ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਕृਤਿਰ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਾਤੋ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯẖ ਕਥਯੇਤਰਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਗਤ ਇੰਝ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਜਗਤ' ਜੋ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹੀ ਕੁਝ ਹੈ।
ਆਦੌ ਤਾਵਦ੍ ਇਦਂ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾਕੋਸ਼ੈਕਪੂਰਕਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਸੀ—ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤਾਂ ਚੈਤਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਤਿ ਚੇਤਨਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਇਹ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ'। ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਚਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਨਂ ਜੀਵਂ ਸ ਘਨਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਏਤਾਵਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਜਾਲੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਾਕृਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਸਮਝ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਾੜੇਪਣ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਜਾਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਯਦ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਤੁ ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਚ੍ ਛਿਵਾਤ੍ ਤਤਃ
ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਤਨ੍ ਮਨ ਆਭੋਗਿ ਭਾਵਿਤਾਹਙ੍ਕृਤਿ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਤਿਮਿਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਕਾਸ਼, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚਿਦਾਭਾਸਨਭੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਅਸਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਨੁਭਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਖਮ੍ ਏਵ ਖੇ
ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਖਾਲੀ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਦੇਹ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਣਦੀ, ਵੇਖਦੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਕਾਰਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਭਵਾਨ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਜੋ ਦੇਹਂ ਖੇ ਖਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਲੀ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਦੋ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ । ਅਨੁਭੂਯਾਨੁਭਵਨਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੈਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦੇਸ੍ ਤਦਾਤਤਮ੍ । ਇਦਂ ਸਂਸਰਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸੱਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਹੀ ਖੜਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਵਾਸਨਾ । ਅਦ੍ਵੈਤਾਨ੍ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਥੇ ਅਸਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਾਸਨੇ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਦੂਜਾਪਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏष ਸ ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਏਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਿਰਾਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਾਮ ਦੇਹੋ ਯਸ੍ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਵਿਰਾਜ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਰੂਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਭੁਲਾਵਾ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਜਗਤ੍ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇ ਚ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ऽਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਥਂ ਵਾ ਕੇਨ ਵਾ ਜਗਤ੍ । ਕਿਂ ਜਾਯਤੇ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ ਸਹਕਾਰਿ ਯਤ੍
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੈ?
ਅਤੋ ऽਲੀਕਮ੍ ਇਦਂ ਜਾਤਮ੍ ਅਲੀਕਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਲੀਕਂ ਸ੍ਵਦਤੇ ऽਲੀਕਮ੍ ਏਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਝੂਠ ਹੀ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਹੀ ਝੂਠ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠ ਆਪ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀਪਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦਾਦਿਕਯਾ ਭਾਸਾ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਦਤੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰੇ ਦ੍ਵੈਤਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਨੇਵ ਮਾਰੁਤਃ
ਜਿਸ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਦੁਅਤਾ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਾ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਇਹ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਦੋਵਾਂ ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਖੇਡ ਸਮਝ, ਜੋ ਸੁੱਤ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਹਂ ਤੇਨ ਰਾਘਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸਨ੍ਨ੍ ਇਵਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਸ੍ਵ ਨਿਰ੍ਮਮਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਫਰਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਮੈਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੌਨੀ ਵਿਗਤਚਾਪਲਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੁਰੁ ਵਾ ਮਾਤ੍ਰ ਕਿਂ ਗ੍ਰਹਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੰਚਲਤਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਉਣ ਤੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਫਿਰ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ?
ਅਨਾਦਿਨਿਤ੍ਯਾਨੁਭਵੋ ਯ ਏਕਸ੍ ਸ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ । ਸਤ੍ਯਾਨੁਭੂਤੇਰ੍ ਅਨੁਭੂਤਯੋ ਯਾਸ੍ ਸੁਵਿਸ੍ਤृਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਮਹਾਦृਸ਼ਸ੍ ਤਾਃ
ਜੋ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸੱਚੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਹੀ ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਜਗਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਨਾਪਿ ਸਨ੍ਮਯੀ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਅਸੌ ਕਿਲ
ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ — ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਮਿਟਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੈ।
ਉਪਦਿष੍ਟਮ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਲਂ ਮਯਾ । ਭੂਯẖ ਕਥਯ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ऽਮृਤਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ।
ਸਰ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਦृਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਦਿਦृਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ । ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਵਿਭੋ ਸਤ੍ਯਾ ਅਸਤ੍ਯਾ ਨ ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਖਾਲੀਪਨ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੋਚ, ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਤੁ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਥਾਪਿ ਭੂਯੋ ਬੋਧਾਯ ਸਰ੍ਗਾਨੁਭਵ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੋਰ ਸਮਝ ਲਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੱਸੋ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦਿਮਤ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ — ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਜਾਂ ਥਾਂਵੀਂ ਰਹੀ ਹੋਈ — ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ਮਹਾਨਾਸ਼ੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਨਾਮਨਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਮਰੁਦ੍ਰੁਦ੍ਰਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਪਰਿਣਾਮਿਨਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਲੈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਪੇਂਦਰ, ਮਰੁਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਵੀ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਤ੍ । ਯਤੋ ਵਾਚੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਵਗਮ੍ਯਤੇ
ਉਥੇ ਕੁਝ ਐਸਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਾਫ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍षਪਾਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਮੇਰੁਰ੍ ਯਥਾਤਿਵਿਤਤਾਕृਤਿਃ । ਤਥਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਦ੍ ਯਦਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਨਾਲੋਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਮੋਟਾ ਤੇ ਖਾਲੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।