ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਨਭੋਵृਕ੍ਸ਼ਕਲ੍ਪਨਾ ਤਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ । ਸਾ ਯਥਾ ਨਾਸ਼ਜਨ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਤਥੈਵੇਦਂ ਨ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਨਾਂ ਪੈਦائش ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਨਾਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਹੈ।
ਫੁਲ੍ਲਸ੍ਯਾਤੁਲਭੁਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਆਲਕੈਃ ਕੁਰੁ ਕੋਲਨਮ੍ । ਨਿਰਨ੍ਵਯਾ ਯਥੈਵੋਕ੍ਤਿਰ੍ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਫੁੱਲ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਗੂੰਥਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ—ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਨਾ ਅਸਲ ਦੇ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੌਵਰ੍ਣਕਟਕੇ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਤਥਾ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੜੀ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੜੀਪਣ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਪਣ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਕਾਸ਼ੇ ਚ ਯਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਵਤ੍ । ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਬ੍ਧਿਮਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਪਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕਜ੍ਜਲਾਨ੍ ਨ ਯਥਾ ਕਾਰ੍ष੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਚ ਨ ਯਥਾ ਹਿਮਾਤ੍ । ਪृਥਗ੍ ਏਵ ਭਵੇਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਂ ਜਗਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਜਲ ਤੋਂ ਕਾਲਾਪਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਹਿਮ ਤੋਂ ਠੰਡਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਥਾ ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨੋ ਨ ਹਿਮਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡਕ ਚੰਦ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮੌਜੂਦ।
ਮਰੁਨਦ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਤੋਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਦੌ ਯਥੇਨ੍ਦੁਤਾ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੈਵਂ ਜਗਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮਲਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਵਿਚ ਚੰਦਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ, ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮੌਜੂਦ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਲੋਚਨਾਲੋਕੋ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਸਂਵਿਦਮ੍ਬਰੇ । ਜਗਦਾਖ੍ਯੇ ऽਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦृष੍ਟਿਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀ ਯਥਾ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਂਗ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸੰਸਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਹ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਃ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਤੇਨ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ 'ਸੰਸਾਰ' ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰਣਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ, ਕਾਰਨ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕ੍ਵਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਭੂਤਜਾਡ੍ਯਂ ਪृਠ੍ਵ੍ਯਾਦੇਰ੍ ਜਡਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਕਾਰਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਛਾਯਾਯਾ ਆਤਪੋ ਯਥਾ
ਜੋ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਨ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮੂਲ-ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਜੜਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਂਵੇ ਦੀ ਕਾਰਨ ਧੁੱਪ ਹੋਵੇ।
ਕਾਰਣਾਭਾਵਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨੇਦਂ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨੋਦਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਤਤ੍ਕਾਰਣਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਏਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜਾਤਮ੍ ਏਵ ਯਦ੍ ਭਾਤਿ ਸਂਵਿਦੋ ਭਾਨਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਯਜ੍ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਂਵਿਤ੍ਕਚਨਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅਜੰਮਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ। ਜਗਤ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ਕਚਨਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਜਗਤ੍ਕਚਨਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦੀ ਚਮਕ ਇੰਝ ਹੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਜਗਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਗਤ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਉਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਪਵਨੋ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਭਾਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਰਮੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪੁਰਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਦ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਵਿਦਿ । ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਇਵਾਭਾਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸੁਘਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਵਦ । ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਵਿषਂ ਜਾਤਮ੍ ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭੂਤਿਵਤ੍
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਅਸਲਤਾ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਝੂਠੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਕਿਲ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ । ਏਕਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਬਨ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਏਕਕ੍ਸ਼ਯੇ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦਿੱਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿੱਖ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵੋ ਯਾਵਦ੍ ਬੁਦ੍ਧੋ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਤਾਵਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਅਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਦਿੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚੇਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਦੌ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਮਰਣਾਨਰ੍ਥਰੂਪੋ ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੇ ਦਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਬੇਕਾਰ ਯਾਦ-ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਵ ਚਿਦ੍ਗਤੇਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੋ ਲਗਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗਸ੍ਮृਤਿਮਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਰਛਾਂਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਭ੍ਰਮਾਭਾਵਾਤ੍ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਭ੍ਰਮ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇਰ੍ ਮਮ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਰ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਂ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਕਥਯਾਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਸੰਭਵਤਾ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਭਾਤਿ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਕਂ ਤਥਾ । ਸ਼ृਣ੍ਵ੍ ਅਹਂ ਕਥਯਾ ਰਾਮ ਦੀਰ੍ਘਯਾ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਕਥਾਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ ਯਾਵਤ੍ ਤਨ੍ ਨਾਨੁਵਰ੍ਣਿਤਮ੍ । ਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਤੇ ਤਾਵਦ੍ ਧृਦਿ ਪਾਂਸੁਰ੍ ਯਥਾ ਹ੍ਰਦੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬੋਧ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਲਝਣ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਭ੍ਰਮਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਕਧ੍ਯਾਨਨਿष੍ਠਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ
ਜਦ ਤੂੰ ਜਗਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੱਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਲਾਚਲਾਃ । ਦृਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵਾ ਵੇਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਹਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵੇषਵਃ
ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ, ਫੜਨ ਤੇ ਛੱਡਣ, ਮੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਵੱਧ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੀਆਂ।
ਸ ਏषੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਜਗਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਯਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵ
ਇਹੋ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ। ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮਾਨਿ ਸਕਲਾਨਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਨਿ ਯੋ ਹੀਦਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਕਲੇ ਸਕਲਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਰੂਪਾਵਲੋਕਨਮਨੋਮਨਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਸ੍ਪਦਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਦੇਤਿ ਚ ਲੀਯਤੇ ਚ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਖਣ, ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚਾਨਣ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦਾ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।