ਏਵਮ੍ਬੋਧਾਦ੍ ਧਿ ਯੋ ਰਾਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਕ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾ । ਵਿਚਾਰਯਨ੍ਨ੍ ਆਲਭਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਗਾਹੀ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਮਨਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯ੍ ਅਜਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਥਮ੍ ਆਭਾਤਮ੍ ਇਤੀਹ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ । ਵਿਚਾਰਦृष੍ਟ੍ਯਾष੍ਟਗੁਣੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ ਤृਣਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਜੀਵ ਆਸ੍ਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ—even ਘਾਸ ਦਾ ਤਿੰਨਾ ਵੀ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਭਵਤਾ ਦृष੍ਟਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਵਪੁषਾ ਤਦਾ । ਤਦ੍ ਏਕਦੇਸ਼ਸਂਸ੍ਥੇਨ ਕਿਮ੍ ਉਤ ਭ੍ਰਮਤਾਮ੍ਬਰੇ
ਜੋ ਤੂੰ ਚੇਤਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਜਦ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਾਪੀ ਵ੍ਯੋਮ ਤਦਾ ਕਿਲ । ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕੀਦृਸ਼ੌ ਤੌ ਗਮਾਗਮੌ
ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਕੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਨੈਕਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਿਮਯੋ ਨਾਹਂ ਗਤਿਮਯੋ ऽਭਵਮ੍ । ਤਦਾ ਤੇਨ ਖ ਏਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਦਿੱਸਿਆ ਸੀ।
ਯਥਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਸ੍ਯ੍ ਆਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਚਿਨ੍ਨੇਤ੍ਰੇਣਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੇਤ੍ਰੇਣ ਤਥੈਤਦ੍ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਅੱਖ ਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਅਨਾਕृਤੇਰ੍ ਨਿਰਵਯਵਸ੍ਥਿਤੇਸ੍ ਤਦਾ ਤਥਾਭਵਨ੍ ਵਿਮਲਚਿਦਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਗਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਵਯਵਜਾਲਕਾਨਿ ਮੇ ਯਥਾ ਖਤਾ ਨ ਹਿ ਗਲਿਤਾ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗੂਂ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਖੋਹਾਂ ਹਨ—ਨਾ ਉਹ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟੋ ਭੁਵਨਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਨੁਭੂਯਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਾਦਿਕਮ੍ । ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਨੇਤ੍ਰੇਣ ਤਥੈਤਦ੍ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਅਪਣੀ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
ਯਥਾਮ੍ਬੁਧਿਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਞ੍ ਜਲੇਚਰਾਨ੍ । ਤਰਙ੍ਗਾਵਰ੍ਤਫੇਨਾਂਸ਼੍ ਚ ਤਥੈਤਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੇਅੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਰੇ ਜਲ-ਜੀਵ, ਲਹਿਰਾਂ, ਭੰਵਰੇ ਤੇ ਝੱਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਮਝ ਲਿਆ।
ਅਵਯਵਾਨ੍ ਅਵਯਵੀ ਯਥਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਜਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਂਸ੍ ਤਥੈਤਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ।
ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਤਾਨ੍ ਅਹਂ ਦੇਹੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੈਲੇ ਜਲੇ ਸ੍ਥਲੇ । ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਮ ਬੋਧੈਕਤਾਂ ਗਤਃ
ਹਾਲੇ ਵੀ, ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਰੀਰ, ਅਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਰੋ ऽਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਇਦਮ੍ ਯਤ੍ ਖਂ ਗृਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ੍ ਤਥਾ । ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਗਦ੍ਵृਨ੍ਦੈਰ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਬੋਧੈਕਤਾਂ ਗਤਃ
ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇਕਤਾ ਪਾ ਲਈ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਮ੍ਭੋ ਰਸਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਥਾ ਹਿਮਮ੍ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵਾਯੁਸ੍ ਤਥੈਤਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣਾ ਸੁਆਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਬਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਠੰਡਕ, ਤੇ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਹਿਲਚਲ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਰਾਮ ਵਿਵੇਕਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੈਕਤਾਂ ਗਤਃ । ਸ ਸ ਏਵਮ੍ਮਯੈਕਾਤ੍ਮਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਈਦृਸ਼ਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਦृष੍ਟੌ ਪਰਿਣਤੇ ਵੇਤ੍ਤृਵੇਦਨਵੇਦ੍ਯਧੀਃ । ਨ ਕਾਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨੈਕਾਤ੍ਮਤਾ ਯਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸੋਚ—all ਕੁਝ—ਉੱਠਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਾ ਦृਗ੍ ਅਦ੍ਰਿਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾ ਯੋਜਨਕੋਟਿਗਾਨ੍ । ਭਾਵਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਬਹਿਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਂ ਤਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੱਖਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤੱਕ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਯਥਾ ਭੂਮਣ੍ਡਲਂ ਭਾਵਾਨ੍ ਨਿਧਿਧਾਤੁਰਸਾਦਿਕਾਨ੍ । ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਤਨ੍ ਮਯਾ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਖਜਾਨਿਆਂ ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਆਦਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਤ੍ਵਯਿ ਤਾਮਰਸੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਸਾ ਕਿਂ ਕृਤਵਤੀ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਨ੍ਤਾਰ੍ਯਾਪਾਠਪਾਠਿਨੀ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਉਹ ਪਿਆਰੀ, ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠਕ, ਕੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ?
ਤਾਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਯਾਂ ਪਠਨ੍ਤੀ ਸਾ ਤਥੈਵਾਨੁਨਯਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਮਤ੍ਸਮੀਪੇ ਨਭੋਦੇਹਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦੇਵੀਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਹ ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਓਸੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇ।
ਯਥਾਹਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਪੁਸ੍ ਤਥੈਵਾਸੌ ਖਰੂਪਿਣੀ । ਤੇਨ ਦृष੍ਟਾ ਨ ਸਾ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹੇਨ ਲਲਨਾ ਮਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਖ (ਆਕਾਸ਼) ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
ਅਹਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਸਾ ਖਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣੀ । ਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਖਮਾਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਦਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨਕਰਣਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪ੍ਰਾਣਸਮ੍ਭਵੈਃ । ਯਦ੍ ਉਦੇਤਿ ਵਚੋ ਵਰ੍ਣੈਸ੍ ਤਤ੍ ਕੁਤਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਾਕृਤੇਃ
ਜਿਸ ਰੂਪ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ, ਥਾਂ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਸਾਹ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾẖ ਕੁਤੋ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਇਤਿ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਭਗਵਂਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੂਪ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਪਾਠਵਚਾਂਸਿ ਚ । ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾਮ੍ਬਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰੂਪ, ਦਰਸ਼ਨ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਥਾਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰੈਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚਿਨ੍ਨਭ ਏਵ ਤੇ । ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਖਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕੇਵਲਂ ਤੁ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿषਯੇ ਵਯਮ੍ । ਜਗਚ੍ ਚੇਦਂ ਖਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਯਥਾ ਤਨ੍ ਨਸ੍ ਤਥਾਖਿਲਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡਾ ਤੇਰਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਾਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਹਾਧਾਤੁਰ੍ ਵੇਦ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਚਿਦ੍ਵਪੁਃ । ਏਵਂ ਨਾਮ ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੈष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਉੱਚੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੇ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨਕਰਣਸਤ੍ਤਾਯਾਂ ਕਾ ਤਵ ਪ੍ਰਮਾ । ਯਥੈਵ ਤੇषਾਂ ਦੇਹਾਦਿ ਤਥਾਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਰੀਰ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜਾ ਯਕੀਨ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਥੈਵ ਤਤ੍ ਤਥੈਵੇਦਂ ਯਥੈਵੇਦਂ ਤਥੈਵ ਤਤ੍ । ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਇਵ ਗਤਂ ਸਚ੍ ਚਾਸਦ੍ ਇਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੈ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।