ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਬੀਜਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵੀਰੁਧਾਮ੍ । ਸਰ੍ਗਾਰ੍ਗਡਪ੍ਰਦੋ ਮੁਕ੍ਤੇਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਸਾਰਵਾਰਿਦਃ
ਪਰਛਾਂਵ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਬੱਦਲ ਹੈ, ਤੇ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਨੇਤਾ ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦਿषੁ । ਸ ਚਾਦ੍ਯḫ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਵੈਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਤ੍ਥਿਤ ਉਤ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯ ਭੂਤਮਯੋ ਦੇਹੋ ਨਾਸ੍ਯਾਸ੍ਥੀਨਿ ਸ਼ਰੀਰਕੇ । ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਮ੍ ਅਸੌ ਮੁष੍ਟ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮੋਠਾ ਪਕੜ ਕੇ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਤੇਨਾਬ੍ਧਿਮੇਘਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਸਿਂਹਗਰ੍ਜੋਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਪਿ ਸੁਪ੍ਤਨਰੇਣੇਵ ਨੂਨਂ ਮੌਨਵਤਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਨ੍ਦृष੍ਟਯੋਧਾਰਭਟਵੇਦਨਮ੍ । ਯਥਾ ਸ੍ਮृਤਿਗਤਂ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਤ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਸੌ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਚੋਟ ਦੀ ਦਰਦ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਉਹ ਅਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠੀ; ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ।
ਬਹੁਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ੌਘਪ੍ਰਮਾਣੋ ऽਪਿ ਬृਹਦ੍ਵਪੁਃ । ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਮਾਤਿ ਲੋਮਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲੱਖਾਂ ਯੋਜਨ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕ ਵੱਲ ਦੇ ਵਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਸ਼ੈਲਗੁਣੌਘਾਤ੍ਮਾ ਬृਹਦ੍ਵृਨ੍ਦਾਤ੍ਮਕੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਤੁਲਾਯਾਂ ਧਾਨਕਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਪਿ ਨਾਪੂਰਯਤ੍ਯ੍ ਅਜਃ
ਉਹ, ਜੋ ਪਰਵਤਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਜਨਮਾ ਇੱਕ ਤਰਾਜੂ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨੀ ਭੀ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ।
ਜਗਤ੍ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਭੋਗਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਣੁਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਏष ਨ ਦੇਸ਼ਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਲੱਖਾਂ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਾ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵਤ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਏष ਕਥਿਤੋ ਵਿਰਾਡ੍ ਏष ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਤ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਦੇਹੋ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਨਭੋਮਯਃ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਖ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਨਾਤਨ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੁਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਮਰੁਨ੍ਮੇਘਸ਼ੈਲਜਾਲਾਦਿਦੇਹਕਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰ, ਉਪੇਂਦਰ, ਪਵਨ, ਬੱਦਲ, ਪਰਵਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਹਾਂ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋऽਣੁਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਥਿਤਂ ਚੇਤਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਪੁਃ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਫਾਰਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਮਹਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਚਮਕਦੇ ਚਿਰਾਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ-ਫਿਰ, ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਅਹਿਸਾਸ ਵਜੋਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ ਤੇਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਯਸ੍ ਸ ਏਵਾਨਿਲਾਭਿਖ੍ਯੋ ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਝਟਕਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਝਟਕਾ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਹੀ ਹਵਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵੇਦਨਾਦ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤੇਨ ਯਸ੍ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ੇ ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧ ਉਦਾਹृਤਃ
ਸਾਸ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗਤੀ ਅਹਿਸਾਸ ਵਜੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ੍ ਤੇਨ ਬਾਲੇਨੇਵ ਪਿਸ਼ਾਚਕਾਃ । ਤੇਜẖਕਣਾ ਅਸਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਤ ਏਤੇ ਧਿष੍ਣ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਵਲੋਂ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਪਿਸਾਚਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕਣ ਹਨ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਝੂਠੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪਰਾਵਰ੍ਤਦੋਲਾ ਤਦੁਦਰੋਦਿਤਾ । ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧਾਭਿਧਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਜਗਤ੍ ਤਦ੍ਧृਦਯਂ ਬृਹਤ੍
ਸਾਸ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਹਲਚਲ, ਜੋ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਿਲ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬੀਜਮ੍ ਏष ਸਃ । ਜਗਦ੍ਗਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਆਕਲ੍ਪਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦ੍ ਯਦੈਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ ਜਗਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਦੇਹਾਸ੍ ਤਦਾ ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਏषਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਇਸ ਪਰਛਾਈ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਬੀਜਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਯਥੋਦਿਤਾ । ਤਥੈਵਾਦ੍ਯਾਪਿ ਜੀਵੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਤਥੋਦੇਤਿ ਤਦੀਹਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਚੇਤਨਾ ਉਸ ਮੂਲ ਬੀਜ ਦੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਪਵਨਾਸ੍ ਤ੍ਰਯਃ । ਗ੍ਰਹਾ ऋਕ੍ਸ਼ਗਣਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੇ ष੍ਠੀਵਨਸ਼ੀਕਰਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਫ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਵਾਤ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਥੂਕ ਤੇ ਨਮੀ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਥੀਨ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰਿਜਾਲਾਨਿ ਮੇਦਸੋ ਜਾਲਿਕਾ ਘਨਾਃ । ਸ਼ਿਰḫ ਪਾਦੌ ਤ੍ਵਚਂ ਦੇਹਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਨੋ ਵਯਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਚਰਬੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਾਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ, ਪੈਰ ਜਾਂ ਚਮੜੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਵਪੁਰ੍ ਵਿਰਾਜੋ ਜਗਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਸ੍ਯ ਹਿ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮ । ਆਕਾਸ਼ਸ਼ੈਲਾਵਨਿਸਾਗਰਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਤḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖੋਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਵਪੁਰ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥੇਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਚਾਰਹਾਰਿਣੀ
ਉਸ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ, ਜੋ ਰੂਪ ਵੀ ਉਹ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ, ਉਥੇ ਜੋ ਕਾਇਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਜੀਬ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਮਂ ਯਚ੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਨੋ ਵਪੁਃ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਰਹਿਤਂ ਲਘੁ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ ਜਗਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕਾ ਤੇ ਨਿਕਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਣ੍ਡਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਵਪੁषḫ ਪਰਿਤੋ ਭਾਸ੍ਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕਲਪਨਾ-ਮਈ ਅੰਡਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅੰਡਾ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮੈष ਸ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਣ੍ਡਮ੍ ਅਕਰੋਦ੍ ਦ੍ਵਿਧਾ । ਤੈਜਸਂ ਤੈਜਸਾਕਾਰḫ ਪੁष੍ਟḫ ਪੁष੍ਟਂ ਵਿਹਙ੍ਗਵਤ੍
ਇਹੀ ਕਲਪਨਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਡਾ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ: ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ, ਪੂਰਾ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ।
ਅਣ੍ਡਸ੍ਯੈਕਂ ਨਭੋ ਦੂਰਂ ਗਤਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਸੌ । ਦੂਰੇ ऽਧਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਭਾਗਂ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਅੰਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਿਆ; ਦੂਜਾ ਭਾਗ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਦੂਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਭਾਗ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਿਰਾਜਸ਼੍ ਸ਼ਿਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਅਧੋਭਾਗੋ ऽਸ੍ਯ ਪਾਦਾਖ੍ਯੋ ਨਿਰਨ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਖਮ੍
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਰਾਜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤਹੀਨ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਦੂਰਂ ਵਿਯੁਕ੍ਤਯੋਸ੍ ਸਨ੍ਧਿẖ ਖਣ੍ਡਯੋਰ੍ ਅਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਾ । ਅਨਨ੍ਤਾ ਵ੍ਯੋਮਲੇਖੇਤਿ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦੋ ਦੂਰਲੇ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਣਗਣ ਹੈ, ਅੰਤਹੀਨ ਖਾਲੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਕਾਲੀ, ਸੁੰਨ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ।
ਦ੍ਯੌਸ੍ ਤਾਲੁ ਵਿਪੁਲਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾਰਾ ਰੁਧਿਰਬਿਨ੍ਦਵਃ । ਸਂਵਿਦ੍ਵਾਤਲਵਾ ਦੇਹੇ ਸੁਰਾਸੁਰਨਰਾਦਯਃ
ਉਸ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਪਲਾਟ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਹਨ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਹਨ।
ਦੇਹੇ ऽਨ੍ਤẖ ਕ੍ਰਿਮਯਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚਕਾਃ । ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਰਨ੍ਧ੍ਰਾਣਿ ਸੁषਿਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਦੇਹਕੇ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਿਸਾਚ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੇਦ, ਖੋਖਲੇ ਸਥਾਨ ਹਨ।