ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੇ ਤਯੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ੍ਯਾ ਧਰੋਪਰਿ । ਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨੋ ऽਥਾਹਂ ਸਮਾਧਾਵ੍ ਉਦਿਤੋ ऽਭਵਮ੍
ਵਿਦਿਆਧਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਤ੍ਯਾਗੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਾਨ੍ਤਭਾਵਿਤਃ । ਅਤ੍ਯਜਂ ਤਮ੍ ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਥਾਰ੍ਥਕਲਨਾਮਲਮ੍
ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤḫ ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਹਂ ਗਤਃ । ਸ਼ਰਤ੍ਸਮਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵ੍ਯੋਮ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਰਸ਼ਟੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਆਉਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਵਧਾਨੈਕਘਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਦੇਹਕੇ । ਮਮਾਧਿਭੌਤਿਕਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੱਚੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭੁਲਕੜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਤਤੋਦਯਮਯ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਮਹਾਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਤਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰੋਦਿਤੇਵ ਤਦਾਭਵਤ੍
ਉਦੈ ਤੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ।
ਅਥ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਯਾਵਤ੍ ਖਸ੍ਯੈਵੋਪਲਤੇਵ ਸਾ । ਵਸ੍ਤੁਤਸ਼੍ ਚ ਨ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨੋਪਲḫ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਥਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਸੀ, ਨਾ ਪਥਰ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਸੀ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਘਨਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਤਤ੍ ਤਥਾਭਾਵਿ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਥਾਭਾਵਨਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਮਦੀਯੋ ਦृष੍ਟਵਾਂਸ੍ ਤਥਾ
ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਸੀ; ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸੁਮਹਤੀ ਦृष੍ਟਾ ਗੇਹਗਤਾ ਸ਼ਿਲਾ । ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਕੇਵਲਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਿਨ੍ਨਭਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਥਰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੁੱਚਾ ਪਥਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਸੀ।
ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਵਿਤੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗਤੋ ਨਰਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਾਦृਕ੍ ਤਾਦृਕ੍ ਸ ਸੂਪਲਃ
ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਆਪ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਂ ਯੇषਾਂ ਤੇ ਸਂਸृਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲੇਨ ਜ੍ਞਾਨਲਾਭੇਨ ਵਿਨਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਕਿਲ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਬੋਧẖ ਕਾਲੇਨ ਭਵਤਿ ਮਹਾਮੋਹਵਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਤਚ੍ ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਿਲਾਕृਤਿ । ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਨ ਤੁ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਸਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਉਹ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਰੂਪ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਯਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕਮ੍ । ਵਪੁਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਦ੍ਯ ਤੇषਾਂ ਧ੍ਯਾਨਲਭ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਲੀ ਦੇਹ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਪੁਰ੍ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਯਤ੍ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਦ੍ਯ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਮਨ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਆਤਿਵਾਹਿਕੋ ਦੇਹਸ੍ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਕਚਨਂ ਚਿਤਃ
ਉਹ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਤਿ ਨਾਜੁਕ ਦੇਹ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਪੁਃ । ਮਨḫਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤੇਨੈਵਾਦ੍ਯ ਦੁਰ੍ਧਿਯਾ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੀ ਮੂਲ ਦੇਹ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸੂਝ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਨḫਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਤਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚਿਤਾ ਰੂਪਂ ਗਤਯੇਵਾਨ੍ਯਤਾਂ ਮੁਧਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ। ਪਰ ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਯਤਨਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਤਤ੍
ਇਹ ਜੋ ਅੱਜਕਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਸੋ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਾਯਾ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤਾ । ਨਿਰ੍ਣੀਤਾਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਕਲਨਾਦृਤਾ
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੂਰ ਦਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮੋਦਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਯੈਵ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਮ੍
ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ।
ਅਨੁਭੂਤਾਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਹੇਮ੍ਨẖ ਕਟਕਤਾ ਯਥਾ । ਤਥਾਤਿਵਾਹਿਕਸ੍ਯਾਧਿਭੌਤਿਕਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਚੂੜੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸੰਸਾਰੀ ਹਸਤੀ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ।
ਭ੍ਰਮਮ੍ ਅਭ੍ਰਮਤਾਂ ਯਾਤਮ੍ ਅਭ੍ਰਮਂ ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਵੇਤ੍ਤਿ ਜੀਵੋ ਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਨਾਹੋ ਨੁ ਵਿਮੂਢਤਾ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਭੁਲਾਵਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹੋ ऽਯਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਸ੍ ਤੁ ਕਿਲ ਲੋਕਦ੍ਵਯੇ ऽਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਭੌਤਿਕਚਿਦ੍ ਰੂਢਾ ਸ੍ਵਾਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਕੇ । ਮਰੌ ਮਰੀਚਿਕਾਸ੍ਵ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਵਾਰਿਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਜਦੋਂ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤਾਧਿਭੌਤਿਕੀ ਸਂਵਿਦ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਵਿਤ੍ਕ੍ਰਮੇ । ਦੇਹਦृष੍ਟਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰੌਢਾ ਸ੍ਥਾਣੌ ਪੁਰੁषਧੀਰ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਤਾ ਤਾਪੇ ਜਲਤੇਨ੍ਦੌ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਤਾ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਤਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਮਨੋਜੈਵਾਤਿਵਾਹਿਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੀਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਪਰਛਾਂਵ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੇ ਬਣੇ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਸਾਰੀ ਹਸਤੀ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਸਤ੍ ਤਤ੍ ਕृਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਅਸਤ੍ ਕृਤਮ੍ । ਅਹੋ ਨੁ ਮੋਹਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਵਿਚਾਰਜਮ੍
ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਏ, ਇਹ ਜੀਵ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭੁਲਾਵੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਯੋਗਿਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤੁ ਮਾਨਸਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੋਕਦ੍ਵਯਾਚਾਰਸ੍ ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਯੋਗੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਆਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯੋ ऽਸਤ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕृਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ ਸੁਖਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ ਸੁਖਂ ਦੁẖਖਮ੍ ਏਵਾਹੁẖ ਕ੍ਸ਼ਣਨਾਸ਼ਾਨੁਭੂਤਿਤਃ । ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਸੁਖਂ ਤਤ੍ ਸੁਖਂ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ।