ਚੇਤ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਕੇਵ ਚਿਦਰ੍ਥਤਾ । ਆਸ੍ਵਾਦਕਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਮਰਿਚੇ ਕੇਵ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸਤ੍ਯੇਵੇਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਚਿਤੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੋਦਿਤਾ ਪਰੇ । ਅਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਹਤਾ ਕੁਤਃ
ਇਹ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਚੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਜੇ ਪਰਛਾਂਵ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਰਛਾਂਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪਰਮਾਣੋਰ੍ ਅਪਿ ਪਰਂ ਤਦ੍ ਅਣੀਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਣੀਯਸਃ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਆਕਾਸ਼ੋਦਰਾਦ੍ ਅਪਿ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ—ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਸਂ ਭਾਸਨੀਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵ ਨੋ ਯਤ੍ਰ ਲਭ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਤਾ । ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤਾਕਾਰਾ ਵਾਸਨਾਨਿਲਰੂਪਿਣੀ
ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਜੋ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਦ੍ਰੂਪਾਨੁਦਯਾਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜੀਵਤਾ । ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਤਾ ਨ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਨ ਵਾਸਨਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਇੰਦਰੇ, ਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਲਯਾਰਮ੍ਭਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਰਂ ਪਦਮ੍ । ਅਸ੍ਮਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤੋ ऽਧਿਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੈ ਅਤੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅਜਰ ਅਵਸਥਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਚਿਦਾਕृਤੇਃ । ਪੁਨਰ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਨਿਪੁਣਂ ਬੋਧਵृਦ੍ਧਯੇ
ਅੰਤਮ ਸੱਚਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਅਨੰਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੁੜ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਕਿ ਸਮਝ ਵਧੇ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ । ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ
ਵੱਡੀ ਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ।
ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਖ੍ਯੇਯਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਉਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵਾਦ੍ ਵਿਲੀਨਵਤ੍ । ਭਾਤੀਤਿ ਭਾਸਨਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਗਤ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਅਸਲ ਦੀ ਸੂਰਤ ਹੈ।
ਚਿਤੇਰ੍ ਜੀਵਸ੍ਵਭਾਵੋ ਯੋ ਯਦਿ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖੋ ਵਪੁਃ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਮਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍
ਜੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸਭਾਵਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਸ੍ਯਾਥ ਵਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਵਾਤਾਦ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਤਿ । ਜੀਵਤਸ਼੍ ਚੇਤਸੋ ਰੂਪਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਪਰਮਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਗੂਠਾ ਜਾਂ ਉਂਗਲ ਹਵਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਾ ਅਨਨ੍ਤਾਯਾ ਅਜਡਾਯਾ ਘਨਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਚਿਰਚਿਨ੍ਤਾਯਾਸ੍ ਤਤ੍ ਤਦਾਨਘ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸੂਰਤ ਲੰਮੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਣ, ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਉਹੀ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਹृਦਯਂ ਯਦ੍ ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਯਾਃ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ । ਤਸ੍ਯਾਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਅਕਾਸ਼, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ, ਉਸ ਅਪਹੁੰਚ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸੂਰਤ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੂਰਤ ਹੈ।
ਅਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਮਨਸ੍ਕਸ੍ਯ ਜੀਵਤੋ ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਃ । ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਸਾ ਪਰਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜੋ ਅਪਹੁੰਚ, ਮਨ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਤ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਤਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਯਨ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਘਨਸ੍ਯ ਵਾ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯ ਚ ਯਨ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੱਧ, ਜਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮੱਧ ਭਾਗ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵੇਦਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਤਮਸਸ੍ ਤਥਾ । ਵੇਦਨਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ, ਚਾਨਣ, ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਯਤੋ ਜਗਦ੍ ਉਦੇਤੀਵ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਦਿਤਰੂਪ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਵਿਭਿਨ੍ਨਵਦ੍ ਇਵਾਭਿਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਵੱਖਰਾ ਜਾਪ ਕੇ ਵੀ ਅਭਿੰਨ ਹੈ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰਸ੍ਯਾਪਿ ਯਤ੍ ਪਾषਾਣਵਦ੍ ਆਸਨਮ੍ । ਅਵ੍ਯੋਮ੍ਨ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕਮ੍
ਜੋ ਵਿਅਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਵੀ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਅਸਥਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵੇਦ੍ਯਵੇਦਨਵੇਤ੍ਤृਤ੍ਵਰੂਪਤ੍ਰਯਮ੍ ਇਦਂ ਪੁਨਃ । ਯਤ੍ਰੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪਰਮਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਾਣਿਆ, ਜਾਣਣ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਿੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਵੇਦ੍ਯਵੇਦਨਵੇਤ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ਰੇਦਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਅਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੌ ਮਹਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ, ਜਾਣਣ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਦੇ ਮਹਾਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰੂਪ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਹਾਚਿਤੇਃ । ਜਙ੍ਗਮੇ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਵਾਪਿ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ਤੇ ऽਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਮਨ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਹਿ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਚ੍ ਚੇਦ੍ ਬੋਧਮਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪਰੇਣ ਸਮਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਕਵਿष੍ਣੁਹਰਸ਼ਕ੍ਰਸਦਾਸ਼ਿਵਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸ਼ਿਵਂ ਪਰਮਮ੍ ਏਤਦ੍ ਇਹੈਕਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ । ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਦਿष੍ਟਮ੍ ਅਵਿਨष੍ਟਮ੍ ਅਕष੍ਟਮ੍ ਇष੍ਟਂ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਨ ਮਿਸ਼੍ਰਮ੍ ਅਣੁਨਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤੇਨ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਹਰਾ, ਇੰਦਰ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਨਿਰਧਾਰਿਤ, ਅਟੱਲ, ਅਸ਼ਾਂਤ, ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿਲਿਆ ਜਾਂ ਅਣਮਿਲਿਆ, ਸੁਖਮ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂਰੂਪਮ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਨ੍ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਭਾਸੁਰਮ੍ । ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਭੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕ੍ਵ ਨੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਜਗਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਮ ਹੈ—ਓ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕੁਤ ਆਯਾਤਿ ਕੀਦृਗ੍ ਵਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਃ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਕ੍ਵ ਯਾਤਿ ਕੁਤ ਆਯਾਤਿ ਵਦ ਵਾ ਵ੍ਯੋਮਕਾਨਨਮ੍
ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ? ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਜੰਗਲ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ।
ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੋ ਵ੍ਯੋਮਵਨਂ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਕੀਦृਸ਼ੀ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ ਤਸ੍ਯ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ
ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਜੰਗਲ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?
ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯੋਮਵਨੇ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਤਃ ਕਦਾਚਨ । ਜਗਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚ ਧ੍ਵਂਸਿ ਯਤ੍ ਕਿਲਾਦੌ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਕਾ ਕਥਾ
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਿਟਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪੈਦائش ਜਾਂ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?