ਅਮਾਨੇ ऽਕਲਿਤੇ ਸੋਮ੍ਯੇ ऽਕਾਲੇ ऽਪਰਿਣਤੇ ਚਿਰਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰੇ ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਆਦ੍ਯੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਪ ਹੈ, ਨਾ ਵੰਡ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਬਦਲਾਅ, ਸਦਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਮਹਾਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਦਿਕ੍ਕਾਲੈਰ੍ ਅਮਿਤਾਕृਤਿਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਹਾਂਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਵੇਤ੍ਤੀਵ ਪਰਮਾਣੁਤਾਮ੍
ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ, ਚਿੱਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਸਰਾ ਹਰ ਇਕ ਨੂਕ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਏਵ ਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਭਾਵਯਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ ਸ੍ਵਤਃ । ਤਤਸ੍ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਚਿਦ੍ਰੂਪਤਾਂ ਤਤਾਮ੍
ਉਸ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ—ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪਤਾ—ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਭਾਵੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦਣੁਤਾਂ ਨਿਜਾਮ੍ । ਤਾਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਤੀਵਾਥ ਤਤੋ ਦ੍ਰष੍ਟੇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਖਮ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮृਤਿਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਮृਤ ਏਵ ਮृਤੇਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਤਥਾ ਚਿਦਣੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੁਖਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਭਾਵ ਏषੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਏਕ ਏਵ ਦ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਇਵ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਖਰੂਪ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ।
ਚਿਦ੍ਭਾਵਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵਾਤਿਨਿਰਾਕਾਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਣੁਂ ਤਨੁਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟੇਵ ਚ ਤਦਾ ਦ੍ਵਿਤਾ
ਚਿੱਤ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਿਹਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਣੁਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ ਤਦਨੁਭਾਵਤਃ । ਉਚ੍ਛੂਨਤਾਂ ਚੇਤਯਤੇ ਬੀਜਮ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਤਾਮ੍ ਇਵ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਿੰਦੂ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਅੰਕੁਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਗ੍ਦृਸ਼ਃ । ਅਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਦਿਤਾਭਿਧਾਃ
ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਪਦਾਰਥ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ, ਅਣਕਹੀਆਂ ਨਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਦਣੁਰ੍ ਯਤ੍ਰ ਭਾਤੋ ऽਸੌ ਦੇਸ਼ੋ ਮਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ । ਯਦਾ ਭਾਤਸ੍ ਤਦਾ ਕਾਲੋ ਯਦ੍ ਭਾਨਂ ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਸੁਖਮ ਚੇਤਨਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਣ ਨੂੰ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਲਬ੍ਧਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਤਾਤ੍ਰੋਪਲਬ੍ਧृਤਾ । ਆਲੋਕਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਤਾ ਦृਗ੍ ਆਲੋਕਨਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਵੇਖਣਾ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਤਾ ਭਾਤਿ ਮਿਤਾਨਨ੍ਤਾਥ ਵਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਭੋਰੂਪੈਵ ਨਿष੍ਪ੍ਰਮਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਈ ਝਲਕ, ਚਾਹੇ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਅੰਤ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਰੂਪ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦਣੋਰ੍ ਭਾਸਨਂ ਭਾਤਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਨ ਦੇਹਗਮ੍ । ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ ਤਚ੍ ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਯੇਨ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਚਮਕ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਖ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੰਨ ਹੈ।
ਯੇਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ ਤਦ੍ ਘ੍ਰਾਣਂ ਯੇਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਚਰ੍ਮ ਤਤ੍ । ਰਸ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਸਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ऽਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ਾਮ੍ ਇਤਿ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁੰਘਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਨੱਕ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਛੂਹਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਮੜੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਚੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜੀਭ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਚਿਦਣੁਪ੍ਰਤਿਭਾਸੇ ऽਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਾਮਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵृਨ੍ਦਮ੍ ਏਤੇषਾਮ੍ ਏਤਦਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿ ਤਤ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਚਮਕ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ।
ਚਿਦਣੁਪ੍ਰਤਿਭਾਕਾਸ਼ਪਿਣ੍ਡ ਏਕਘਨਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਵਿਵਸ਼ਸ਼੍ ਚੇਤਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਚਮਕ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗੋਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ-ਸਾਰ, ਅਟੁੱਟ ਅਸਤਿਤਵ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਖੋਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚਿਦਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਪੋषਮ੍ ਉਪੈਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਮਨਸ੍ਤਯਾ ਰੂਢਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਦਂ ਗਤਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗੀਕृਤ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਵੇਦਨਮ੍ । ਸ ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਕਾਲੇਨ ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਖ੍ਯਾਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਸ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।
ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਕਦੇਸ਼ੇ ऽਸਾਵ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਭਿਖ੍ਯਾਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਏਵਂ ਦਿਗਭਿਧਾਨਾਦਿ ਕਲ੍ਪਯਿष੍ਯਤਿ ਸ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਉਹ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਰੱਖੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਨਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾਵੇਗਾ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਵੇਦਨਮ੍ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਸਾਵ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦੋ ऽਪਿ ਸਨ੍
ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤ, ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਏਗੀ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਵਾਨੁਭਵੇਨੈष ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਧृਤ੍ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਨਾਮਾਨ੍ਤਰ੍ ਦੇਹਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਚਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ, ਇਹ ਚਿੱਤ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਮਾਨਸਿਕ ਦੇਹ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਏਵ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਤਤ੍ਰ ਭਾਵਨਯਾ ਤਯਾ । ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਇਹੀ ਚਿੱਤ, ਉਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਚਿਤੋ ਨਿਰ੍ਮਲੇਨੇਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਅਸਤਾਸਤ੍ ਸਮਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਤਾਪਨਦ੍ਯਾ ਜਲਂ ਯਥਾ
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਗਗਨਾਕृਤਿਃ । ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਦਾਂ ਕਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਾਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਦਾਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਕਿਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 'ਸਿਰ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਪੈਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ 'ਪੈਰ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਰḫਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮਯੀਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਨਾਬਿਲਾਮ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮਯੀਮ੍ ਅਪਿ
ਕਿਤੇ ਇਹ ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫੜਨ, ਛੱਡਣ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਾਕਾਰਕਲਨਾਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍ । ਵਿषਯੋਨ੍ਮੁਖਤਾਂ ਯਾਤਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਰਾਤਵੇਧਿਤਾਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ-ਕਲਪਨਾ, ਜੋ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਮੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋ ऽਣੁḫ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਕਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਕਲਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਕਲਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਖਮ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਕਲਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਹਰਿਃ । ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਮਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੀੜਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵਿਲਸਿਤਂ ਜ੍ਞਪ੍ਤੌ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਓਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।