ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸਤ੍ਯਾ ਏਵਾਨੁਭੂਤਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਪਿ ਪਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਥਾਪਰੇ । ਤਵਾਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤਥੈਵ ਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਲ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਪੌਰਾ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਾਸ੍ ਤਥੈਵ ਤੇ । ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾਦ੍ਯਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਯਤਃ
ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੋਧੇ ऽਪਿ ਹਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਭਾਵਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਿ । ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਯਾਥਵਾ
ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਟਿਕਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਪਰੇ । ਯਥਾ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਨ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਹਨ੍ਯਤੇ
ਹਰ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਿਰਨ੍ਤੇ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਨਿਰਨ੍ਤੇ ਵੇਦਨੋਦਯੇ । ਨਿਰਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਘਾਤੇ ਨਿਰਨ੍ਤੋ ਜਗਤਾਂ ਗਣਃ
ਅਸੀਮ ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਅਸੀਮ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ, ਅਸੀਮ ਮਨ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਥੇ ਵੀ ਅਸੀਮ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਕਲਾਕੋਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਸਾਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਾਗਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਦ੍ਵੀਪਂ ਗਿਰਿਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਹਰ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਰਤ ਲਈ, ਹਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੋਲ ਲਈ, ਹਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੇ ਘਰ ਲਈ, ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ,
ਪ੍ਰਤਿ ਮਣ੍ਡਲਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗ੍ਰਾਮਂ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਪ੍ਰਤਿ ਜਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਰ੍षਂ ਯੁਗਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਲਈ, ਹਰ ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਹਰ ਘਰ ਲਈ, ਹਰ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਯੁਗ ਲਈ,
ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਯੇ ਮृਤਾẖ ਕੇਚਿਜ੍ ਜੀਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਸਾਰਾḫ ਪृਥਗ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਃ
ਜਿੰਨੇ ਲੋਕ ਮਰੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜਨਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਜਨਾਃ । ਪੁਨਰ੍ ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਜਗਜ੍ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਜਨਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਲੋਕ; ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ, ਤੇ ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਲੋਕ।
ਏਵਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤ ਏष ਦृਸ਼੍ਯਭ੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨਾਤ੍ਰੇਯਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕਾਚਨ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਦਾ ਭਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਣਾ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ।
ਕੁਡ੍ਯੇ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਉਪਲਕੇ ਸਲਿਲੇ ਸ੍ਥਲੇ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ ਯਤਸ੍ ਤਦ੍ ਅਸ਼ੇषਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ । ਤਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕੁਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇषੁ ਤਤ੍ ਪਰਮ੍ ਅਥਾਜ੍ਞਮਨਸ੍ਸੁ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍
ਚੀਨ੍ਹੀ ਦੀ ਕੰਧ, ਅਸਮਾਨ, ਪੱਥਰ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ—ਹਰ ਥਾਂ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਗਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਅਜਾਣ ਮਨ ਲਈ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤẖ ਕੁਵਲਯੋਲ੍ਲਾਸਿਮਾਲਤੀ ਸਾਲਿਲੋਚਨਾ । ਲਲਨਾ ਲਲਿਤਾਲੋਕ੍ਯ ਲੀਲਯਾ ਲਪਿਤਾ ਮਯਾ
ਫਿਰ, ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨਜ਼ਾਕਤ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਕਮਲਪਤ੍ਤ੍ਰਾਭੇ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਮਾਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਕਸ੍ਯਾਸਿ ਕਿਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਸੇ ਕ੍ਵਾਗਤਾਸਿ ਕਿਮਾਸ੍ਪਦਾ
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਵਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਿਲਣ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਮੁਨੇ ਸ਼ृਣੁ ਯਥਾਵਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੋਦਨ੍ਤਂ ਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਮ੍ ਆਰ੍ਤਾਂ ਕਰੁਣਯਾਰ੍ਥਿਨੀਮ੍
ਮੁਨੀ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਬੇਝਿਜਕ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸ੍ਯ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕੋਣਕੋਟਰੇ । ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਤਾਵਜ੍ ਜਗਦ੍ਗृਹਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਜਾਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਭੂਤਲਸ੍ਵਰ੍ਗਾ ਇਹਾਵਵਰਕਾਸ੍ ਤ੍ਰਯਃ । ਕਲ੍ਪਨੈਕਕੁਮਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤẖ ਕृਤਾ ਧਾਤृਤ੍ਵਮ੍ ਆਪ੍ਤਯਾ
ਇੱਥੇ ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ — ਇੱਕ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ, ਜੋ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੀਪੈਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਰੈਸ਼੍ ਚ ਵਲਿਤਂ ਵਲਯੈਰ੍ ਇਵ । ਪਾਤਾਲੋਤ੍ਥਂ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾḫ ਪ੍ਰਕੋष੍ਠਮ੍ ਇਵ ਭੂਤਲਮ੍
ਉਥੇ, ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਗਤ ਦੀ ਲਕੜੀ ਵਾਂਗ, ਵੱਲੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਦਿਕ੍ਕਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਾ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਹੇਮਮਯੀ ਮਹੀ
ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਫਲਦਾਮ੍ਬਰਨਿਰ੍ਮਲਾ । ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਮਯੀ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਯਾਜਿਤਵਿष੍ਟਪਾ
ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨ, ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੀ, ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਪ੍ਸਰੋऽਮਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਲੀਲਾਵਿਹਰਣਾਵਨਿਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਰ੍ਵਸਮ੍ਭੋਗਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁਖ, ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾ ਭੁਵਸ਼੍ ਸ਼ੈਲੋ ਲੋਕਾਲੋਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਭੂਪੀਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋष੍ਠਸ੍ਯ ਵਲਯਾਵਲਨਾਂ ਦਧਤ੍
ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇਕ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਮੋਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਮੂਢਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਇਵਾਸ਼ਯਃ । ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਮਨਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਮ੍ ਇਵ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਹ੍ਲਾਦਜਨਕਸ੍ ਸਾਧੂਨਾਮ੍ ਇਵ ਸਙ੍ਗਮਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਉਦ੍ਵੇਗਜਨਕੋ ਮੂਰ੍ਖੈਰ੍ ਇਵ ਸਮਾਗਮਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਥਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਾਂਗ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਕਟਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਮਨੋ ਮਤਿਮਤਾਮ੍ ਇਵ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਗਹਨੋ ਮੂਰ੍ਖਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਵਤ੍
ਕਦੇ ਇਹਦਾ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨ। ਕਦੇ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਾਣਾ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਅਣਪੜ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਾਂਗ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸੂਰ੍ਯਭਾਃ । ਕ੍ਵਚਿਲ੍ ਲੋਕਮਯਸ੍ ਤੇਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਸ਼ੂਨ੍ਯਦਿਕ੍ਤਟਃ
ਕਦੇ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਇਸਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੇਵਪੁਰਵ੍ਯਾਪ੍ਤẖ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੈਤ੍ਯਪੁਰਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਤਾਲਗਹਨẖ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਛृਙ੍ਗੋਰ੍ਧ੍ਵਕਨ੍ਦਰਃ
ਕਦੇ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ। ਕਦੇ ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਛ੍ਵਭ੍ਰਭ੍ਰਮਦ੍ਗृਧ੍ਰẖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਾਨੁਮਨੋਹਰਃ । ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਛृਙ੍ਗਸ਼ਿਖਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵੈਰਿਞ੍ਚਨਗਰਾਨ੍ਤਰਃ
ਕਦੇ ਇਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਗ੍ਰਿਧ (ਗਿਦ੍ਹ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਢਲਾਨ। ਕਦੇ ਇਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਮਹਾਰਣ੍ਯਵਹਤ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਮਾਰੁਤਃ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪੁष੍ਪਵਨੋਦ੍ਯਾਨਗਾਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀਗਣਃ
ਕਦੇ ਉਹ ਸੁੰਨ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲ ਗਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਤਾਲਗਮ੍ਭੀਰਗੁਹਾਕੁਮ੍ਭਾਣ੍ਡਭੀषਣਃ । ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਨ੍ਦਨਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਮੁਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਨੋਹਰਃ
ਕਦੇ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਗੁਫਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ ਉਹ ਨੰਦਨ ਦੀ ਸੋਭਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਂਗ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।