ਤਰਨ੍ਤਿ ਸਰਿਤਂ ਸ੍ਫਾਰਾਂ ਸਂਸਾਰੀਂ ਸਾਰਸੇਵਿਨਃ । ਤ ਏਵਾਤ੍ਮਵਿਚਾਰਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਂ ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਯੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਹੀ ਹਨ ਜੋ ਆਪ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
ਅਭ੍ਯਾਸਭਾਸੋ ऽਭਿਮਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਘਟਂ ਦੀਪਪ੍ਰਭਾ ਯਥਾ
ਕਮਾਈ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਘੜਾ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮਲਤਾਸ੍ ਸੁਚਿਨ੍ਤਾਮਣਯੋ ਯਥਾ । ਫਲਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰਦਸ਼੍ ਚੈਤਾਸ੍ ਤਥੈਵਾਭ੍ਯਾਸਭੂਮਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਵ੍ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇष੍ਟਵਸ੍ਤੁ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ ਭਾਸਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਾਂ ਦੇਹੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨੋ ਯਥਾ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੁਜਾਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਵਸ੍ਤ੍ਵਵਭਾਸਨੇ । ਸਰ੍ਵਦੈਵੈਕ ਏਵੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਭੂਤਜਾਤੇਰ੍ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਮਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਨਾਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍
ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਪੌਨḫਪੁਣ੍ਯੇਨ ਕਰਣਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ ਸ ਏਵੇਹ ਤੇਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਵਿਨਾ ਗਤਿਃ
ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ।
ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਵਿਧਾਨੇਨ ਯਤ੍ਨਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਨਿਜਵੇਦਨਜੇਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਯਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਭ੍ਯਾਸਭਾਸ੍ਵਤਿ ਤਪਤ੍ਯ੍ ਅਵਨੌ ਵਨੇ ਚ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । ਅਭ੍ਯਾਸਤੋ ਭੁਵਿ ਭਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਭਯੀਭਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਪਰ੍ਵਤਗੁਹਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਜਨਾਸੁ
ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਵੀ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।
ਤਤḫ ਪ੍ਰਤੀਪਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਂ ਬੋਧੇ ਧਾਰਣਯਾਮਲੇ । ਕੁਰ੍ਵḫ ਪ੍ਰਕਟਤਾਂ ਤੇਨ ਜਗਦ੍ ਏष੍ਯਤਿ ਸ਼ੈਲਗਮ੍
ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਜੋੜੀ ਉੱਤੇ ਉਲਟ ਅਭਿਆਸ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੇ ਤਯੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ੍ਯਾ ਧਰੋਪਰਿ । ਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨੋ ऽਥਾਹਂ ਸਮਾਧਾਵ੍ ਉਦਿਤੋ ऽਭਵਮ੍
ਵਿਦਿਆਧਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਤ੍ਯਾਗੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਾਨ੍ਤਭਾਵਿਤਃ । ਅਤ੍ਯਜਂ ਤਮ੍ ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਥਾਰ੍ਥਕਲਨਾਮਲਮ੍
ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤḫ ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਹਂ ਗਤਃ । ਸ਼ਰਤ੍ਸਮਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵ੍ਯੋਮ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਰਸ਼ਟੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਆਉਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਵਧਾਨੈਕਘਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਦੇਹਕੇ । ਮਮਾਧਿਭੌਤਿਕਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੱਚੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭੁਲਕੜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਤਤੋਦਯਮਯ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਮਹਾਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਤਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰੋਦਿਤੇਵ ਤਦਾਭਵਤ੍
ਉਦੈ ਤੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ।
ਅਥ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਯਾਵਤ੍ ਖਸ੍ਯੈਵੋਪਲਤੇਵ ਸਾ । ਵਸ੍ਤੁਤਸ਼੍ ਚ ਨ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨੋਪਲḫ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਥਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਸੀ, ਨਾ ਪਥਰ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਸੀ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਘਨਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਤਤ੍ ਤਥਾਭਾਵਿ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਥਾਭਾਵਨਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਮਦੀਯੋ ਦृष੍ਟਵਾਂਸ੍ ਤਥਾ
ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਸੀ; ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸੁਮਹਤੀ ਦृष੍ਟਾ ਗੇਹਗਤਾ ਸ਼ਿਲਾ । ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਕੇਵਲਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਿਨ੍ਨਭਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਥਰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੁੱਚਾ ਪਥਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਸੀ।
ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਵਿਤੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗਤੋ ਨਰਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਾਦृਕ੍ ਤਾਦृਕ੍ ਸ ਸੂਪਲਃ
ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਆਪ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਂ ਯੇषਾਂ ਤੇ ਸਂਸृਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲੇਨ ਜ੍ਞਾਨਲਾਭੇਨ ਵਿਨਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਕਿਲ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਬੋਧẖ ਕਾਲੇਨ ਭਵਤਿ ਮਹਾਮੋਹਵਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਤਚ੍ ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਿਲਾਕृਤਿ । ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਨ ਤੁ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਸਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਉਹ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਰੂਪ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਯਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕਮ੍ । ਵਪੁਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਦ੍ਯ ਤੇषਾਂ ਧ੍ਯਾਨਲਭ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਲੀ ਦੇਹ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਪੁਰ੍ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਯਤ੍ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਦ੍ਯ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਮਨ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਆਤਿਵਾਹਿਕੋ ਦੇਹਸ੍ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਕਚਨਂ ਚਿਤਃ
ਉਹ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਤਿ ਨਾਜੁਕ ਦੇਹ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਪੁਃ । ਮਨḫਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤੇਨੈਵਾਦ੍ਯ ਦੁਰ੍ਧਿਯਾ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੀ ਮੂਲ ਦੇਹ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸੂਝ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਨḫਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਤਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚਿਤਾ ਰੂਪਂ ਗਤਯੇਵਾਨ੍ਯਤਾਂ ਮੁਧਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ। ਪਰ ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਯਤਨਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਤਤ੍
ਇਹ ਜੋ ਅੱਜਕਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਸੋ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਾਯਾ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤਾ । ਨਿਰ੍ਣੀਤਾਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਕਲਨਾਦृਤਾ
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੂਰ ਦਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮੋਦਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਯੈਵ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਮ੍
ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ।