ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਨ ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨ ਚ ਨਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਅਨਾਵृਤਃ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦ੍ ਅਯਂ ਤ੍ਵਂ ਮਮਾਹਂ ਤੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਕਥਨਂ ਮਿਥਃ । ਤਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਗ੍ਰੇ ਰਣਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪਸੀ ਗੱਲਾਂ—ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂਰੂਪਸ੍ਯ ਮੇ ਕਾਲਵਸ਼ਤੋ ਵਿਸ਼ਦਾਕृਤੇਃ । ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਦਾਭਾਸਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਮੇਰੀ ਜੋ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਹੋਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਮਮਾਨਨ੍ਯਾ ਤਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੇਵੇਹ ਵਿਭਾਤਿ ਯਾ । ਸੋਦਿਤਾਨੁਦਿਤੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਮਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਵਾਸਨਾ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਭਾਵ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ ਮੇਰਾ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਵਾਸਨਾ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਸ਼ਸਤ੍ਤਾਮੁਦਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਅਚ੍ਯੁਤਾਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮਸ੍ ਸ੍ਵਯਂਪ੍ਰਭਃ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਗਨ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵ ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆਪ ਹੀ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯਾ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਰ੍ ਵਾਸਨਾਯਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਯਮ੍ ਅਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾ ਦੇਹਰੂਪਿਣੀ
'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੀ ਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਯਾ ਅਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤੈਵਮ੍ ਇਯਂ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਨ ਤੁ ਮੇ ਗृਹਿਣੀ ਨਾਪਿ ਗृਹਿਣ੍ਯਰ੍ਥੇਨ ਮਤ੍ਕृਤਾ
ਇਹ ਜੋ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਘਰਵਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵਸ਼ੇਨ ਭਾਵਂ ਗृਹਿਣ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ । ਏषਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਇਤਾਤਿਦੁẖਖਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਲੈषੈਵ ਹਿ ਵਾਸਨਾਨ੍ਤਃ
ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਮੈਂ ਸੋਚ ਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯਾਹਂ ਚਿਨ੍ਮਯਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾਕਾਸ਼ਮਯੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਪਰਾਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇਨੇਹੋਪਸ੍ਥਿਤẖ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਅੱਜ ਮੈਂ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਘਟਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਕਾਲੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਏषਾ ਮਯਾਧੁਨਾ । ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨੂਨਮ੍ ਆਰਬ੍ਧਾ ਤੇਨ ਵੈਰਸ੍ਯਮ੍ ਆਗਤਾ
ਇਸ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਾਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਦਾਦ੍ਯਾਯਂ ਪਰਾਕਾਸ਼ੋ ਭਵਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਤਾ ਵਾਸਨਾਯਾਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਖੁਬੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੇਨੈषਾ ਵਿਰਸੀਭੂਤਾ ਮਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਅਭਿਧਾਵਤਿ । ਨਾਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਕੋ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਮਾਤਾਰਮ੍ ਉਦਾਰਧੀਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੁਚੀਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਰਾਹੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕੌਣ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵੇਗਾ?
ਇਹਾਦ੍ਯਾਯਂ ਕਲੇਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਵਿਪਰ੍ਯਯਃ । ਪ੍ਰਜਾਮਨ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਦ੍ਯੈਵਾਨ੍ਤੋ ऽਯਮ੍ ਆਗਤਃ
ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਉਲਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਅੱਜ ਹੀ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯੈਵ ਚਾਯਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚ । ਮਮਾਯਂ ਵਾਸਨਾਨ੍ਤੋ ऽਦ੍ਯ ਦੇਹਵ੍ਯੋਮਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਅੱਜ ਹੀ ਇਹ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਦਾ ਵੀ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ-ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੇਨੇਯਂ ਵਾਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾ । ਕ੍ਵੇਵ ਪਦ੍ਮਾਕਰਾਸ਼ੋषੇ ਗਨ੍ਧਲੇਖਾਵਤਿष੍ਠਤਾਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਹੁਣ ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਮੁਕੰਮਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵੱਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਜਲਾਬ੍ਧਿਲੇਖਾਯਾ ਜਾਯਤੇ ਲਹਰੀ ਚਲਾ । ਵਾਸਨਾਯਾਸ੍ ਤਥੈਵੇਚ੍ਛਾ ਮੁਧੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਪਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚੀ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਇਕ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
ਆਭਿਮਾਨਿਕਦੇਹਾਯਾ ਵਾਸਨਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਅਸ੍ਯਾ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕੇਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵੋਪਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਅਸਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਦृष੍ਟੋ ऽਨਯਾ ਭਵਤ੍ਸਰ੍ਗੋ ਵਰ੍ਗਵ੍ਯਗ੍ਰਾਨਿਰਰ੍ਗਲਃ
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਆਤਮਿਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਾਸਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਨਯਾਮ੍ਬਰਸਞ੍ਚਾਰਪਰਯਾਦ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾ । ਦृष੍ਟਾ ਸ੍ਵਜਗਦਾਧਾਰਭੂਤਾਸ੍ਮਾਕਂ ਤੁ ਖਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਦੀ ਲਗਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਜ੍ਜਗਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਦृषਤ੍ ਤ੍ਵਜ੍ਜਗਦ੍ਗਿਰੌ । ਅਸ੍ਮਜ੍ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜਿਥੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੰਸਾਰ ਹਨ।
ਵਯਂ ਤਾਨਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਭੇਦਦृष੍ਟੌ ਸ੍ਥਿਤਾ ਇਮੇ । ਬੋਧੈਕਤਾਂ ਗਤਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ ਤਾਨਿ ਵੀਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਅਸੀਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਘਟੇ ਪਟੇ ਵਟੇ ਕੁਡ੍ਯੇ ਖੇ ऽਨਿਲੇ ऽਮ੍ਭਸਿ ਤੇਜਸਿ । ਜਗਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਿਲਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਘੜੇ, ਕਪੜੇ, ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਕੰਧ, ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ—ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਜਗਨ੍ ਨਾਮ ਮੁਧਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿẖ ਕਿਲ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੋਪਮਾ । ਮਿਥ੍ਯੈਵੇਯਂ ਕ੍ਵ ਨਾਮਾਸੌ ਚਿਦ੍ਰੂਪਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਝੂਠੀ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ—ਅਸਲ ਚੇਤਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਭੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸਤੀ ਯੇषਾਂ ਸੈषਾ ਚਿਨ੍ਨਭਸੈਕਤਾਮ੍ । ਗਤਾ ਤੇ ਨ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ ਤੁ ਭ੍ਰਮਭਾਜਨਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਕੋ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਥਾਨ੍ਯਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਵਵਿਰਾਗਵਸ਼ੋਦਿਤਮ੍ । ਸਾਧਯਨ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਦृष੍ਟਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਯਾ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ।
ਇਤਿ ਮਾਯੇਵ ਦੁष੍ਪਾਰਾ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿḫ ਪਰਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਇਯਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਨਾਮਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਜੋ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ, ਤੇ ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨੇਹ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾਲਕ੍ਰਿਯੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਾ ਚਿਤਿਸ੍ ਤਪਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ, ਪਦਾਰਥ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ । ਚਿਚ੍ਛਿਲਾਙ੍ਗਕਮ੍ ਏਵੈਕਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਮ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ — ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਪਦਾਰਥ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿਕ — ਇਕੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਉਗਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਟਣਾ।
ਚਿਦ੍ ਏਵੇਯਂ ਸ਼ਿਲਾਕਾਰਮ੍ ਇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ ਬਿਭ੍ਰਤੀ । ਅਙ੍ਗਮ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਮਰੁਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਪਿ ਸਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਤਿਗਤਾਪਿ ਚਿਤ੍
ਜੋ ਆਤਮਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜਦਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ।