੋ ऽਪਿ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਨੁਭਵਂ ਸ਼ਠਃ । ਸ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯẖ ਕੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਲੀਕੇਨ ਸੁਪ੍ਤਮ੍ ਉਦ੍ਬੋਧਯੇਤ੍ ਕਿਲ
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦੇਹਕਾਰਣਕਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਦੇਹਾਭਾਵੇ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਦੇਹਾਨਾਂ ਪਰਲੋਕੋ ऽਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਃ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ ਕਿ ਸੁਪਨਾ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ.
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਭਵਿष੍ਯਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਚ੍ ਛਰੀਰਕਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਨਾਭਵਿष੍ਯਦ੍ ਅਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ ਚਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ.
ਅਵਯਵਵਿਭਾਗਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂਭਾਵਿਨਿ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਨਿਤ੍ਥਂ ਤਜ੍ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.
ਨ ਕਦਾਚਿਜ੍ ਜਗਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਦੇਹਾਦ੍ ਭੂਤਗਣਾਦ੍ ਇਯਮ੍ । ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਵ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਸਿ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਚੇਤ੍
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ—
ਤਤ੍ ਪੁਰਾਣੇਤਿਹਾਸਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਵਾਦਿਨਾਮ੍ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵੇਦਾਨਾਂ ਵੈਯਰ੍ਥ੍ਯਮ੍ ਉਪਜਾਯਤੇ
ਫਿਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦ ਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦ-ਅਧਾਰਤ ਲਿਖਤਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਮਾਣਤਯੈਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਤੇषਾਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਵ੍ ਅਪਿ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਨ ਚੈਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਜਗਦੁਚ੍ਛੇਦਕਾਰਣਾਤ੍ । ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚਾਸ੍ਤਾਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਮਮੇਦਮ੍ ਅਪਰਂ ਸ਼ृਣੁ
ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿ ਜਗਤ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਲੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਛੱਡੋ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
ਮਦਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਜ੍ਞਾਨੇ ਦृष੍ਟਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਯਾ । ਪ੍ਰਮृਤਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਦੇਹਤਾ ਸਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੂਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਅਥ ਸਾਪਿ ਮੁਧਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਯਾਵਦ੍ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮੁਧਾਨਾਮ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਝੂਠੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਸਰੀਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਲੋ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਗੱਲ ਸਚਮੁਚ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਪਰੇ ਲੋਕੇ ਸਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਰਕਾਦਿਕਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾਪਿ ਨ ਸਂਵਿਤ੍ ਕਿਂ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਆਦਿ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਚਮੁਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਪਿਸ਼ਾਚਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਤ੍ਯਾ ਮਦਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਤੋ ਯਦਿ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ੍ਯ ਨ ਸਤ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਲੋਕਾਤ੍ਮਿਕਾ ਕਥਮ੍
ਜੇ ਮੱਦ ਵਿਚ ਮਸਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਭੂਤ ਦੀ ਝਲਕ ਸਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਜੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਸਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਪਿਸ਼ਾਚੋ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਚੇਤ੍ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥਾ ਤੇਨ ਸਂਵਿਦਃ । ਮृਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪਰੋ ਲੋਕ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾẖ ਕਿਂ ਨ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ, 'ਭੂਤ ਹੈ,' ਤਾਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਦੇਹਾਤ੍ ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ । ਪਰਲੋਕਾਰ੍ਥਸਂਵਿਤ੍ਤਿẖ ਕਥਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਕਾਰਣਾ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਪਿਸਾਚੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਾ ਤਥਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਸ੍ਤੁ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮृਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪਰੋ ਲੋਕੋ ਵਿਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ਮਯੀ ਭਵੇਤ੍ । ਸਤਿ ਚਾਸਤਿ ਦੇਹੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੇਨ ਕਿਂ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਕਿਮ੍
ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਹੈ — ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਕੀ ਸਚ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਝੂਠ?
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵḫ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਂਵਿਦਮ੍ । ਵਾਸਨਾਕਾਰਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਭ੍ਰਮਮ੍
ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਕੇ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਚ੍ ਛਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦृਗਾਮਯਃ । ਤਤ੍ਸਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਉਦੇਤੀਯਂ ਸਂਸृਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੋ ਆਵਾਗਵਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਪਲਮ੍ਭ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਦੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਾਸਨਾ ਤਤਃ । ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਤਾਂ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਲਗਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਿਟ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਆਵਾਗਵਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੈਵ ਨ ਸਾਨਾਦੌ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਚ ਵਾ ਯਾਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍
ਜੋ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਤੇ ਜੇ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਦਿਸੇ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ।
ਏਤਾਵਦ੍ ਯਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ । ਯਦ੍ ਅਤ੍ਰੈਵਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਂ ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ
ਜਿੰਨੀ ਸਮਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਰਾਘਵ, ਉਹੀ ਬੰਧਨ ਸਮਝੋ।