ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਧੋ ਵਿਸ੍ਤृਤਂ ਪਾਦਯੋਸ੍ ਤਲਮ੍ । ਜਾਨੁਮਣ੍ਡਲਰਨ੍ਧ੍ਰਾਣਿ ਪਾਤਾਲਕੁਹਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਘੁੱਟਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਫਾ ਹਨ।
ਜਲੈਸ਼੍ ਸ਼ਲਸ਼ਲਾਯਨ੍ਤੀ ਸੁषਿਰਾਨੇਕਰਨ੍ਧ੍ਰਿਕਾ । ਭੂਰ੍ ਅਨ੍ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲੀ ਲੋਲਾ ਸਮੁਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਵੇष੍ਟਨਾ
ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ ਤੇ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਲੀਆਂ ਤੇ ਛੇਦ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਆਂਤਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜਲੈਰ੍ ਗੁਡਗੁਡਾਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਨਦ੍ਯੋ ਨਾਡ੍ਯਸ੍ ਸਰਦ੍ਰਸਾਃ । ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਂ ਹृਦਮ੍ਭੋਜਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਕਰ੍ਣਿਕਮ੍
ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਸਦੇ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਾਂ ਤੇ ਰਗਾਂ ਹਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੇਮਾਦ੍ਰੀ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਕੁਕ੍ਸ਼ਯẖ ਕਕੁਭਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਯਕृਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਦਯੋ ऽਚਲਾਃ । ਮृਦ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾḫ ਪਟਾਕਾਰਾ ਮੇਦਸੋ ਜਾਲਿਕਾ ਘਨਾਃ
ਉਸਦਾ ਪੇਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੈ; ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਜਿਗਰ, ਤਲ, ਆਦਿ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਨਰਮ ਤੇ ਚਿਕਣ, ਪਟਾਕਾਰ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਚਰਬੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕੌ ਲੋਚਨੇ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਮੁਖਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤੇਜਸ੍ ਸੋਮੋ ऽਸ੍ਯ ਕਥਿਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਲੇਯਪਰ੍ਵਤਃ
ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਤ ਹਨ; ਕਫ਼ ਉਸ ਲਈ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਲੋਕਸ੍ ਤਥੌਰ੍ਵਾਗ੍ਨਿḫ ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਤਿਦੁਸ੍ਸਹਮ੍ । ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਮਹਾਵਾਤਾḫ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਾ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅੱਗ ਦਾ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਪਿੱਤ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਹਵਾ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਲੋਮਜਾਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਵਨਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਲਪਵ੍ਰੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬਾਗ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡਂ ਤੁ ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ਉਰੁਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪ੍ਰਾਨ੍ਤਰਨ੍ਧ੍ਰਾਰ੍ਚਿਰ੍ ਅਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਾ ਸ਼ਿਖੋਤ੍ਥਿਤਾ
ਉਪਰੋਂ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖੰਡ ਉਸ ਦੀਆਂ رانਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਦਰਾਰ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਮਨਸ੍ ਤੇਨ ਮਨੋ ਨਾਸ੍ਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਭਾਜ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਿਲ ਕਸ੍ਯ ਕਥਂ ਕੁਤਃ
ਉਸ ਥਾਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ?
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਏष ਤੇਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿਤਾ ਕृਤਾ । ਯਤਸ੍ ਤਤ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣẖ ਕਿਲ
ਉਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਅਵਯਵਾਵਯਵਿਨੋਰ੍ ਇਵੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਯੋਃ । ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨੈਕ੍ਯਮ੍ ਏਕਸ਼ਰੀਰਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਦੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਜਗਤਾਂ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਏਵ ਪੁਂਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚਲਨ੍ਤ੍ਯਾ ਰੂषਿਤਦ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਸ ਲਈ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਚਲਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਜਾਗਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯੇ ਨਾਨ੍ਯੇ ऽਸ੍ਯ ਮृਤਿਜਨ੍ਮਨੀ । ਸ ਏਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਾਗਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਤਤ੍ਸਤ੍ਤਯਾ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਤਨ੍ਮृਤ੍ਯੈਵ ਜਗਨ੍ ਮृਤਮ੍ । ਯਾਦृਸ਼ੀ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਰੁਤੋਸ੍ ਸਤ੍ਤੈਕਾ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਤਯੋਃ
ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਹਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ਵਿਰਾਜੋਸ੍ ਸਤ੍ਤੈਕਾ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ । ਜਗਦ੍ ਯਤ੍ ਸ ਵਿਰਾਡ੍ ਏਵ ਯੋ ਵਿਰਾਟ੍ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਇਕੋ ਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਰਾਟ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਰਾਟ੍ ਚੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾḫ ਪਰ੍ਯਾਯਵਾਚਕਾਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਿਣਃ
‘ਸੰਸਾਰ’, ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਤੇ ‘ਵਿਰਾਟ’ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਕੋ ਹੀ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰਾਡ੍ ਏਵ ਖਮ੍ ਏਵਾਕृਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਅਸ੍ਤੁ ਨਾਮ ਸ੍ਵਦੇਹਾਨ੍ਤẖ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈष ਤਿष੍ਠਤਿ
ਵਿਰਾਟ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਖੁਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਿ ਸਕੀਏ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਵੇਂ ਉਥੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਯਥਾ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਦੇਹਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਸਿ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਥਾਸ੍ਤੇ ਨਿਜਦੇਹੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨृਣਾਂ ਤਥਾ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੋਦਰੇ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪੁਤ੍ਰਿਕਾਦੇਹਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੋਪਮਾਸ੍ਤਿ ਸਾ
ਉਵੇਂ ਹੀ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਜੀ ਹੋਈ ਧੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤẖ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋष੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾ ਵਿਭੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਿਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਥੇ ਫਿਰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਵਿਚਾਰ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਹ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਯਤ੍ਰ ਜਙ੍ਗਮਃ । ਕਿਂ ਨਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਜੇ ਚਿਤ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਡੋਲ ਪਦਾਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਚਿਤ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ?
ਸਾਕਾਰੋ ਗਗਨਾਤ੍ਮਾਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਖਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਆਸ੍ਤੇ ਬਹਿਰ੍ ਅਥਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਭਿਨ੍ਨੇ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਨ ਹਿ
ਆਸਮਾਨ ਚਾਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੀ। ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮẖ ਕਾष੍ਠਮੌਨੀ ਨਜਡੋ ऽਪਿ ਦृषਜ੍ਜਡਃ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਮਯੋ ਵਿਰਾਡ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ, ਦਿਖਣ ਵਿਚ ਮੂਰਖ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ—ਵਿਆਪਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਵੇष੍ਟਿਤੋਜ੍ਝਿਤਲਤਾਤृਣਦਾਰੁਪੁਂਵਦ੍ ਉਚ੍ਛਬ੍ਦਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਰਯਵਚ੍ ਚ ਵਿਚੋਪਿਤਾਙ੍ਗਃ । ਨਾਨਾਵਿਧੇ ਹਿ ਵਿਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਕਾਰ੍ਯਜਾਲੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸ੍ਕ ਏਵ
ਲਤਾਂ, ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਗ੍ਰਸ੍ਥਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਧ੍ਯਾਨਸ਼ਾਲਿਨਿ । ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਮਲਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਮੈਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਪਾਈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ ਅਰ੍ਕਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਦਿਗ੍ਦਾਹਮ੍ ਇਵ ਦਿਗ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਵਨਦਾਹਮ੍ ਇਵਾਚਲੇ
ਮੈਂ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਵੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੂਰਜ ਸਾਫ਼ ਉਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।
ਵਹ੍ਨਿਲੋਕਮ੍ ਇਵ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਡਵਾਗ੍ਨਿਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ । ਤਤੋ ऽਪਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਹਂ ਦੀਪ੍ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਨੈਰृਤਦਿਙ੍ਮੁਖੇ
ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦਾ ਲੋਕ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਤਪਦਾ ਸੂਰਜ ਵੇਖਿਆ।
ਸੂਰ੍ਯਂ ਯਾਮ੍ਯੈਕਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਕਦਿਙ੍ਮੁਖੇ । ਸੂਰ੍ਯਮ੍ ਐਨ੍ਦ੍ਰੈਕਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ ਈਸ਼ਾਨਦਿਙ੍ਮੁਖੇ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਸੀ।
ਸੂਰ੍ਯਂ ਕੁਬੇਰਕਕੁਭਿ ਸੂਰ੍ਯਂ ਵਾਯਵ੍ਯਦਿਕ੍ਤਟੇ । ਸੂਰ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਤੇਨ ਵਿਸ੍ਮਿਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਸੂਰਜ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੀ ਇੱਕ ਸੂਰਜ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਵਿਧਿਵੈਧੁਰ੍ਯਮ੍ ਆਕੁਲਃ । ਉਦਭੂਦ੍ ਭੂਤਲਾਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਰ੍ਕ ਔਰ੍ਵ ਇਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਉਲਝਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਉਭਰ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਉਠਦੀ ਹੋਵੇ।