ਅਥਾਕृष੍ਟਵਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਿ ਨਭੋਭੁਵਃ । ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤ੍ਯਾਜ ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਥਿਤਿਂ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲਏ ਗਏ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਹਵਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਹਟ ਗਿਆ।
ਤੇ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਕਿਲ ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ ਤੇਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ । ऋਕ੍ਸ਼ਚਕ੍ਰਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੇ ਭੂਤੈਕਧਾਰਿਣੀਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਇੰਝ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲਏ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਸਰੇ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ?
ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਣਮਾਰੁਤੇ । ਸ਼ਮਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ੋਭਮ੍ ਆਗਤੇ
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਲੋਂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਠਹਿਰਾਉ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਤਾਂ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।
ਨਿਰਾਧਾਰਾਸ੍ ਸਵਾਤਾਗ੍ਨਿਦੇਹੋਲ੍ਮੁਕਵਦ੍ ਆਪਤਨ੍ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਤਾਰਾਸ੍ ਤਰੋḫ ਪੁष੍ਪਨਿਕਰਾ ਇਵ ਭੂਤਲੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਸਮੇਤ ਥੱਲੇ ਡਿਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰੇ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿਗਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਪਾਕਗਲਨ੍ਮੂਲਾ ਜਗਤ੍षਣ੍ਡਫਲਾਦਯਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਪਵਨਾਧਾਰਾ ਵਿਮਾਨਾਵਲਯੋ ऽਪਤਨ੍
ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਮੂਲ ਗਲ ਗਏ, ਤਦ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜਾਂ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਮੋਨ੍ਮੁਖਤਾਂ ਯਾਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨੇਨ੍ਧਨੇ । ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਗਤਯਸ਼੍ ਸ਼ੇਮੁਰ੍ ਇਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਅਰ੍ਚਿषਾਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅੱਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜੀ, ਤਾਂ ਸਿਧਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਵੀ ਠਹਿਰ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਹੌਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਮ੍ਬਰੇ ਕਲ੍ਪਮਾਰੁਤੈਸ੍ ਤਨੁਤੂਲਵਤ੍ । ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਪਚਯੇ ਮੂਕਾਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਸਨ੍ਤਤਯੋ ऽਪਤਨ੍
ਜਦੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰੂਈ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਇਆ, ਤਾਂ ਸਿਧਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਕੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
ਸਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮਜਾਲਾਨਿ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਨਗਰਾਣਿ ਚ । ਪੇਤੁਰ੍ ਭੂਕਮ੍ਪਲੋਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਮਰਭੂਭृਤਃ
ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਪਣ ਨਾਲ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰਾਡ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਵਪੁਃ । ਕਿਮ੍ ਅਙ੍ਗਂ ਤਸ੍ਯ ਭੂਲੋਕẖ ਕਿਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗẖ ਕਿਂ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਜੋ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਹੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਖੀਏ, ਕਿਹੜਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨੀਵਾਂ ਲੋਕ ਹੈ?
ਕਥਮ੍ ਏਤਾਨਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਵਾ । ਕਥਂ ਵਾ ਸੋ ऽਨ੍ਤਰੇ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਵਪੁषਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਕृਤਿਰ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਾਤੋ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯẖ ਕਥਯੇਤਰਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਗਤ ਇੰਝ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਜਗਤ' ਜੋ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹੀ ਕੁਝ ਹੈ।
ਆਦੌ ਤਾਵਦ੍ ਇਦਂ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾਕੋਸ਼ੈਕਪੂਰਕਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਸੀ—ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤਾਂ ਚੈਤਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਤਿ ਚੇਤਨਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਇਹ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ'। ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਚਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਨਂ ਜੀਵਂ ਸ ਘਨਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਏਤਾਵਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਜਾਲੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਾਕृਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਸਮਝ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਾੜੇਪਣ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਜਾਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਯਦ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਤੁ ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਚ੍ ਛਿਵਾਤ੍ ਤਤਃ
ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਤਨ੍ ਮਨ ਆਭੋਗਿ ਭਾਵਿਤਾਹਙ੍ਕृਤਿ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਤਿਮਿਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਕਾਸ਼, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚਿਦਾਭਾਸਨਭੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਅਸਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਨੁਭਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਖਮ੍ ਏਵ ਖੇ
ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਖਾਲੀ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਦੇਹ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਣਦੀ, ਵੇਖਦੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਕਾਰਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਭਵਾਨ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਜੋ ਦੇਹਂ ਖੇ ਖਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਲੀ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਦੋ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ । ਅਨੁਭੂਯਾਨੁਭਵਨਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੈਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦੇਸ੍ ਤਦਾਤਤਮ੍ । ਇਦਂ ਸਂਸਰਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸੱਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਹੀ ਖੜਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਵਾਸਨਾ । ਅਦ੍ਵੈਤਾਨ੍ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਥੇ ਅਸਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਾਸਨੇ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਦੂਜਾਪਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏष ਸ ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਏਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਿਰਾਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਾਮ ਦੇਹੋ ਯਸ੍ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਵਿਰਾਜ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਰੂਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਭੁਲਾਵਾ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਜਗਤ੍ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇ ਚ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ऽਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਥਂ ਵਾ ਕੇਨ ਵਾ ਜਗਤ੍ । ਕਿਂ ਜਾਯਤੇ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ ਸਹਕਾਰਿ ਯਤ੍
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੈ?
ਅਤੋ ऽਲੀਕਮ੍ ਇਦਂ ਜਾਤਮ੍ ਅਲੀਕਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਲੀਕਂ ਸ੍ਵਦਤੇ ऽਲੀਕਮ੍ ਏਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਝੂਠ ਹੀ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਹੀ ਝੂਠ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠ ਆਪ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀਪਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦਾਦਿਕਯਾ ਭਾਸਾ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਦਤੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰੇ ਦ੍ਵੈਤਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਨੇਵ ਮਾਰੁਤਃ
ਜਿਸ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਦੁਅਤਾ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਾ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਇਹ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਦੋਵਾਂ ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਖੇਡ ਸਮਝ, ਜੋ ਸੁੱਤ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਹਂ ਤੇਨ ਰਾਘਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸਨ੍ਨ੍ ਇਵਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਸ੍ਵ ਨਿਰ੍ਮਮਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਫਰਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਮੈਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।