ਸੌਮ੍ਯਾਮ੍ਭਸਿ ਯਥਾ ਵੀਚਿਰ੍ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀਦਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ਼ੂਨ੍ਯਪਦਂ ਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਲਕੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਲਹਿਰ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਤੇ ਨਾ-ਖਾਲੀ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾਰਚਨਂ ਦ੍ਰੁਮੇ । ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਜਧਾਤੌ ਤੁ ਕੇਨ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤੇ
ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਹੱਦ ਕਰਕੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਗੁੱਡੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੜ ਅਧਾਰ 'ਚ, ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਟਕਾਵ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਪੁਤ੍ਰਿਕਾਦ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਏਕਦੇਸ਼ੇਨ ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਉਪਮਾਨਂ ਨ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਗੁੱਡੀ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ ਸੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ।
ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਉਦੇਤੀਦਂ ਪਰਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਇਤ੍ਥਂਰੂਪਂ ਕੇਵਲਂ ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਸਮ੍ਭਵਤਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਸ਼ੂਨ੍ਯਤੇ ਕੁਤਃ
‘ਖਾਲੀ’ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ‘ਨਾ-ਖਾਲੀ’ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਅਸਲ ‘ਨਾ-ਖਾਲੀ’ ਹੋਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਜਾਂ ਨਾ-ਖਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਹਿ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਭੂਤਜਃ । ਸੂਰ੍ਯਾਨਲੇਨ੍ਦੁਤਾਰਾਦਿ ਕੁਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਿਲਾਵ੍ਯਯੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਇਹ ਚਮਕ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਆਦਿ imperishable ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਮਹਾਭੂਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਸ੍ ਤਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਮਹਾਭੂਤਾਭਾਵਜਂ ਤੁ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਨ ਤਮਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਸ੍ਯ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਿਣਃ । ਯੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ ਤੇਨੈਵ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯੇਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਸ ਦੀ ਚਾਨਣ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹੋ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਜਰਂ ਪਦਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਮ੍ ਏਵੈਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕੋਸ਼ਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਤਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਬਿਲ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਯਥਾ ਭੇਦੋ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਤਥੇਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਗਤੋਰ੍ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਭਿਨ੍ਨਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਦੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਲਿਲੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਵੀਚਿਰ੍ ਮृਦੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਘਟਕੋ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਯਤ੍ਰ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਖਾਤ੍ਮਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਘੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਸਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮृਜ੍ਜਲਾਦ੍ਯੁਪਮਾਨਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਾਕਾਰਾਤ੍ਰਾ ਸਮਾ ਨ ਸਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਵ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਂ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਤਥੈਵ ਤਤ੍
ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਮਾ, ਜਦੋਂ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਾਦृਕ੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਤਾਦृਗ੍ ਏਵ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਭਾਗ੍ ਅਪਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਮ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਜਗਤ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ—ਉਹ ਵੀ ਓਹੀ ਸਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮਰਿਚੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯਮ੍ ऋਤੇ ਭੋਕ੍ਤੁਰ੍ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਤਥਾ ਚੇਤ੍ਯਕਲਾਂ ਵਿਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਣ ਵਿਚ ਤੀਖਣਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਉੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਚਿਦ੍ਰੂਪਾ ਚੇਤ੍ਯਰਿਕ੍ਤਤਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਜਗਤ੍ਤਾ ਤਾਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵੇਯਂ ਤਾਦृਙ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਤਾਵਸ਼ਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿਰਜੀਵ ਜਾਪਦੀ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੀ ਹਸਤੀ ਵੀ ਓਹੀ ਸਰੂਪ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਨਿਭਰਤਾ ਕਰਕੇ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਸ੍ ਤਨ੍ਮਯਾ ਏਵ ਨੇਤਰਤ੍ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਰੂਪ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੈ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਹਾਲ (ਤੁਰੀਆ) ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ।
ਤੇਨ ਯੋਗੀ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰਾਭਾਸਂ ਸਰ੍ਵਭਾਸਾਂ ਸਮੁਦ੍ਗਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਦੀ ਮੱਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਆਕਾਰਿਣਿ ਯਥਾ ਸੌਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਤੋਯੇ ਦ੍ਰਵਕ੍ਰਮਃ । ਅਨਾਕृਤੌ ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਤ੍ਸਦृਸ਼ਂ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਵਾਦਾਰਤਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ, ਰੂਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਓਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਨਿਰਾਕਾਰਾਨ੍ ਨਿਰਾਕृਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਆਭਾਤਂ ਤਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਰ੍ਥਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਹੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੀ ਵਿਆਪਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂਕਤ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਅਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹੀ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਕੇਵ ਚਿਦਰ੍ਥਤਾ । ਆਸ੍ਵਾਦਕਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਮਰਿਚੇ ਕੇਵ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸਤ੍ਯੇਵੇਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਚਿਤੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੋਦਿਤਾ ਪਰੇ । ਅਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਹਤਾ ਕੁਤਃ
ਇਹ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਚੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਜੇ ਪਰਛਾਂਵ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਰਛਾਂਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪਰਮਾਣੋਰ੍ ਅਪਿ ਪਰਂ ਤਦ੍ ਅਣੀਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਣੀਯਸਃ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਆਕਾਸ਼ੋਦਰਾਦ੍ ਅਪਿ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ—ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਸਂ ਭਾਸਨੀਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵ ਨੋ ਯਤ੍ਰ ਲਭ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਤਾ । ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤਾਕਾਰਾ ਵਾਸਨਾਨਿਲਰੂਪਿਣੀ
ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਜੋ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਦ੍ਰੂਪਾਨੁਦਯਾਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜੀਵਤਾ । ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਤਾ ਨ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਨ ਵਾਸਨਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਇੰਦਰੇ, ਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਲਯਾਰਮ੍ਭਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਰਂ ਪਦਮ੍ । ਅਸ੍ਮਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤੋ ऽਧਿਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੈ ਅਤੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅਜਰ ਅਵਸਥਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਚਿਦਾਕृਤੇਃ । ਪੁਨਰ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਨਿਪੁਣਂ ਬੋਧਵृਦ੍ਧਯੇ
ਅੰਤਮ ਸੱਚਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਅਨੰਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੁੜ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਕਿ ਸਮਝ ਵਧੇ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ । ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ
ਵੱਡੀ ਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ।
ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਖ੍ਯੇਯਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਉਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।